Η Νέα Τάξη Πραγμάτων, Η Ευρώπη και η Ελλάδα

Βασίλης Δημ. Χασιώτης

Ασφαλώς η ανθρωπότητα ζει στιγμές μιας Ιστορικής Καμπής, που μόλις τώρα αρχίζει να μορφοποιείται, χωρίς κανείς να γνωρίζει την τελική της μορφή.

Ο Νεοφιλελευθερισμός και ό,τι αυτός πρεσβεύει (εθνομηδενισμός, αχαλίνωτη κυριαρχία των αγορών (δηλαδή των μεγάλων επιχειρηματικών ελίτ), κατάργηση εθνικών συνόρων για την ενίσχυση της «ελεύθερης μετακίνησης» των παραγωγικών συντελεστών (κεφάλαιο, εργασία, τεχνολογία κλπ) και οιονεί θεσμοποίηση των παράνομων διεθνών μεταναστευτικών ροών, λεηλασία του κοινωνικού κράτους και της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητα, ο πολυπολιτισμός (καλύτερα η «πολυπολιτισμική σούπα»), η πολιτική ορθότητα και η woke ατζέντα), αρχίζει να δίνει μάχες οπισθοφυλακών, καθώς υποχωρεί. Αρκούσε (και αρκεί ακόμα) να αντιταχθείς έστω και σε ένα από τα νεοφιλελεύθερα προτάγματα, ώστε να χαρακτηρισθείς αυτόχρημα ως «ακροδεξιός», «εθνικιστής», ακόμα δε και μη πατριώτης, μιας και στην τελευταία αυτή λέξη δόθηκε καινούργιο περιεχόμενο, συμβατό με την Νεοφιλελεύθερη Αθλιότητα.

Όμως, πρέπει να διευκρινιστεί, ότι το κρίσιμο ζήτημα της αχαλίνωτης νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας των αγορών στο οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω, δεν θα πρέπει να θεωρείται ως κάτι που η Νέα Τάξη Πραγμάτων όπως διαμορφώνεται κατόπιν της εκλογής του Ντόναλντ Τραμπ θα επιχειρήσει να αμφισβητήσει. Ασφαλώς η κυριαρχία του καπιταλισμού, δεν θα αμφισβητηθεί, όπως ουδέποτε είχε αμφισβητηθεί στο παρελθόν. Ίσως επιχειρηθεί μια επιστροφή στην προ νεοφιλελεύθερη κατάσταση, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, με την κρατική εξουσία, να παύει να παίζει τον ρόλο του νυχτοφύλακα και του τροχονόμου που μόνη της αρμοδιότητα είναι μα μοιράζει επικερδείς κρατικές συμβάσεις στον ιδιωτικό τομέα και να εκποιεί αναφανδόν ακόμα και τις πιο πυρηνικές κρατικές αρμοδιότητες, που έχουν όμως μεγάλο επιχειρηματικό ενδιαφέρον. Προσωπικά δεν αναμένω μεγάλες ανατροπές στο ζήτημα αυτό και θα ήμουν ικανοποιημένος, αν η Νέα Τάξη Πραγμάτων επανέρχονταν στην κατάσταση εκείνη που αποτελεί και την προσωπική μου επιλογή, την κατάσταση της μικτής οικονομίας και του κοινωνικού κράτους των δεκαετιών 1960 και 1970, ασφαλώς, με τα δεδομένα επικαιροποιημένα με βάση τις εν τω μεταξύ εξελίξεις κυρίως στα κοινωνικά ζητήματα και τα ζητήματα της δημοκρατίας.

Όμως, μένει να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, και ίσως χρειαστεί να περιμένουμε για κάποιο καιρό. Μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν γι΄ αυτό το θέμα, επί του παρόντος.
Δεν θα πρέπει όμως να ξεχνάμε, ότι οι ΗΠΑ, είτε με τον Μπάιντεν, είτε με τον Τραμπ, είτε με οποιοδήποτε άλλον Πρόεδρο, είναι η μια υπερδύναμη, κι αυτή «απλώς» η ιδιότητα της, αρκεί ώστε να μας κάνει να είμαστε προσγειωμένοι στις όποιες εκτιμήσεις, σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις της αλλαγής του αμερικανικού δόγματος στα ζητήματα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, κάτι που ιδιαιτέρως ανησυχεί κυρίως τους παραδοσιακούς συμμάχους και φίλους των ΗΠΑ, οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό είναι εξαρτημένοι από τις ΗΠΑ, τόσο οικονομικά, όσο και στρατιωτικά και πολιτικά, ιδίως με τις ανακοινώσεις του νέου Προέδρου των ΗΠΑ, ήδη από την προεκλογική περίοδο, ότι οι ΗΠΑ υπό την δική του διακυβέρνηση θα αναθεωρήσουν σχεδόν όλο το εύρος των σχέσεων με την υπόλοιπη Δύση, τόσο στο οικονομικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο της στρατιωτικής ασφάλειας που παρείχε στους συμμάχους της, σχέσεις που θεωρούνταν ότι εδράζονται πάνω σε «αμοιβαίως» επωφελείς βάσεις. Αυτό που ο νέος Πρόεδρος αμφισβητεί, είναι ακριβώς αυτό το «αμοιβαίως», το οποίο θεωρεί ότι μόνο τέτοιο δεν ήταν για τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ, αντιθέτως, θεωρεί ότι οι σχέσεις αυτές είναι ετεροβαρείς σε βάρος των ΗΠΑ. Η απειλή ρήξης των σχέσεων αυτών είναι τούτη τη στιγμή ορατή, αν και μένει να περιμένουμε κι εδώ, προκειμένου να δούμε πού και με ποια μορφή θα καταλαγιάσει τούτος οι κουρνιαχτός και αν γίνουν κάποιες υποχωρήσεις στα ζητήματα αυτά, τι είδους και με ποια ανταλλάγματα.
Όμως, υπό την οιαδήποτε Τάξη Πραγμάτων και υπό την οποιαδήποτε ηγεσία στις Η.Π.Α. πάντα θα δίνεται προτεραιότητα στα εθνικά της συμφέροντα, όπως άλλωστε συνέβαινε και εξακολουθεί επί του παρόντος να συμβαίνει, με κάποια ίσως εξαίρεση για κάποιες άκρως ιδεοληπτικές νεοφιλελεύθερες ηγεσίες που πίστεψαν ότι το τέλος των εθνικών κρατών αποτελεί ήδη πραγματικότητα, ότι τα εθνικά συμφέροντα πρέπει να υποταχθούν σε ευρύτερα υπερεθνικά συμφέροντα, και άλλες παρόμοιες φαντασιώσεις. Δυστυχώς όμως λίγα μπορείς να κάνεις για όσους επέλεξαν ως μόνιμη κατοικία τους τα σύννεφα.
Όμως ένα είναι βέβαιο. Είναι άλλο το ποια θα είναι η Νέα Τάξη Πραγμάτων από την οπτική των εθνικών συμφερόντων των ΗΠΑ, και είναι άλλο πράγμα, ποιες θα είναι οι συνέπειές της για τον υπόλοιπο κόσμο, τουλάχιστον αυτόν που συγκροτεί τον Δυτικό Κόσμο (και όσους εκ του Παγκόσμιου Νότου τον ακολουθεί), ο οποίος και θα εισπράξει αυτές τις συνέπειες και θα κληθεί να τις αντιμετωπίσει.
Αυτό έχει μεγάλη σημασία για την Ευρώπη, η οποία ουσιαστικά, τουλάχιστον από την δεκαετία του 1990 και μετά, αλλά και λίγο πριν, ακολουθεί υποτακτικά έως και δουλικά τα θεμελιώδη προτάγματα των Μεγάλου Αδελφού, των ΗΠΑ, όπως αυτά τα προτάγματα συγκεκριμενοποιούνταν την κάθε φορά στα πλαίσια της Παγκόσμιας Νεοφιλελεύθερης Τάξης Πραγμάτων και που καθόριζαν εκτός των άλλων και τους «βαθμούς ελευθερίας» των «παικτών». Τα προτάγματα αυτά και αυτές οι «ελευθερίες» συγκεκριμενοποιούνταν από το «εκτελεστικό σκέλος» της άτυπης πλην ουσιαστικής «παγκόσμιας κυβέρνησης» που αποτελούνταν από τους G7 (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδάς, Ιταλία, Ιαπωνία και τις ΗΠΑ που έδιναν και τις γενικές ή και ειδικότερες κατευθύνσεις), το οποίο «εκτελεστικό σκέλος» ήταν και είναι η «Αγία Τριάδα» που αποτελείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και την Παγκόσμια Τράπεζα (ΠΤ). Προσωπικά, προκειμένου να διαπιστώσω το, όσο γίνεται, πιο ακριβές περιεχόμενο της Νέας Παγκόσμιας Τάξης Πραγμάτων, δεν αρκούμαι στο ποιες εθνικές πολιτικές θα εφαρμόσει η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ στο εσωτερικό της, ούτε μονάχα στο ποιες θα είναι οι άμεσες αλλαγές που θα επέλθουν στην εξωτερική της πολιτική, κυρίως θα αναμένω, να δω ποιες θα είναι οι αλλαγές των παγκόσμιων πολιτικών και προς ποια κατεύθυνση των τριών παραπάνω «εκτελεστικών βραχιόνων» της «παγκόσμιας κυβέρνησης» (είτε την προσεγγίσουμε μέσω των G7 είτε απευθείας μέσω των ΗΠΑ, παρακάμπτοντας τους «κολαούζους» της), δηλαδή του ΠΟΕ, του ΔΝΤ και της ΠΤ, και κυρίως, ποια αποστολή και με ποιο περιεχόμενο πολιτικής πλέον θα επιφυλάξει σ’ αυτούς τους Οργανισμούς η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ. Άλλωστε ένας ακόμα ρόλος των Οργανισμών αυτών, ακριβώς επειδή οι «μέτοχοί» τους είναι τα περισσότερα κράτη της υφηλίου, είναι να δίνουν και μια αίσθηση «δημοκρατικής νομιμοποίησης» σε ό,τι αποφασίζουν, ότι δηλαδή, δεν ενεργούν κατ’ εντολήν λίγων Μεγάλων Δυνάμεων, (πόσο μάλλον μιας ή δύο μόνο), αλλά, κατ΄ εντολήν όλων των «μετόχων» τους.
Το ποια θα είναι η ενεργή συμμετοχή της Ευρώπης, σε όλο αυτό το γίγνεσθαι, μένει να το δούμε, όμως, για να το δούμε, πρέπει προηγούμενα να ψάξουμε να βρούμε πού πήγαν οι ευρωπαϊκές «ηγεσίες», τουλάχιστον των μεγάλων ευρωπαϊκών παικτών, που είναι κυριολεκτικώς εξαφανισμένες, πλην δυο-τριών (πχ, της Ιταλίας και της Ουγγαρίας). Πρέπει να ξανάρθουν στο προσκήνιο οι «ηγεσίες» αυτές, και να κοιτάξουν κατάματα την (πικρή) αλήθεια, όπως και τα τεράστια έως και ολέθρια λάθη τους σε ό,τι αφορά το κτίσιμο μιας ισχυρής γεωπολιτικά Ευρώπης, που να στηρίζεται στα δικά της αποκλειστικά πόδια, και να μην είναι ο αδιαμφισβήτητος κολαούζος του υπερατλαντικού Μεγάλου Αδελφού.
Τέτοια όμως Ευρώπη δεν υπάρχει, διότι απλά, ουδέποτε επιχειρήθηκε στα σοβαρά να υπάρξει. Ακόμα και η μοναδική της ενασχόληση, με το πώς δηλαδή θα διατηρεί και αυξάνει τις οικονομικές της επιδόσεις, φάνηκε πια, όχι μόνο συνεπεία του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και συνεπεία των πολιτικών εξελίξεων στις ΗΠΑ, κι αυτή ακόμα η ενασχόλησή της, αποδείχτηκε ότι στηρίζονταν σε πήλινα πόδια, εξαιτίας ακριβώς την μη ουσιαστικής της ενότητας. Ευρωπαϊκή «Ένωση» δεν υπάρχει. Υπάρχει μια ενιαία αγορά με ένα ενιαίο νόμισμα, αλλά, αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν προσδίδουν από μόνα τους γεωστρατηγική ισχύ, ούτε παρέχουν επαρκώς ισχυρές βάσεις για την διατήρηση της οικονομικής ισχύος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, προσπαθεί να παίξει ένα ρόλο στα διεθνή πράγματα, χωρίς όμως να το κατορθώνει, εξαιτίας ενός και μόνο παράγοντα. Στις Παγκόσμιες Τάξεις Πραγμάτων, ουσιαστικοί παίκτες είναι ΜΟΝΟ κρατικές οντότητες και όχι αγοραίες ενώσεις, και μάλιστα Μεγάλες Κρατικές Οντότητες, δηλαδή Μεγάλες Δυνάμεις. Μια γραφειοκρατία, όσο ισχυρή και αν είναι, όπως αυτή των Βρυξελλών, ουδεμία εγγενή γεωπολιτική ισχύ διαθέτει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν είναι Μεγάλη Δύναμη, διότι δεν υπάρχει κυρίαρχη και ανεξάρτητη κρατική οντότητα που να ακούει στο όνομα Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν Κράτη στο Παγκόσμιο γίγνεσθαι. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αν θέλει να έχει κάποια τύχη στις παγκόσμιες εξελίξεις, από την άποψη της συμμετοχής της σ’ αυτές, είτε θα συγκροτηθεί σε μια ενιαία κρατική οντότητα, και άρα επέλθει η πολιτική της ενοποίηση, είτε θα παραμείνει στο περιθώριο με μια πανσπερμία ηγεσιών με διαφορετικές εθνικές βλέψεις η κάθε μία.
Όμως υπάρχει και μια άλλη σημαντική εξέλιξη σε ό,τι αφορά το πώς θα διαμορφωθεί η Νέα Τάξη Πραγμάτων, μια εξέλιξη που ναι μεν υπήρχε και πριν, όμως, δεν είχε διαμορφωθεί σε επίπεδο που να αξιώνει αποτελεσματικά πλέον ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, και κάτι περισσότερο, να έχει «φωνή» σ’ αυτό το γίγνεσθαι, αξιώνει να αποτελεί έναν άλλο παγκόσμιο πόλο.
Είναι οι BRIC’s. Το μπλοκ αυτό βρίσκεται ήδη στο στάδιο της επιτάχυνσης της συγκρότησής του ως ενός αντι-Δυτικού παγκόσμιου πόλου. Βεβαίως ακόμα απέχει από το να είναι σε θέση να θεωρηθεί με αξιώσεις το αντι-Δυτικό αντίπαλο παγκόσμιο δέος, όμως, το ότι προκαλεί σοβαρές ανησυχίες στη Δύση αυτό είναι αδιαμφισβήτητο, κι αυτό από μόνο του, δείχνει ότι το όλο εγχείρημα δεν στερείται θετικών γι’ αυτό προοπτικών. Προσωπικά θεωρώ, ότι οι ΗΠΑ, ιδίως υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ, ίσως θα επιχειρήσει να διαρρήξει την ενότητα εντός της ομάδας των BRIC’s, κυρίως αποκαθιστώντας τις σχέσεις Δύσης – Ρωσίας, όμως, δεν είμαι πλέον βέβαιος, τουλάχιστον υπό την ηγεσία του Βλαδίμηρου Πούτιν, ότι κάτι τέτοιο είναι σήμερα εφικτό. Ίσως η ζημιά στις σχέσεις Δύσης – Ρωσίας να μην είναι βραχυπρόθεσμα ή και μεσοπρόθεσμα αναστρέψιμη, και η Ρωσία πολύ δύσκολα θα απεμπολήσει μια ευνοϊκή γι΄ αυτήν προοπτική, μαζί με την Κίνα, να αποτελέσουν τον πυρήνα του επιδιωκόμενου νέου Πόλου του Παγκόσμιο Νότου, αντί να «λογοδοτεί» στις ΗΠΑ για τα διεθνή και παγκόσμια ζητήματα. Ίδωμεν.
Και η Ελλάδα που βρίσκεται εν όψει αυτών των κατακλυσμιαίων μεταβολών;
Η Ελλάδα βρίσκεται εκεί που βρίσκονται και οι λοιπές ευρωπαϊκές ηγεσίες, αυτές οι φοβικές και αμήχανες ηγεσίες. Περιμένουν να δουν, όχι πώς θα αντιμετωπίσουν τον Μεγάλο Αδελφό, αλλά, πώς ο Μεγάλος Αδελφός θα αντιμετωπίσει την Ευρώπη, κι αυτό είναι που τρέμουν κυριολεκτικά.
Θα μπορούσε η Ελλάδα, να είναι κάπως καλύτερα προετοιμασμένη για την επερχόμενη αλλαγή, και κυρίως, να μην ανησυχεί και τόσο πολύ από το πρόσωπο που έχει αναλάβει τα ηνία των ΗΠΑ και του Δυτικού Κόσμου;
Όχι είναι η απάντησή μου υπό το παρόν πολιτικό σύστημα εξουσίας. Το ελληνικό πολιτικό σύστημα εξουσίας, ασφαλώς δεν διαφοροποιείται από τις ευρωπαϊκές πολιτικές ηγεσίες, για τις οποίες τη γνώμη του την είπα μόλις παραπάνω. Τώρα, αν λάβουμε υπόψη, σύμφωνα τουλάχιστον με την δική μου ερμηνεία των πραγμάτων, ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα εξουσίας, ουσιαστικά είναι η κυριαρχία του Παλαιοκομματισμού, που έστειλε την Ελλάδα στα βράχια το 2010 κι έκτοτε ζούμε χτίζοντας το «μέλλον» μας με τα συντρίμμια εκείνης της κρίσης, τότε είναι προφανές το γιατί δεν προσδοκώ το σύστημα αυτό να τολμήσει να επιχειρήσει οτιδήποτε πέραν όσων αποφασισθούν από τους γραφειοκράτες των Βρυξελλών. Άλλωστε τούτο το πολιτικό σύστημα διαθέτει ηγεσίες ίσως από τις πλέον νεοφιλελεύθερες ιδεοληπτικές ηγεσίες στην Ευρώπη.
Άλλωστε, η νυν ελληνική κυβέρνηση, αφού τα «κατάφερε» να διαρρήξει τις προαιώνιες καλές μας σχέσεις με την Ρωσία, (με τις όποιες της διακυμάνσεις), και επομένως απωλέσαμε μια φιλική προς εμάς Μεγάλη Δύναμη, τώρα, η ίδια αυτή κυβέρνηση, τα «κατάφερε» να δημιουργήσει τον κίνδυνο να έχει και τις χειρότερες σχέσεις με την νέα ηγεσία των ΗΠΑ, διότι είχε θεωρήσει καλό, προεκλογικά, να ταχθεί επιθετικά εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ. Τι να πω; Ο ορισμός της «ψιλής» διπλωματίας! (Όχι, η λέξη «ψιλής» δεν είναι λάθος γραμμένη).