Όταν οι επιστήμονες ανέσυραν το ναυάγιο ενός αρχαίου ελληνικού εμπορικού πλοίου στα ανοιχτά της βόρειας ακτής της Κύπρου τη δεκαετία του 1960, ανακάλυψαν μια εκπληκτική χρονοκάψουλα που χρονολογείται από μια κρίσιμη περίοδο πολιτισμού στη Μεσόγειο μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Ωστόσο, η χρονολόγηση του ναυαγίου της Κερύνειας με υψηλό βαθμό ακρίβειας έχει αποδειχθεί δύσκολη και ορισμένες από τις προηγούμενες επιστημονικές χρονολογήσεις έχουν δώσει συμπεράσματα που έρχονται σε αντίθεση με τα αρχαιολογικά στοιχεία.
Οι ερευνητές έχουν υπολογίσει τώρα αυτή τη χρονολογία με νέα ακρίβεια, χρησιμοποιώντας βελτιωμένες τεχνικές, οι οποίες λένε ότι μπορούν να εφαρμοστούν για τη χρονολόγηση άλλων αρχαίων ναυαγίων.
Με την ανάλυση της οργανικής ύλης που ελήφθη από το ναυάγιο, συμπεριλαμβανομένων των ξύλινων δοκών του πλοίου, των αμυγδάλων από το φορτίο του και ενός παιχνιδιού που ονομάζεται αστράγαλος, φτιαγμένο από κόκαλο ζώου και χρησιμοποιείται ως ζάρια, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το πλοίο βυθίστηκε γύρω στο 280 π.Χ. Είναι λίγο μεταγενέστερη ημερομηνία από τις προηγούμενες επιστημονικές εκτιμήσεις, αλλά ταιριάζει καλύτερα με τα αρχαιολογικά στοιχεία.
Ο Στούαρτ Μάννιγκ, καθηγητής κλασικής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Cornell των Ηνωμένων Πολιτειών, είπε ότι το Κερύνεια είναι «ένα θρυλικό πλοίο από την πρώιμη ελληνιστική περίοδο, απαραίτητο για την ιστορία της αρχαίας ναυτιλιακής τεχνολογίας».
Το πλοίο, μήκους περίπου 14 μέτρων, ήταν κατασκευασμένο από ξύλο με μόλυβδο, με κατάρτι που έφερε τετράγωνο πανί και πιθανότατα επέβαινε τετραμελές πλήρωμα.
Βυθίστηκε περίπου 1,6 χλμ από την ακτή. Στο πλοίο υπήρχαν σχεδόν 400 αμφορείς -μεγάλα κεραμικά δοχεία με δύο λαβές-, μερικά γεμάτα με αμύγδαλα και άλλα πιθανώς με κρασί, μαζί με βαριές μυλόπετρες που χρησιμοποιήθηκαν ως έρμα.
«Πιθανότατα κατευθυνόταν προς ή από την Κύπρο και το φορτίο – αρκετοί τύποι αμφορέων – υποδηλώνει ότι εμπορευόταν στην περιοχή του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Το κύριο φορτίο περιελάμβανε αμφορείς ενός τύπου που σχετίζεται με το νησί της Ρόδου στο νοτιοανατολικό Αιγαίο», δήλωσε ο Στούαρτ Μάννιγκ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PLOS ONE.
Χρησιμοποιώντας διάφορα στοιχεία, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το πλοίο κατασκευάστηκε μεταξύ 345 π.Χ. και 313 π.Χ. και βυθίστηκε μεταξύ των ετών 286 π.Χ. και 272 π.Χ
Ο θάνατος, το 323 π.Χ., του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος είχε κατακτήσει μεγάλα εδάφη στην περιοχή της Μεσογείου και όχι μόνο, οδήγησε σε περιφερειακούς αγώνες εξουσίας. Η Κύπρος έγινε μια αμφισβητούμενη περιοχή μεταξύ των διαδόχων του Αλεξάνδρου που κυβέρνησαν την περιοχή του Αιγαίου και εκείνων της Αιγύπτου, με την τελευταία να αποκτά τον έλεγχο του νησιού.
Τα λείψανα της Κερύνειας εκτίθενται σήμερα σε μουσείο στην Κύπρο
«Τα αρχαία ναυάγια περιέχουν πολλές μοναδικές πηγές πληροφοριών για τους αρχαιολόγους για να ανασυνθέσουν το ανθρώπινο παρελθόν. Σε υποβρύχιες τοποθεσίες, όπως αυτή όπου ήταν θαμμένο το πλοίο της Κερύνειας, τα αρχαιολογικά υλικά αποσυντίθενται πολύ πιο αργά. Ως αποτέλεσμα, τα οργανικά υλικά όπως το ξύλο, οι σπόροι και τα σχοινιά μπορούν να διατηρηθούν πολύ καλύτερα από ό,τι στην ξηρά», δήλωσε η Brita Lorentzen, καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια και συν-συγγραφέας της μελέτης.
Μάλιστα, η ανακάλυψη ενός ναυαγίου στα ανοικτά των ακτών του Ισραήλ, που χρονολογείται γύρω στο 1300 π.Χ., ανακοινώθηκε την περασμένη εβδομάδα.
«Τα πλοία ήταν μια βασική πηγή μεταφοράς στον αρχαίο κόσμο, επιτρέποντας στους ανθρώπους να μετακινούνται από μέρος σε μέρος, να δημιουργούν κοινωνικά δίκτυα και να ανταλλάσσουν εμπορικά αγαθά και ιδέες. Το περιεχόμενο ενός ναυαγίου μπορεί να μας πει ακριβώς ποια αντικείμενα ανταλλάσσονταν, πού και πώς ταξίδευαν οι άνθρωποι στη θάλασσα, ποιες ομάδες ανθρώπων ήρθαν σε επαφή με άλλους και πώς επηρεάστηκαν από αυτά τα πρώιμα κοινωνικά και οικονομικά δίκτυα», δήλωσε η Brita Lorentzen.
Το ξύλο αυτού του πλοίου ταριχεύτηκε πριν από δεκαετίες χρησιμοποιώντας τη χημική ένωση πολυαιθυλενογλυκόλη (PEG) για να κρατήσει το ξύλο στεγνό. Αυτό περιέπλεξε τη χρήση της χρονολόγησης με ραδιενεργό άνθρακα, μια τεχνική για τον προσδιορισμό της ηλικίας ενός αντικειμένου με βάση τη διάσπαση με την πάροδο του χρόνου μιας ραδιενεργής μορφής άνθρακα.
«Η προσθήκη PEG εμποδίζει την ξυλουργική του πλοίου να στεγνώσει, να συρρικνωθεί και να μετατραπεί σε σκόνη όταν είναι έξω από το νερό. Αλλά αυτή η ουσία περιέχει επίσης λάδι, με πολύ άνθρακα από μακροχρόνια νεκρά οργανικά υπολείμματα», είπε η Brita Lorentzen.
Οι ερευνητές έχουν αναπτύξει βελτιωμένες μεθόδους αφαίρεσης του PEG, έτσι ώστε η χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το ξύλο. Χρησιμοποίησαν επίσης χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα για αμύγδαλα και αστράγαλους.
Η ανάλυση των ετήσιων δακτυλίων ανάπτυξης των δέντρων βοηθά επίσης να χρονολογηθούν αρχαία ξύλινα αντικείμενα. Οι ερευνητές ανακάλυψαν μια ασυμφωνία σε ένα επιστημονικό πρότυπο που χρησιμοποιήθηκε στην ανάλυση ξύλου από εκείνη την περίοδο για τη μετατροπή των μετρήσεων ραδιοάνθρακα σε ημερολογιακές ημερομηνίες για το βόρειο ημισφαίριο και το ενημέρωσαν.
«Η εργασία σε αυτή τη μελέτη σχετίζεται με τα αρχαία ναυάγια γενικά», κατέληξε ο Στούαρτ Μάννιγκ.
—