Η Αρκαδία χωρίς παιδιά – η Ελλάδα χωρίς αύριο

Οι φωτογραφίες του άρθρου είναι ευγενική παραχώρηση
του εξαιρετικού εικαστικού και φωτογράφου Νίκου Μπασιά,
μέρος της σειράς «Από το Βορρά στο Νότο – Στα Χνάρια της Μνήμης»
που επικεντρώνεται στα παλιά, εγκαταλελειμμένα δημοτικά σχολεία
της Ελλάδας, της Κύπρου και της Σμύρνης.

Σε λίγες μέρες χτυπά το πρώτο κουδούνι της νέας σχολικής χρονιάς. Στην Τρίπολη, στη Νεστάνη, στη Βλαχοκερασιά, στο Στάδιο Τεγέας, στο Λεβίδι, στην Κανδήλα. Εκεί όπου λειτουργούν ακόμη δημοτικά σχολεία. Από τα 85 χωριά του Δήμου Τρίπολης, μόνο πέντε διατηρούν το θεμέλιο της τοπικής κοινωνίας… το σχολείο. Στα υπόλοιπα επικρατεί σιωπή…. Χρόνια τώρα.

Όσοι μένουν στα χωριά το ξέρουν καλά. Το χωριό πεθαίνει όταν κλείσει το σχολείο του. Μπορεί να έχει ακόμη κατοίκους, μπορεί να καπνίζει η καμινάδα κάποιου σπιτιού τον χειμώνα ή να ανοίγει ένα καφενείο τα απογεύματα. Αλλά το μέλλον έχει ήδη σβήσει. Το χωριό μοιάζει με τα μακρινά αστέρια.. το φως τους φτάνει ως εμάς, αλλά εκείνα έχουν από καιρό πεθάνει.

Φέτος, την Πέμπτη 11 Σεπτεμβρίου, θα μπουν στην Α΄ Δημοτικού 71.181 παιδιά σε όλη τη χώρα. Σαράντα πέντε χιλιάδες λιγότερα από όσα το 2010. Μέσα σε μόλις δεκαπέντε χρόνια, χάθηκε πληθυσμιακά μια ολόκληρη πόλη σαν την Τρίπολη από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού. Αυτό δεν είναι απλώς μια ανησυχητική στατιστική. Είναι η πιο καθαρή απόδειξη πως η Ελλάδα γερνά και σβήνει.

Η Αρκαδία ζει το φαινόμενο αυτό με τρόπο αμείλικτο. Στα χωριά του Μαινάλου, του Πάρνωνα, της Γορτυνίας, της Μεγαλόπολης οι αυλές των σχολείων έχουν ρημάξει. Τα κτίρια στέκουν σιωπηλά, μάρτυρες μιας άλλης εποχής, όταν τα παιδιά έδιναν ζωή και προοπτική. Σήμερα, οι φωνές των παιδιών ακούγονται μόνο σε ελάχιστα σχολεία της υπαίθρου, με μαθητές που συχνά μετριούνται στα δάχτυλα. Σχολεία με πέντε ή έξι παιδιά ανά τάξη, που αγωνίζονται να παραμείνουν ανοιχτά. Κι όμως, αυτά τα σχολεία είναι τα τελευταία αναχώματα απέναντι στον οριστικό θάνατο των χωριών.

Δεν είναι «μοίρα». Είναι πολιτική επιλογή. Επί δεκαετίες, όλες οι κυβερνήσεις αντιμετώπισαν το Δημογραφικό ως υποσημείωση. Ένα πρόβλημα για συνέδρια, πορίσματα και τηλεοπτικά πάνελ. Καμία σοβαρή πολιτική στήριξης της οικογένειας. Καμία ανακούφιση για τους γονείς. Αντίθετα: φορολογική τιμωρία, γραφειοκρατία, αδιαφορία. Στην Ελλάδα του 2025, ο γονιός είναι ο πιο αδικημένος φορολογούμενος.

Την ίδια στιγμή, ακούμε εξαγγελίες για ανάπτυξη, για ΑΕΠ, για επενδύσεις σε δρόμους, σιδηρόδρομους, λιμάνια, αεροδρόμια. Και το ερώτημα έρχεται αβίαστα… για ποιον; Ποιος θα τα περπατήσει, ποιος θα τα χρησιμοποιήσει, ποιος θα τα στελεχώσει; Στην Αρκαδία, κάθε χρόνο λιγοστεύουν οι μαθητές, αδειάζουν οι σχολικές αίθουσες, σβήνουν οι παιδικές φωνές. Ποιο είναι το νόημα των έργων και των οραμάτων όταν δεν θα υπάρχουν παιδιά να τα ζήσουν;