Kόλαφος το Politico! Το αμερικανικό Μέσο κατακεραυνώνει τους Ευρωπαίους ηγέτες και κάνει μια ιστορική αναδρομή στην φθίνουσα σημασία της Γηραιάς Ηπείρου.
Το Politico γράφει:
Μετά την ήττα της από τους Βρετανούς στον Πρώτο Πόλεμο του Οπίου, η δυναστεία Τσινγκ υπέγραψε μια συνθήκη το 1842 που καταδίκασε την Κίνα σε περισσότερα από 100 χρόνια ξένης καταπίεσης και αποικιακού ελέγχου της εμπορικής πολιτικής.
Ήταν η πρώτη από αυτές που έγιναν γνωστές ως «άνισες συνθήκες», όπου η εκφοβιστική στρατιωτική και τεχνολογική υπερδύναμη της εποχής επέβαλε μονόπλευρους όρους σε μια προσπάθεια να μειώσει το τεράστιο εμπορικό της έλλειμμα.
Σας ακούγεται γνώριμο; Σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, η ΕΕ αρχίζει να καταλαβαίνει ακριβώς πώς είναι αυτό.
Η επίσκεψη της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο θέρετρο γκολφ Turnberry του Ντόναλντ Τραμπ στην Σκωτία, τον περασμένο μήνα, για να σφραγίσει μια εξαιρετικά ανισορροπημένη εμπορική συμφωνία έχει προκαλέσει φόβους μεταξύ πολιτικών και αναλυτών ότι η Ευρώπη έχει χάσει την επιρροή που κάποτε νόμιζε ότι είχε ως κορυφαία παγκόσμια εμπορική δύναμη.
Οι επικριτές της Φον ντερ Λάιεν έσπευσαν να ισχυριστούν ότι η αποδοχή του δασμού 15% του Τραμπ στα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα ισοδυναμούσε με πράξη «υποταγής», με «σαφή πολιτική ήττα για την ΕΕ» και με «ιδεολογική και ηθική συνθηκολόγηση».
Αν ήλπιζε ότι αυτό θα κρατούσε τον πρόεδρο των ΗΠΑ σε απόσταση, μια αγενής αφύπνιση την περίμενε. Με το μελάνι να μην έχει στεγνώσει ακόμη για την εμπορική συμφωνία, ο Τραμπ διπλασίασε τη Δευτέρα απειλώντας να επιβάλει νέους δασμούς στην ΕΕ για τους ψηφιακούς κανονισμούς που θα έπλητταν τους τεχνολογικούς γίγαντες της Αμερικής. Εάν η ΕΕ δεν συμμορφωνόταν, οι ΗΠΑ θα σταματούσαν να εξάγουν ζωτικής σημασίας τεχνολογίες μικροτσίπ,προειδοποίησε.
Η επίκρισή του ήρθε λιγότερο από μία εβδομάδα αφότου οι Βρυξέλλες πίστεψαν ότι είχαν εξασφαλίσει γραπτή εγγύηση από την Ουάσινγκτον ότι το ψηφιακό τους εγχειρίδιο κανόνων – και η κυριαρχία τους – ήταν ασφαλή.
Ο Τραμπ μπορεί να ασκήσει αυτό το πλεονέκτημα καταναγκασμού επειδή – όπως ακριβώς και οι Βρετανοί ιμπεριαλιστές του 19ου αιώνα – κατέχει τα στρατιωτικά και τεχνολογικά χαρτιά και γνωρίζει πολύ καλά ότι ο ομόλογός του υστερεί πολύ και στους δύο τομείς. Γνωρίζει ότι η Ευρώπη δεν θέλει να αντιμετωπίσει τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν χωρίς την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη και δεν μπορεί να τα καταφέρει χωρίς την αμερικανική τεχνολογία τσιπ, επομένως αισθάνεται ότι μπορεί να υπαγορεύσει την εμπορική ατζέντα.
Ο Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ, Μάρος Σέφτσοβιτς, άφησε να εννοηθεί έντονα τον περασμένο μήνα ότι η συμφωνία με τις ΗΠΑ αντανακλούσε τη στρατηγική αδυναμία της Ευρώπης και την ανάγκη της για υποστήριξη από τις ΗΠΑ. «Δεν πρόκειται μόνο για… το εμπόριο: πρόκειται για την ασφάλεια, πρόκειται για την Ουκρανία, πρόκειται για την τρέχουσα γεωπολιτική αστάθεια» εξήγησε.
Η εμπορική συμφωνία είναι «άμεση συνάρτηση της αδυναμίας της Ευρώπης στο μέτωπο της ασφάλειας, ότι δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη δική της στρατιωτική ασφάλεια και ότι δεν κατάφερε να επενδύσει, για 20 χρόνια, στην ασφάλειά της» δήλωσε ο Thorsten Benner, διευθυντής του Παγκόσμιου Ινστιτούτου Δημόσιας Πολιτικής στο Βερολίνο, ο οποίος επεσήμανε επίσης τις αποτυχίες επένδυσης στην «τεχνολογική ισχύ» και στην εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς.
Όπως και η ηγεσία των Τσινγκ, έτσι και η Ευρώπη περιφρονούσε τα προειδοποιητικά σημάδια επί πολλά χρόνια.
«Πληρώνουμε το τίμημα για το γεγονός ότι αγνοήσαμε το ξυπνητήρι που λάβαμε κατά τη διάρκεια της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ — και ξανακοιμηθήκαμε. Και ελπίζω ότι αυτό δεν είναι που κάνουμε τώρα» δήλωσε η Sabine Weyand, γενική διευθύντρια εμπορίου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε πάνελ στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Άλπμπαχ τη Δευτέρα. Μιλούσε πριν από την τελευταία ομιλία του Τραμπ σχετικά με τους τεχνολογικούς κανόνες.
Μετά την ήττα της από τους Βρετανούς στον Πρώτο Πόλεμο του Οπίου, η δυναστεία Τσινγκ υπέγραψε μια συνθήκη το 1842 που καταδίκασε την Κίνα σε περισσότερα από 100 χρόνια ξένης καταπίεσης και αποικιακού ελέγχου της εμπορικής πολιτικής. | History/Universal Images Group μέσω Getty Images
Είναι σαφές ότι το ασταθές δασμολογικό παιχνίδι του Τραμπ δεν έχει τελειώσει και το μπλοκ των 27 κρατών είναι καταδικασμένο να αντιμετωπίσει περαιτέρω πολιτικές προσβολές και άνισα αποτελέσματα διαπραγματεύσεων αυτό το φθινόπωρο. Για να αποτρέψει την εδραίωση της ταπείνωσης, η ΕΕ αντιμετωπίζει ένα τεράστιο έργο να μειώσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ – στην άμυνα, την τεχνολογία και τα χρηματοοικονομικά.
Θυελλώδη νερά
Η Συνθήκη της Νανκίνγκ, που υπογράφηκε υπό πίεση το 1842 στο HMS Cornwallis, ένα βρετανικό πολεμικό πλοίο αγκυροβολημένο στον ποταμό Γιανγκτσέ, υποχρέωσε τους Κινέζους να παραχωρήσουν το έδαφος του Χονγκ Κονγκ στους Βρετανούς αποικιοκράτες, να τους καταβάλουν αποζημίωση και να συμφωνήσουν σε έναν «δίκαιο και εύλογο» δασμό. Οι Βρετανοί έμποροι είχαν την άδεια να εμπορεύονται σε πέντε «λιμάνια της συνθήκης» — με όποιον ήθελαν.
Ο Πόλεμος του Οπίου ξεκίνησε αυτό που η Κίνα θρηνούσε ως τον «αιώνα της ταπείνωσης». Οι Βρετανοί ανάγκασαν τους Κινέζους να ανοιχτούν στο καταστροφικό εμπόριο οπίου για να βοηθήσουν το Λονδίνο να ανακτήσει το έλλειμμα σε ασήμι με την Κίνα. Είναι μια εποχή που εξακολουθεί να στοιχειώνει τη χώρα και να καθοδηγεί τη στρατηγική της χάραξη πολιτικής τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.
Ένας βασικός παράγοντας που ανάγκασε τη δυναστεία Qing να υποταχθεί ήταν η αποτυχία της να επενδύσει σε στρατιωτική και τεχνολογική πρόοδο. Είναι γνωστό ότι ο αυτοκράτορας Qianlong της Κίνας είπε στους Βρετανούς το 1793 ότι η Κίνα δεν χρειαζόταν τις «βαρβαρικές κατασκευές» άλλων εθνών. Ενώ η πυρίτιδα και τα πυροβόλα όπλα ήταν κινεζικές εφευρέσεις, η έλλειψη πειραματισμού και καινοτομίας επιβράδυνε την ανάπτυξή τους – που σημαίνει ότι τα όπλα των Qing ήταν περίπου 200 χρόνια πίσω από τα βρετανικά όπλα στο σχεδιασμό, την κατασκευή και την τεχνολογία.
Ομοίως, η ΕΕ τιμωρείται τώρα επειδή υστερεί δεκαετίες σε σχέση με τις ΗΠΑ. Οι περικοπές των αμυντικών δαπανών μετά τον Ψυχρό Πόλεμο κράτησαν τις ευρωπαϊκές χώρες εξαρτημένες από τον αμερικανικό στρατό για ασφάλεια. Ο εφησυχασμός σχετικά με τις τεχνολογικές εξελίξεις σημαίνει ότι η ΕΕ υστερεί πλέον σε σχέση με τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της σε σχεδόν όλες τις κρίσιμες τεχνολογίες .
Ο εμπορικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, από την πλευρά του, κήρυξε την έναρξη μιας νέας παγκόσμιας τάξης — την οποία ονόμασε «σύστημα Turnberry» — συγκρίνοντας την εμπορική συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ με το μεταπολεμικό χρηματοπιστωτικό σύστημα που σχεδιάστηκε στο θέρετρο του Μπρέτον Γουντς της Νέας Αγγλίας το 1944.
Αναταράξεις μπροστά
Με την επίθεσή του τη Δευτέρα, ο Τραμπ επέδειξε ελάχιστη εκτίμηση για την επιθυμία της ΕΕ να αποκλείσει ευαίσθητα ζητήματα από την μη δεσμευτική κοινή δήλωση της περασμένης εβδομάδας. Η ασάφεια του τετρασέλιδου κειμένου, εν τω μεταξύ, του αφήνει περιθώριο να προβάλει νέες απαιτήσεις ή να απειλήσει με αντίποινα εάν κρίνει ότι η ΕΕ δεν τηρεί το δικό της μέρος της συμφωνίας.
Θα μπορούσε να ακολουθήσει περισσότερη ταπείνωση καθώς οι δύο πλευρές προσπαθούν να επεξεργαστούν διάφορες λεπτομέρειες – από ένα σύστημα δασμολογικών ποσοστώσεων για τον χάλυβα και το αλουμίνιο έως εξαιρέσεις για ορισμένους τομείς – που δεν έχουν ακόμη διευθετηθεί.
«Αυτή η συμφωνία είναι τόσο ασαφής που υπάρχουν τόσα πολλά σημεία όπου οι συγκρούσεις θα μπορούσαν εύκολα να κλιμακωθούν για να χρησιμοποιηθούν στη συνέχεια ως δικαιολογία για το γιατί άλλα πράγματα δεν θα προχωρήσουν» δήλωσε ο Niclas Poitiers, ερευνητής στο think tank Bruegel.
Ερωτηθείς τι θα συνέβαινε εάν η ΕΕ δεν επένδυε τα 600 δισεκατομμύρια δολάρια που είχε δεσμευτεί στις ΗΠΑ, ο Trump απάντησε νωρίτερα αυτόν τον μήνα: «Λοιπόν, τότε πληρώνουν δασμούς 35%.»
Με την επίθεσή του τη Δευτέρα, ο Τραμπ επέδειξε ελάχιστη εκτίμηση για την επιθυμία της ΕΕ να αποκλείσει ευαίσθητα ζητήματα από την μη δεσμευτική κοινή δήλωση της περασμένης εβδομάδας. | Chip Somodevilla/Getty Images
Είναι ένας κίνδυνος για τον οποίο η ΕΕ έχει πλήρη επίγνωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι το ποσό των 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων απλώς αντικατοπτρίζει τις γενικές προθέσεις του εταιρικού τομέα, οι οποίες δεν μπορούν να επιβληθούν από τους γραφειοκράτες στις Βρυξέλλες.
Αλλά ο Τραμπ θα μπορούσε κάλλιστα να χρησιμοποιήσει την επενδυτική δέσμευση ως έναυσμα για να επιδιώξει υψηλότερους δασμούς.
«Αναμένουμε περαιτέρω αναταραχές», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ, ο οποίος δεν κατονομάστηκε για να μιλήσει ειλικρινά. Αλλά «πιστεύουμε ότι έχουμε μια πολύ σαφή ασφαλιστική πολιτική».
Επιπλέον, αποδεχόμενοι τη συμφωνία, την οποία η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ παρουσίασε ως την «λιγότερο κακή» επιλογή μετά τις απειλές του Τραμπ για δασμολογικούς δασμούς, οι Βρυξέλλες έδειξαν επίσης ότι ο εκβιασμός λειτουργεί. Το Πεκίνο θα παρακολουθεί τις εξελίξεις με ενδιαφέρον – ακριβώς τη στιγμή που οι σχέσεις ΕΕ-Κίνας έχουν φτάσει σε νέο χαμηλό και η κυριαρχία του Πεκίνου στα ορυκτά που χρειάζεται η Δύση για τις πράσινες, ψηφιακές και αμυντικές της φιλοδοξίες της δίνει τεράστια γεωπολιτική μόχλευση.
Ξεφεύγοντας από την ασχετοσύνη
Αλλά τι, αν μη τι άλλο, μπορεί να κάνει το μπλοκ για να αποφύγει την παράταση της περιόδου γεωπολιτικής αδυναμίας του;
Κατά την προετοιμασία για τη συμφωνία, η von der Leyen τόνισε επανειλημμένα ότι η στρατηγική της ΕΕ στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ θα πρέπει να βασίζεται σε τρία στοιχεία: την προετοιμασία αντιποίνων, τη διαφοροποίηση των εμπορικών εταίρων και την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς του μπλοκ.
Για ορισμένους, η ΕΕ πρέπει να δει τη συμφωνία ως ένα κάλεσμα αφύπνισης για να φέρει βαθιές αλλαγές και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα του μπλοκ μέσω θεσμικής μεταρρύθμισης, όπως περιγράφηκε πέρυσι σε ορόσημο εκθέσεις που συνέταξαν ο πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, και ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός, Ενρίκο Λέτα .
Απαντώντας στη συμφωνία, ο Ντράγκι εξέδωσε μια έντονη προειδοποίηση ότι η προφανής ικανότητα του Τραμπ να αναγκάσει την Ένωση να κάνει ό,τι του ζητάει αποτελεί αδιάσειστη απόδειξη ότι αντιμετωπίζει ασήμαντη θέση, ή, ακόμα χειρότερα, αν δεν μπορέσει να συνέλθει. Επίσης, τόνισε τις αδυναμίες στην ασφάλεια: «Η Ευρώπη δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένη σε έναν κόσμο όπου η γεωοικονομία, η ασφάλεια και η σταθερότητα των πηγών εφοδιασμού, αντί της αποτελεσματικότητας, εμπνέουν τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις», είπε.
Ο Eamon Drumm, ερευνητικός αναλυτής στο German Marshall Fund, έθεσε επίσης το ίδιο θέμα. «Η Ευρώπη πρέπει να σκεφτεί το επιχειρηματικό της περιβάλλον ως γεωπολιτικό πλεονέκτημα που πρέπει να ενισχυθεί», είπε.
Για να γίνει αυτό, απαιτούνται επενδύσεις σε ευρωπαϊκές υποδομές, ζήτηση και εταιρείες, υποστήριξε ο Drumm: «Αυτό σημαίνει μείωση των τιμών της ενέργειας, καλύτερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων για επενδύσεις σε ευρωπαϊκές εταιρείες και ολοκλήρωση της ολοκλήρωσης των κεφαλαιαγορών».
Σε σχόλιά του στο POLITICO , ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Μπέντζαμιν Χαντάντ, ζήτησε επίσης «μαζικές επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, την κβαντική υπολογιστική και τις πράσινες τεχνολογίες, και την προστασία των κυρίαρχων βιομηχανιών μας, όπως δεν διστάζουν να κάνουν οι Αμερικανοί».
Ελεύθερο εμπόριο
Για άλλους, η απάντηση βρίσκεται στην εμβάθυνση και τη διαφοροποίηση των εμπορικών δεσμών του μπλοκ — οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι η δημοσίευση της εμπορικής τους συμφωνίας με το μπλοκ Mercosur των χωρών της Νότιας Αμερικής είναι προ των πυλών και εξετάζουν συμφωνίες με την Ινδονησία, την Ινδία και άλλες χώρες φέτος. Έχει επίσης σηματοδοτήσει ότι είναι ανοιχτές στην εντατικοποίηση του εμπορίου με το μπλοκ CPTPP, το οποίο επικεντρώνεται στην Ασία, το οποίο περιλαμβάνει τον Καναδά, την Ιαπωνία, το Μεξικό, την Αυστραλία και άλλες χώρες ως μέλη.
«Εκτός από τον εκσυγχρονισμό του [Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου], η ΕΕ πρέπει πράγματι να επικεντρωθεί στη συνέχιση της οικοδόμησης του δικτύου εμπορικών συμφωνιών της με αξιόπιστους εταίρους» δήλωσε ο Bernd Lange, Γερμανός Σοσιαλδημοκράτης, επικεφαλής της επιτροπής εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
«Για να σταθεροποιήσουμε το βασισμένο σε κανόνες εμπορικό σύστημα, θα πρέπει να βρούμε μια κοινή θέση με τις δημοκρατικά συντεταγμένες χώρες» πρόσθεσε ο Λάνγκε.
Η Ευρώπη, είπε ο Ντράμ, αντιμετωπίζει μια επιλογή.
«Θα ενισχύσει τη θέση του ως κόμβου ελεύθερου εμπορίου σε έναν κόσμο όπου η παγκοσμιοποίηση υποχωρεί;» ρώτησε. «Ή μήπως απλώς θα είναι ένα πεδίο μάχης στο οποίο θα εκτυλίσσεται ο αυξανόμενος ανταγωνισμός μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών;»