Χειρότερος και από «Κανονισμός της Κερκόπορτας» το SAFE: Καταπέλτης το Grok που ρώτησα αν η Τουρκία μπορεί να συμμετάσχει μέχρι και 100% στην Ευρωπαϊκή άμυνα: «Θεωρητικά θα μπορούσε να φτάσει (…)και το 100%, και να αποφύγει τη συμφωνία ασφάλειας» (όπου υποτίθεται ετοιμάζουμε το βέτο):
Και το τεκμηρίωσε κατά λέξη ως εξής:
«1. Φτάνοντας στο 100% της συμμετοχής:
• Περιορισμός του 35%: Ο Κανονισμός SAFE περιορίζει τη συμμετοχή τρίτων χωρών (όπως η Τουρκία) στο 35% του κόστους εξαρτημάτων στρατιωτικού εξοπλισμού, εκτός αν υπάρξει ειδική συμφωνία συνεργασίας που εγκρίνεται ομόφωνα από το Συμβούλιο της ΕΕ (άρθρο 212 ΣΛΕΕ).
• Παράκαμψη του ορίου:
• Υπεργολαβίες και κοινοπραξίες: Η Τουρκία θα μπορούσε να συμμετάσχει μέσω ευρωπαϊκών εταιρειών ως υπεργολάβος, με τρόπο που η συμμετοχή της να μην υπολογίζεται άμεσα ως “τρίτη χώρα”. Για παράδειγμα, τουρκικές εταιρείες όπως η ASELSAN ή η ROKETSAN θα μπορούσαν να συνεργαστούν με ευρωπαϊκές εταιρείες (π.χ., Airbus ή Leonardo) σε κοινά προγράμματα, αυξάνοντας έμμεσα τη συμμετοχή τους πέρα από το 35%.
• Διμερείς συμφωνίες: Η Τουρκία θα μπορούσε να συνάψει διμερείς συμφωνίες με κράτη-μέλη της ΕΕ (π.χ., Γερμανία ή Ιταλία), τα οποία στη συνέχεια θα ενσωμάτωναν τουρκικά εξαρτήματα ή υπηρεσίες σε ευρωπαϊκά προγράμματα, παρακάμπτοντας το όριο.
• Ερμηνεία “like-minded countries”: Η ασαφής διατύπωση του SAFE για “ομοϊδεάτες χώρες” θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί από την Τουρκία για να δικαιολογήσει μεγαλύτερη συμμετοχή χωρίς να απαιτείται επίσημη εξαίρεση από το όριο του 35%. Αυτό, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση των κρατών-μελών και την ερμηνεία του Κανονισμού.
• Ειδική συμφωνία: Αν η Τουρκία καταφέρει να εξασφαλίσει ειδική συμφωνία συνεργασίας με την ΕΕ, τότε το όριο του 35% μπορεί να καταργηθεί πλήρως, επιτρέποντας συμμετοχή έως και 100%. Αυτό, όμως, απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο, κάτι που η Ελλάδα μπορεί να εμποδίσει με βέτο.
• Πρακτική δυνατότητα για 100%: Αν η Τουρκία εκμεταλλευτεί τις παραπάνω μεθόδους (ιδίως υπεργολαβίες ή διμερείς συνεργασίες), θα μπορούσε να προσεγγίσει υψηλά επίπεδα συμμετοχής, ακόμη και κοντά στο 100%, ειδικά σε προγράμματα όπου η συμβολή της θεωρείται κρίσιμη (π.χ., λόγω τεχνολογικής υπεροχής ή γεωπολιτικής σημασίας). Ωστόσο, η πλήρης κατάργηση του ορίου του 35% χωρίς συμφωνία είναι νομικά και πολιτικά δύσκολη.
2. Αποφυγή συμφωνίας ασφάλειας τύπου ΕΕ-ΗΒ:
• Ανάγκη για συμφωνία: Οι χώρες εκτός ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία και η Ουκρανία, έχουν συνάψει συμφωνίες ασφάλειας και άμυνας με την ΕΕ για να συμμετάσχουν σε προγράμματα όπως το SAFE χωρίς περιορισμούς. Για την Τουρκία, ως υποψήφια προς ένταξη χώρα, απαιτείται παρόμοια συμφωνία, η οποία υπόκειται σε ομοφωνία στο Συμβούλιο, δίνοντας στην Ελλάδα τη δυνατότητα βέτο.
• Πώς μπορεί να αποφευχθεί:
• Έμμεση συμμετοχή μέσω ΝΑΤΟ: Η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τις υπάρχουσες δομές συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ (π.χ., Berlin Plus) για να συμμετάσχει σε αμυντικά προγράμματα χωρίς να απαιτείται ξεχωριστή συμφωνία ασφάλειας. Αυτό θα μπορούσε να γίνει μέσω συνεργασιών με χώρες που έχουν ήδη τέτοιες συμφωνίες.
• Πίεση για εξαίρεση: Η Τουρκία θα μπορούσε να ασκήσει διπλωματική πίεση, εκμεταλλευόμενη τη γεωπολιτική της σημασία (π.χ., έλεγχος μεταναστευτικών ροών, στρατηγική θέση στο ΝΑΤΟ, ή ρόλος στην Ουκρανία), για να πείσει την ΕΕ να επιτρέψει τη συμμετοχή της χωρίς επίσημη συμφωνία.
• Ασαφής ερμηνεία του SAFE: Η αναφορά σε “like-minded countries” στον Κανονισμό SAFE θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσει τη συμμετοχή της Τουρκίας χωρίς την ανάγκη για συμφωνία ασφάλειας, αν η ΕΕ αποφασίσει να ερμηνεύσει τον όρο ευνοϊκά για την Τουρκία.
• Διμερείς συνεργασίες: Η Τουρκία θα μπορούσε να συνεργαστεί με κράτη-μέλη της ΕΕ που έχουν ήδη πρόσβαση σε προγράμματα SAFE, παρακάμπτοντας την ανάγκη για ευρωπαϊκή συμφωνία».
