Οι Πέρσες έφθασαν στις Θερμοπύλες στα τέλη του Αυγούστου ή στις αρχές του Σεπτεμβρίου. Εκείνη την περίοδο, οι Σπαρτιάτες εόρταζαν τα Κάρνεια, ενώ η ίδια εποχή ήταν επίσης και περιόδος των Ολυμπιακών Αγώνων, και μια σύγκρουση εκείνη την περίοδο τη θεωρούσαν ιεροσυλία. Οι Έφοροι της Σπάρτης όμως, θεώρησαν επείγουσα την κατάσταση και σοβαρή δικαιολογία για να στείλουν τον Λεωνίδα με τον στρατό του.
Οι Λακεδαιμόνιοι θα έστελναν το κύριο στράτευμα τους μόλις τελείωνε η εορτή των Καρνείων, το ίδιο και οι άλλοι σύμμαχοι, μόλις τελείωναν οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Έτσι λόγω θρησκευτικών και αθλητικών εορτών ο Λεωνίδας έμεινε μόνος με λίγους συμμάχους-στρατιώτες που τον ακολούθησαν. Όταν οι Έλληνες είδαν το πλήθος των αντιπάλων συνεκάλεσαν συμβούλιο, όπου οι Πελοποννήσιοι υποστήριξαν την αποχώρηση προς τον Ισθμό της Κορίνθου και την οργάνωση της άμυνας σε εκείνο το σημείο. Οι Λοκροί, όμως , και οι Φωκείς διαμαρτυρήθηκαν για την προτεινόμενη αλλαγή του σχεδίου με αφορμή την αρχή λογομαχιών. Ο Λεωνίδας αποφάσισε να μείνουν και να πολεμήσουν στις Θερμοπύλες.
Την ίδια στιγμή συγκεντρώνονται στην περιοχή και οι βάρβαροι. Ο Ξέρξης στέλνει “κατάσκοπον ιππέα” για να δεί τους Έλληνες στρατιώτες και να υπολογίσει τη δύναμη τους και να αναφέρει τι κάνουν. Ο Πέρσης ιππέας πλησίασε στο Ελληνικό στρατόπεδο και είδε τους Σπαρτιάτες να γυμνάζονται και να κτενίζουν τα μαλλιά τους. Άλλοι λούζονταν . Τον είδαν αλλα δεν του έδωσαν σημασία και έτσι επέστρεψε και ανέφερε όσα είδε όπως μας αναφέρει ο Ηρόδοτος.
Ο Ξέρξης απόρησε και κάλεσε τον Δημάρατο, τον υιό του Αρίστωνος. Του επανέλαβε όσα άκουσε απο τον ιππέα και τον ρώτησε τι σημαίνουν αυτά και πως εξηγεί τη συμπεριφορά των Σπαρτιατών. “Εγώ, απαντά ο Δημάρατος, όταν ξεκίνησες την εκστρατεία, σου είχα ομιλήσει γι’αυτούς τους άνδρες. Σου είπα τότε, ότι οι Σπαρτιάτες δεν θα δεχόντουσαν ποτέ όρους που θα σκλάβωναν την Ελλάδα και ότι θα σε πολεμήσουν ακόμη και αν ολόκληρη η Ελλάδα υποταχθεί. Είναι περιττό να με ρωτήσεις για αριθμούς. Αν υποθέσουμε ότι συγκεντρώνουν χίλιους πολεμιστές, τόσοι θα σε πολεμήσουν. Το ίδιο θα συμβεί για οποιονδήποτε αριθμό, είτε μεγαλύτερο, είτε μικρότερο. Όταν σου είπα αυτά εσύ γέλασες και τώρα να. Αυτοί οι άνδρες στέκονται εδώ για να υπερασπισθούν το πέρασμα και προετοιμάζονται να σε πολεμήσουν. Είναι νόμος σε αυτούς έτσι να κάνουν , να στολίζουν τα κεφάλια τους κάθε φορά που διακινδυνεύουν την ζωή τους. Πάντως σε διαβεβαιώ, αν νικήσεις τους Σπαρτιάτες κανένα άλλο έθνος ανθρώπων δεν θα σου αντισταθεί. Εμπρός σου ευρίσκεται το καλλίτερο βασίλειο της Ελλάδος, με τους αρίστους άνδρες”.
Ο Ξέρξης δεν μπορούσε να το πιστέψει. Αδυνατεί να θεωρεί αυτά που ακούει λογικά και ρωτά για δεύτερη φορά : ” Μα πως θα μου αντισταθούν οι ελάχιστοι αυτοί;” . Και λαμβάνει την εξής εκπληκτική απάντηση απο τον Δημάρατο: “Αν δεν συμβεί ακριβώς αυτό που σου είπα , τότε βασιλιά, να με μεταχειρισθείς ως κοινό ψεύτη”.
Έτσι οι Έλληνες , ενώ περίμεναν την επίθεση , βλέπουν να τους πλησιάζει η επίσημη περσική πρεσβεία , η οποία διαβάζει στον Λεωνίδα την επιστολή του βασιλιά τους, ανακοινώνοντας ότι ο Ξέρξης του προσφέρει εξουσία σε ολόκληρη την Ελλάδα αρκεί να γίνει σύμμαχος του. Η υπερήφανη απάντηση του Λεωνίδα υπήρξε μνημειώδης:
“Για μένα είναι καλλίτερος ο θάνατος υπέρ της Ελλάδος, παρά να βασιλεύσω στους ομοφύλους μου”.
ἐμοὶ δὲ κρείσσων ὁ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος θάνατος τοῦ μοναρχεῖν τῶν ὁμοφύλων.
(-Πλουτάρχου Λακωνικά Αποφθέγματα 225C)