ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΚΑΤΑΦΑΣΚΟΥΝ ΣΕ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ.

Τοῦ Γιώργου Νικολακάκου

Γιά νά κατανοήσωμε γιατι τά ἄτομα ἐγκολπώνονται αυτά ποῦ πρεσβεύουν οἰ διάφορες ἰδεολογίες, θά πρέπη να κατανοήσωμε τίς λειτουργίες τῆς ἰδεολογίας καί σε τί ἀποσκοποῦν.

Οί ἰδεολογίες ἀποσκοποῦν στό νά δημιουργήσουν ἰδεατοῦς κόσμους καί οί προσπάθειες ποῦ ἔγιναν ἀπό τό ἀνθρώπινο πνεύμα γιά νά κατασκευάση ἰδεατούς κόσμους ἥ είκόνες καί νά θέση μιάν τάξι στό χάος ποῦ τόν περιβάλλει ἀνάγονται στήν μακρυνή ἀρχαιότητα. Ο ἄνθρωπος χρειάστηκε νά ἐπινοήση τήν ψευδοδιαφώτησι ποῦ τοῦ προσφέρει ἠ ἰδεολογία γιά νά ἀμυνθῆ κατά τῆς ἀγωνίας τῆς πίστεως στήν νύχτα..

 Μιά ἀπό τίς λειτουργίες ποῦ ἐπιτελοῦν οἰ ἰδεολογίες εῖναι νά κάνουν τἀ ἄτομα νά πιστεύουν ὄτι μέ τό νά ἀσπάζονται τίς ἰδέες τῆς ἰδεολογίας φθάνουν στό θεωρητικό ἐπίπεδο θεάσεως τῶν πραγμάτων. Κάνουν τό ἄτομο νά πιστεύη ὄτι ἀνακαλύπτει τήν βαθυτέραν αἰτία τῶν φαινομένων καί στό ὄτι τό ἄτομο μπορεῖ νά διαγνώση τήν τελικήν αυτῶν κατάληξιν καί σκοπῶν.Ἡ πλειόνότης τῶν ἄνθρώπων εἶναι δέσμιοι ἑνός πλέγματος ἰδεῶν, νοημάτων καί συμβόλων ποῦ εἶναι ἀσαφεῖς δοξασίες καί παραστάσεις, καί μέ τίς ὀποῖες συνδέονται μάλλον μέ συναισθηματικά καί ὄχι γνωστικά κίνητρα. Πιστεύουν σέ ἰδεολογίες οἱ ὀποῖες προικίζουν τίς ἰδέες μέ μίαν λογική ποῦ ἀποτελεῖ μέρος ἑνός κοινοῦ ἀποθέματος «γνώσεων» μιά λογική ποῦ εἶναι προσιτή στό ἄτομο.

Γιά νά αίσθάνεται τό ἄτομο ἀκόμα μεγαλυτέραν ἀσφάλεια καί βεβαιότητα, o ἄνθρωπος δημιουργεῖ πλέγματα ἰδεῶν , πίστεων, ἀντιλήψεων καί παραστάσεων μέ τίς ὀποῖες ἀρχιτεκτονεῖ τόν κόσμον του κατά τέτοιον τρόπο ποῦ θά τοῦ παράσχη ἀσφάλειαν καί βεβαιότητα καί θά τόν ἀπαλλάξη ἀπό τήν ἀνάγκη να ἐντρυφῆ στά προβλήματα τῆς κοινωνιας καί τῆς ζωῆς γενικά. Γιά να εῖναι πιό συγκεκριμένο καί πιό προσόδιωρισμένο τό περιεχόμενο ποῦ θά δώση στόν κόσμον του, συγκροτεῖ μιάν ἰδεολογία ἡ ὀποῖα θα νοηματοδοτήση καί θά ταξιθετήση τίς ἰδέες του, καί θά τίς συνδέση μέ τίς πεποιθήσεις καί τίς ἰδέες του ἀλλά ποῦ θα τίς συνδέση με τίς ἰδέες, άξίες καί πεποιθήσεις καί ἄλλων ἀτόμων. Με αὐτόν τόν τρόπον θά μπορεῖ νἀ ἐρμηνεύη, να ταξιθετῆ καί νά νοηματοδοτῆ τό περιβάλλον του καί να αἴρη τήν ἀβεβαιότητα καί τήν ἀνασφάλεια του ἥ νά μειώνη τήν ψυχικήν ἔντασι ποῦ προκαλεῖ ἡ ἀβεβαιότητα καί ἡ ἀνασφάλεια.

Μία ἄλλη  λειτουργία ποῦ ἐπιτελοῦν οί  ἰδεολογίες εῖναι ὄτι επιχειρεῦν νά ὀργανώσουν καί νά διευθετήσουν  τήν πολυμέρεια καί τήν ακατάστατη πολυμορφία τῶν δεδομένων, τά περισσότερα ἀπό τά ὀποῖα εἶναι ἔξω ἀπό τήν ἐμβέλεια τῆς λογικῆς, μέ τό νά ἀναγάγουν σέ οἰκουμενικές  καί ἀναγκαῖες σχέσεις αίτίου καί αίτιατοῦ, ἀμοιβεβαιότητος,  ὑφής, κ.λ.π. Ἔτσι ή πολυμορφία τῶν δεδομένων γίνεται ἔνας ὀργανωμένος κόσμος συναφῶν ἀντικειμένων καί σχέσεων μέσα ἀπό κάποια ὑπερβατική λειτουργία. Ὁ ὀρισμός αὐτός ἀναδύεται ἀνάγλυφα ἀπό τίς θεωρητικές ἰδέες ποῦ συγκροτοῦν τήν Μαρξιστικήν φιλοσοφία.

Μέ τίς ἰδεολογίες ἡ μορφή καί τό περιεχόμενο τῶν ἐπιστημονικῶν ἐννοιῶν ἀποκτοῦν ἔναν στατικόν χαρακτῆρα καί προσλαμβάνουν ἕναν κοινόν καί διαρκήν χαρακτῆρα  καί ἔτσι αἴρονται κατά κάποιον τρόπον οί ἀβεβαιότητες καί ἀμφιβολίες τῶν ἀτόμων. Τά περισσότερα άτομα δεν μπορούν  νά  διατηροῦν τήν καθαρή βούλησιν τοῦ δικοῦ τους ἐγῶ, διότι θά ἀπορρίπτουν συνεχῶς κάθε παγιωμένην κοινωνική, πολιτική  και πνευματική  μορφή καί εῖναι λίγα τά άτομα ποῦ διαθέτουν τό ψυχικό και διανοητικό σθένος νά τό κάνουν. Θα πρέπη νά ἀγωνίζεται διαρκῶς γιά νά μήν προβάλλη τήν ταυτότητα του σάν κάτι  ἐνάντια στήν ποικιλία  καί στήν πολυμορφία τῆς ζωῆς. Ἡ ἀλήθεια δέν βρίσκεται μέσα στά τρέχοντα πρότυπα καί στίς τρέχουσες ἰδέες. Καί γιά τήν ἀναζήτησιν καί ἀνακάλυψιν τῆς ἀλήθειας ἀπαιτεῖται ἐπίπονη προσπάθεια. Ἔτσι τἀ ἄτομα θα εῖναι ὑποχρεωμένα να ἐπιτελοῦν διαρκῶς ἔνα μεγάλο διανοητικό  καί ψυχικό ἄθλημα, και το μεγαλύτερο διανοητικό άθλημα του ανθρώπου ειναι να αναγνωρίζει και να ενασκη τους νόμους προόδου, τους νόμους που  άγουν τον άνθρωπο στην αυτονομία και σε υψηλότερες  μορφές ελευθέριας. Βεβαια, ο άνθρωπος δεν  ειναι ο διεκπεραιωτής κάποιων σκοπών που προβάλλονται απο κάποια ιδεολογία η απο κάποιες εντολές και νόμους της φύσεως η της ιστορίας. Τον κόσμο τον οικοδομεί ο ίδιος άνθρωπος και σύμφωνα με τα σχέδια  που ο ίδιος έχει εκπονήσει και όποτε πίστεψε οτι η οικοδημησις της κοινωνίας που επιθυμεί ειναι μια αυτόματη και μηχανική διαδικασία, κατέληξε σε οικτρά αποτελέσματα

Η ιδεολογία ἐπιτελεῖ μιά ἄλλη σημαντική λειτουργία ἡ ὀποῖα εἶναι νά  κρατᾶ τόν ἄνθρωπον, κατά κάποιον τρόπον, σε μιά ἀγελαῖα κατάστασι. Η κρίσις  τοῦ συνόλου προσφέρει βεβαιότητα γιά τήν ὀρθότητα τῆς δικῆς του ἐπιλογῆς, τῆς δικῆς του κρίσεως, καί ἡ πίστις τοῦ συνόλου ἐδραιώνει τήν δική του πίστι. Επίσης συνδέει τίς διάσπαρτες ἰδέες τοῦ φορέα τους καί συγκροτεῖ μιάν ἐνιαῖα καί συνολική εἰκόνα τοῦ κόσμου. Ὄταν ὀ ἄνθρωπος ἐξέλθει ἀπό τήν ἀγελαῖα κατάστασιν, μπορεῖ να νοιώση ἄοπλος, νά αἰσθανθῆ ἀπωλεσμένος. Ὁ κόσμος μπορεῖ νά τοῦ φανεῖ ἀνεξήγητος, ἀδικαιολόγητος καί παράλογος. Το γεγονός πάντως εἶναι ὄτι θά ὑποχρεοῦτε νά ἀποφασίζη, νά ἐπιλέγη καί να κρίνη μόνος του, χωρίς κανέναν ὀδηγό, παρά μόνον τήν δική του κρίσι, χωρίς κανένα πρότυπο καί κανένα ἔρεισμα.

Οι ιδεολογίες, κατά κάποιον τρόπο, συνδέονται μέ τό ὑπαρξιακό πρόβλημα τοῦ ἀνθρώπου. Τοῦ παρέχουν ἐρμηνεῖες ποῦ αἴρουν τήν ἀβεβαιότητα καί τήν ἀνασφάλεια ποῦ τοῦ προκαλοῦν τά περίπλοκα φυσικά καί κοινωνικά φαινόμενα καί τόν ἀπαλλάσσουν ἀπό τήν ἀνάγκη νά ἐντρυφῆ στά βαθύτερα φιλοσοφικά προβλήματα. Τοῦ παρέχουν τήν ἐρμηνεῖα γιά ὄτι τοῦ εῖναι ἀνεξερεύνητο καί ἐνοχλητικό. Ἑπειδή δέν μπορεῖ να κατανοήση τήν νομοτέλεια καί τήν κανονικότητα τῶν γεγονότων τοῦ κόσμου γιατί εῖναι ἔξω ἀπο τήν γνωστική του ἐμβέλεια, τοῦ παρέχουν τίς ἀναγκαῖες ἐρμηνεῖες γιά τίς λειτουργίες τής φύσεως καί τής κοινωνίας.

Πολλά ἀπό τά αἴτια ποῦ ὡθοῦν τά ἄτομα νά προσχωρήσουν σέ ίδεολογίες οἰ ὀποῖες προσφέρουν συνταγές ποῦ λογικά δέν πρόκειται νά τελεσφορήσουν πρέπει νά ἀναζητηθοῦν στίς ἀντιφάσεις ποῦ συναντᾶ τό ἄτομο στήν καθημερινή του δράσι καί στήν ἄνικανότητα του νά προσανατολισθῆ μέσα σέ ἔναν κόσμον ποῦ δέν τοῦ εἶναι πολύ οἰκεἶος. Οί ἰδεολογίες, ὄμως, συγκροτοῦν ἀπλοποιητικά σχήματα μἐ τά ὀποἶα τά ἄτομα μειώνουν τίς περιπλοκές τῆς ρεούσης πραγματκότητος καί βοηθοῦν στήν ἔκτόνωσι τῶν διανοητικῶν καί ψυχικῶν ἐντάσεων ποῦ εἶναι ἀποτέλεσμα αυτῆς τῆς πραγματικότητος.Ἔτσι τά ἄτομα σχηματίζουν ἀντιλήψεις ποῦ δέν ἐκπορεύονται ἀπό τήν τρέχουσα συγκυρία τής ἐμπειρίας οὖτε ἀκόμη ἀπό τό ἄμεσον παρελθόν. Μπορεῖ κανεῖς νά βρεῖ πλῆθος παραδειγμάτων μεταξύ τῶν ἑλλήνων στά ἐπιχειρήματα ποῦ ἐπικαλοῦνται γιά νά θεμελιώσουν τήν καθημερινή τους ἐπιλογή, ὄχι μόνον στόν πολιτικόν χῶρο ἀλλά άκομη καί στίς καθημερινές τους πρακτικές καί ἐνέργειες. Αγκαλιάζουν αὐθαίρετα καί ἀναπόδεικτα ἀξιώματα, ἰδέες, ἐρμηνεῖες καί θεωρίες ποῦ καθημερινά διαψεύδονται καί αὐτοαναιροῦνται.

Οἱ περισσότερες  ἰδεολογίες ἔχουν ἓναν ἰσοπεδωτικό χαρακτῆρα, ἰσοπεδωτικές ἰδιότητες οἰ ὀποῖες εἶναι οἱ κοινές ἰδέες, οἰ κοινοί σκοποί καί κοινές ἐπιδιώξεις.Ὁ ἰσοπεδωτικός χαρακτῆρας τῆς ἰδεολογίας, εἶναι πιό ἰσχυρός  ὄταν ή ιδεολογία ἀγνοεῖ ἥ δέν δίνει ἔμφασι στήν ἀξιοκρατία, στήν διαφορά πνευματικῶν ἰκανοτήτων, στήν διαφορά τῆς προσφορᾶς τοῦ ἀτόμου στό κοινωνικό σύνολο, κ.λ.π. Αύτές οί ίδεολογίες θά προσελκύσουν κυρίως ἄτομα ποῦ βρίσκονται χαμηλα στήν ἀξιακή κλίμακα.

Ὀ κόσμος σήμερα εἶναι δομημένος ἔτσι ποῦ εἶναι ξένος καί ἀπρόσιτος στήν έμβέλεια τῆς κατανοητικῆς ἰκανότητος τῶν περισσοτέρων ἀνθρώπων, καί αύτό βεβαιώνεται ἀπό τίς τόσες ἀπλοϊκές καί προκατασκευάσμένες ἐξηγήσεις καί αἰτιολογήσεις ποῦ προσφέρονται στούς λαούς καθημερινῶς.Γιά τούς Μαρξιστές– ὄχι μόνον τοῦς Ἓλληνες μαρξιστές,-οἰ ἰδεολογίες παίζουν πιό σημαντικό ρόλο στήν πολιτική συμπεριφορά τῶν ἀτόμων. Οἰ ψυχικές ἐντάσεις στούς μαρξιστές, ἥ πρώην μαρξιστές, εἶναι ἰσχυρότερες καί συνεπῶς καί ἡ ἀνάγκη ἐκτονώσεως εἶναι πιό ἔντονη.  Οἱ ἐμπειρίες τοῦ παρελθόντος, οἰ διαψεύσεις τῶν προσδοκιῶν τους, τό γεγονός ὄτι ἡ σκέψις ἔμεινε ἐγκλωβισμένη μέσα σέ πολύ στένα ὄρια καί ἔξω ἀπό τίς πρακτικές τοῦ πολιτικοῦ καί κοινωνικοῦ βίου, ἔχουν προκαλέσει ἀφόρητες ψυχικές καταστάσεις γιά αὐτούς οἱ οποῖες δημιουργοῦν ἔντονη ἀνάγκη ἐκτονώσεως.

Σήμερα ὁ σοσιαλισμός καί ὁ Μαρξισμός εῖναι  ίδεολογικά φθαρμένοι και με ξεπερασμένη ρητορική, τό ὀποῖον ἔχει σάν ἀποτελεσμα νά νομιμοποιῆ καί νά ἐνισχύη τά  ακροδεξιά ρεύματα. Αυτή ἡ ἀκροδεξιά ιδεολογία ἔρχεται νά πληρώση ἔνα κενὀ ποῦ ἄφησε ἡ φθορά αὐτῶν τῶν ιδεολογιῶν.Η ἀπειλή ἀπό τό ἰδεολογικό κενό ἐμφανίζεται σε ὄλα τά πεδία, σέ ὄλες τίς κλίμακες καί συνήθως ἐνδύεται μέ θρησκευτικό ἔνδυμα. Ὅμως, δέν ένδύεται πάντοτε θρησκευτικό ἔνδυμα. Στήν ἐκκοσμικευμένη Ευρώπη πλανᾶται ἓνα ἄλλο φάσμα, ἔτι χεῖρον: ἡ Ακροδεξιά. Η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα δέν εἶναι μεμονωμένο φαινόμενο. Στήν Γαλλία, ἡ Marine LePen με τὀ ἀκροδεξιό κόμμα  Front National ἐτοιμάζει τίς ἐκλογικές της ἐξορμήσεις ἀπό πολύ εὐρύτερη βάσι ἀποδοχῆς καί ὀπαδῶν. Στήν Νορβηγία η Ακροδεξιά.

Αυτό τό κενό ὄπως ἀνεφερα προηγουμένως, ἔχει  ἐνδυθὴ καί θρησκευτικόν ένδυμα καί ἔχει γίνει  ρυθμιστής μεγάλων πολιτικών εξελίξεων. Σήμερα παρατηροῦμε  ἔξαρσιν τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος. Ποῦ ὀφείλεται αυτό; Νομίζω ὄτι καί αὐτό προκύπτει από το ιδεολογικό κενό τὀ ὀποῖον δημιούργησε ἡ πτώσις τοῦ Κομμουνισμοῦ, ἡ ἀστοχία τοῦ Καπιταλισμοῦ καί ἡ διάβρωσις τοῦ Εθνικισμοῦ ἀπό τήν Παγκοσμιοποίησι. Ἕλλείψει ἄλλης πνευματικῆς ἀναφορᾶς, οἰ μᾶζες στρέφονται προς την μοναδική διαθέσιμη και συγκροτημένη πηγή ηθικής και ιδεολογικών αναφορών· την Θρησκεία. Οι εσωτερικές διαμάχες που διατρέχουν τα θρησκευτικά στρατόπεδα, όπως η αντιπαράθεσις ανάμεσα σε σουνίτες και σιίτες, εξελίσσονται σε συγκρούσεις για την εξασφάλιση του πολιτικού αγαθού. Ελάχιστη σχέση έχουν με θρησκευτικά ζητήματα.

Πρωτοσελιδα – Ειδήσεις