Ο νέος ποντίφικας της Ρώμης δεν διστάζει να τα βάλει με έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους της σύγχρονης εποχής: την ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ’, ο πρώτος Αμερικανός Πάπας και μαθηματικός στο υπόβαθρο, τοποθετεί ήδη από τις πρώτες του δηλώσεις την ηθική διάσταση της τεχνολογίας στο επίκεντρο της ποιμαντικής του αποστολής. «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει τεράστια οφέλη, αλλά χωρίς ευθύνη μπορεί να γίνει απειλή για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη και την εργασία», προειδοποίησε στην πρώτη του ομιλία προς το Κολέγιο των Καρδιναλίων.. Δύο μέρες αργότερα, μιλώντας σε δημοσιογράφους, αναγνώρισε το τεράστιο δυναμικό της τεχνολογίας, τονίζοντας όμως ότι απαιτείται υπευθυνότητα για να διασφαλιστεί πως θα χρησιμοποιείται προς όφελος όλων.
Η προσέγγισή του θυμίζει εκείνη του Πάπα Λέοντα ΙΓ’ στα τέλη του 19ου αιώνα, ο οποίος υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των εργαζομένων στην αρχή της βιομηχανικής επανάστασης. Σύμφωνα με το Βατικανό, η επιλογή του ονόματος δεν ήταν καθόλου τυχαία. Όπως εξηγεί ο Παόλο Μπενάντι, Φραγκισκανός μοναχός και σύμβουλος του Βατικανού σε ζητήματα ηθικής της τεχνητής νοημοσύνης, η Εκκλησία μάς καλεί να κοιτάζουμε προς τον ουρανό, αλλά να περπατάμε στη γη σύμφωνα με τους καιρούς.
Η ενασχόληση του Βατικανού με την AI, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι παράδοξη. Από το 2020, ήδη επί Πάπα Φραγκίσκου, είχαν ξεκινήσει προσπάθειες συγκέντρωσης ηγετών, εταιρειών και πολιτικών για τη διατύπωση ηθικών αρχών στη χρήση της τεχνολογίας, όπως το “Rome Call for AI Ethics”.
Η οικονομολόγος και ειδική στην καινοτομία Μαρία Σαβόνα σημειώνει πως η AI, εάν αναπτυχθεί χωρίς έλεγχο, ενδέχεται να υπονομεύσει ανθρώπινα δικαιώματα και να πλήξει κυρίως εργαζόμενους χαμηλών προσόντων. Η παρέμβαση του Πάπα, σύμφωνα με την ίδια, θα μπορούσε να συμβάλει στο να διασφαλιστεί πιο δημοκρατική πρόσβαση στην τεχνητή νοημοσύνη, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο, εκεί όπου οι ανισότητες είναι ήδη έντονες και η επιρροή των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών πιο αισθητή.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Λέων ΙΔ’ επιχειρεί να διαμορφώσει έναν διαφορετικό λόγο. Σε τηλεφωνική του συνομιλία με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να συνεργαστούν για μια ηθική και ανθρωποκεντρική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Πέρσι, με πρωτοβουλία της Μελόνι, ο Πάπας Φραγκίσκος είχε μιλήσει στους G7 για τους ηθικούς κινδύνους της Τεχνητής νοημοσύνης, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για τη συνέχιση αυτής της γραμμής.
Ο ίδιος ο νέος Πάπας δεν έχει μείνει στο απυρόβλητο των κινδύνων που ο ίδιος περιγράφει. Λίγες μόνο ημέρες μετά την εκλογή του, εμφανίστηκε στο YouTube παραποιημένο βίντεο στο οποίο φερόταν να επαινεί τον πρόεδρο της Μπουρκίνα Φάσο, Ιμπραχίμ Τραορέ, επειδή δήθεν κατήγγειλε τον πλούτο του Βατικανού έναντι της φτώχειας στην Αφρική. Το Βατικανό διέψευσε πως επρόκειτο για γνήσιο βίντεο, επισημαίνοντας ότι ήταν deepfake – μέρος μιας αυξανόμενης τάσης παραπληροφόρησης που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη, ειδικά σε αφρικανικές ψηφιακές πλατφόρμες.
Τελικά, το κατά πόσο ο Λέων ΙΔ’ θα καταφέρει να επηρεάσει τη διεθνή ατζέντα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη θα εξαρτηθεί τόσο από τη δυνατότητά του να κινητοποιήσει συμμαχίες όσο και από το ηθικό κύρος που εξακολουθεί να διατηρεί το Βατικανό σε παγκόσμιο επίπεδο.