Η ειρήνη επέστρεψε στο μικρό χωριό Γκιάντερ και στο λιμάνι Σεντζίν στη βορειοδυτική Αλβανία. Σχεδόν ακριβώς ένα χρόνο αφότου το αλβανικό κοινοβούλιο ενέκρινε μια αμφιλεγόμενη συμφωνία με την Ιταλία για κέντρα υποδοχής αιτούντων άσυλο, τα κέντρα που χτίστηκαν στο Γκιάντερ και στο Σεντζίν είναι ως επί το πλείστον άδεια.
Η συμφωνία, που υπεγράφη από την Ιταλία και την Αλβανία τον Νοέμβριο του 2023 και επικυρώθηκε από το αλβανικό κοινοβούλιο στις 22 Φεβρουαρίου 2024 , προέβλεπε τη δημιουργία κέντρων υποδοχής μεταναστών από την Ιταλία.
Έως και 36.000 παράτυποι μετανάστες ετησίως έπρεπε να φιλοξενούνται εδώ κατά τη διάρκεια των διαδικασιών ασύλου τους.
Επεστράφησαν στην Ιταλία
Έκτοτε, λίγο περισσότεροι από 70 μετανάστες από κυρίως αφρικανικές και νότιες ασιατικές χώρες καταγωγής έχουν μεταφερθεί στην Αλβανία σε τρεις διαφορετικές ομάδες.
Το πρώτο πλοίο με 16 μετανάστες έδεσε στην Αλβανία στις 16 Οκτωβρίου. Ωστόσο, αφού ένα δικαστήριο στη Ρώμη έκρινε ότι η μεταφορά ήταν παράνομη και ότι οι πρόσφυγες δεν μπορούσαν να απελαθούν στις χώρες καταγωγής τους επειδή κάτι τέτοιο θα μπορούσε να παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, και οι 16 επαναφέρθηκαν στην Ιταλία.
Ακολούθησαν άλλες δύο μεταφορές μεταναστών: στις 8 Νοεμβρίου, οκτώ πρόσφυγες στάλθηκαν στην Ιταλία και στις 28 Ιανουαρίου άλλοι 49 .
Και στις δύο περιπτώσεις, το εφετείο της Ρώμης αποφάσισε ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο πρέπει πρώτα να αποφασίσει εάν οι χώρες προέλευσης των αιτούντων άσυλο θεωρούνται ασφαλείς για επιστροφή. Μόνο τότε θα επιτρεπόταν η κράτηση των μεταναστών στην Αλβανία. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αναμένεται στις 25 Φεβρουαρίου.
Οι παρατηρητές έφυγαν από την Αλβανία
Εν τω μεταξύ, τόσο Ιταλοί αξιωματούχοι όσο και ειδικοί από μη κυβερνητικές οργανώσεις που παρακολουθούσαν την κατάσταση έχουν εγκαταλείψει την Αλβανία «μέχρι νεωτέρας».
Ο Φραντζέσκο Φέρι είναι ειδικός στη μετανάστευση στην «ActionAid» και ήταν μέλος μιας αντιπροσωπείας που παρακολουθούσε τις συνθήκες στα αλβανικά κέντρα υποδοχής από τότε που ιδρύθηκαν.
«Η αντιπροσωπεία του Tavolo Asilo e Immigrazione [ μιας εθνικής συμμαχίας μη κυβερνητικών και πολιτικών οργανώσεων που είναι αφιερωμένη στην προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστών στην Ιταλία ] πραγματοποίησε αποστολές παρατήρησης στην Αλβανία για να ελέγξει τις εγκαταστάσεις και το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούν», είπε στη DW.
«Αυτή τη στιγμή δεν βρισκόμαστε πλέον στην Αλβανία, αλλά συνεχίζουμε να παρακολουθούμε στενά την κατάσταση από μακριά και είμαστε έτοιμοι να επιστρέψουμε για περαιτέρω δραστηριότητες παρακολούθησης».
«Φοβισμένοι, μπερδεμένοι και αποπροσανατολισμένοι»
Και οι 73 μετανάστες που μεταφέρθηκαν στην Αλβανία προσπάθησαν να φτάσουν στην Ιταλία ή τη Μάλτα με βάρκα από τη Λιβύη και, σύμφωνα με τον Φέρι, «φοβούνται πολύ μήπως τους στείλουν πίσω στις χώρες καταγωγής τους».
«Συναντήσαμε φοβισμένους, μπερδεμένους και αποπροσανατολισμένους ανθρώπους», είπε ο Φέρι.
«Δεν είχαν ιδέα για τις διαδικασίες, δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένοι να υποβάλουν αίτηση για άσυλο και ήταν απομονωμένοι. Η κατάστασή τους δείχνει ξεκάθαρα ότι το αλβανικό μοντέλο οδηγεί σε συστηματική παραβίαση δικαιωμάτων».
Σύμφωνα με την πλατφόρμα πληροφόρησης InfoMigrants , η ιταλική κυβέρνηση εξετάζει τώρα τον επαναπροσδιορισμό των κέντρων.
Μια επιλογή που μπορεί να συζητηθεί είναι η μετατροπή των κέντρων σε «εγκαταστάσεις επαναπατρισμού». Ωστόσο, φαίνεται πιθανό ότι και αυτό το σχέδιο θα αντιμετωπίσει αντίσταση.
Ο Φέρι αντιτίθεται σθεναρά σε μια τέτοια εναλλακτική χρήση. «Αυτό πρέπει να απορριφθεί ευθέως», είπε.
“Η συνέπεια θα ήταν περαιτέρω παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο κίνδυνος σταθεροποίησης και επέκτασης αυτών των δομών παραμένει, ειδικά εάν το μοντέλο εξωτερικής ανάθεσης αντιγραφεί αλλού. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων μέχρι στιγμής δείχνει ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στο οριστικό κλείσιμο αυτών των κέντρων».
“Αποτυχία του μοντέλου”
Παρά τις προσπάθειες των κυβερνήσεων και των δύο χωρών να κάνουν το μοντέλο επιτυχία, πολλοί ειδικοί και κόμματα της αντιπολίτευσης στην Ιταλία αντιτάχθηκαν στα σχέδια από την αρχή. Στα μάτια τους, το έργο παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και, με το συνολικό του κόστος που υπολογίζεται σε ένα δισεκατομμύριο ευρώ, είναι σκέτη σπατάλη χρημάτων.
Η Έλι Σλάιν, ηγέτης του κεντροαριστερού κόμματος Partito Democratico, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως «άθλια αποτυχία» και κάλεσε την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι να παραιτηθεί. Το αλβανικό μοντέλο για τα κέντρα μεταναστών δεν θα λειτουργήσει ποτέ, τόνισε.
Η Μελόνι εμμένει στη συμφωνία
Κατά τη διάρκεια ομιλίας σε ανώτερα στελέχη της αστυνομίας πριν από λίγες ημέρες, η πρωθυπουργός Μελόνι επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνησή της εξακολουθεί να σκοπεύει να εφαρμόσει τη συμφωνία μεταξύ Ιταλίας και Αλβανίας.
«Είμαστε αποφασισμένοι να βρούμε μια λύση σε κάθε πρόβλημα», είπε η Μελόνι, προσθέτοντας: «Οι πολίτες της Ιταλίας απαιτούν από την κυβέρνησή τους να σταματήσει την παράνομη μετανάστευση γιατί δημιουργεί ανασφάλεια».
Και στην Αλβανία η συμφωνία προκάλεσε εξαρχής διαφωνίες μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Αν η τελευταία κερδίσει τις εκλογές στις 11 Μαΐου, όπως υπόσχεται το Δημοκρατικό Κόμμα της Αλβανίας, δεν θα ανανεωθεί το συμβόλαιο με την Ιταλία.
« Μια δοκιμαστική περίπτωση για την Ευρώπη»
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα , ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης της ΕΕ , Μάγκνους Μπρούνερ, συναντήθηκε με την Τζόρτζια Μελόνι για να συζητήσουν μια “πιθανή έγκαιρη υιοθέτηση της νέας έννοιας των ασφαλών χωρών προέλευσης”.
Πριν ταξιδέψει στην Ιταλία , ο Μπρούνερ είπε σε ιταλικά ΜΜΕ ότι το νομοθετικό πακέτο για την επιστροφή των μεταναστών, το οποίο εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι «πολύ φιλόδοξο» και θα πρέπει να περιλαμβάνει «σαφείς δεσμεύσεις για τις επιστροφές», «αυστηρούς κανόνες για όσους αποτελούν απειλή για την ασφάλεια» και ένα «καλύτερα συντονισμένο» πλαίσιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο Φραντζέσκο Φέρι είναι ακόμη ανήσυχος: «Παραμένει ο κίνδυνος οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αναζητήσουν τρόπους να αναθέσουν σε εξωτερικούς συνεργάτες το πρόβλημα των προσφύγων, μειώνοντας έτσι την προστασία των αιτούντων άσυλο και μετατοπίζοντας την ευθύνη για τη διεθνή προστασία μακριά από την ΕΕ».
DW
—