Μελέτη του ΟΟΣΑ δείχνει ότι η κατάσταση στη χώρα μας όχι μόνο είναι εκτεταμένη, αλλά στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων γίνεται… πάρτι
Οπως φαίνεται, μέχρι σήμερα η κυβέρνηση έχει δείξει ιδιαίτερη αδυναμία στις απευθείας αναθέσεις, καθώς συνεχίζει με ταχύτερους ρυθμούς την υπογραφή τέτοιων συμβάσεων, με τις business μεταξύ φίλων και γνωστών να έχουν πάρει άλλη… τροπή. Ολα αυτά, παρά την πρόσφατη έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που εντόπισε «πράγματα και θαύματα» στις δημόσιες συμβάσεις των προηγούμενων ετών επί διακυβέρνησης Ν.Δ.
Μόνο το 2024, το ύψος των δημόσιων συμβάσεων διαμορφώθηκε σε πάνω από 16 δις ευρώ
Μια απλή έρευνα, άλλωστε, στα επίσημα στοιχεία του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ) δείχνει πως από τις αρχές του 2025 έως σήμερα έχουν αναρτηθεί 126.189 απευθείας αναθέσεις! Μόνο το 2024, το ύψος των δημόσιων συμβάσεων διαμορφώθηκε σε πάνω από 16 δισ. ευρώ, με πάνω από το 76% των συμβάσεων που υπογράφηκαν να είναι με απευθείας ανάθεση. Από τις 246.086 συμβάσεις, οι 188.740 ήταν χωρίς διαγωνιστική διαδικασία, δηλαδή περισσότερες από 3 στις 4! Η αξία των απευθείας αναθέσεων για το 2024 έφτασε τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Το 2023 έφτασε τα 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ, με το 73% των αναθέσεων να είναι απευθείας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε στη Βουλή τον περασμένο Αύγουστο το ΠΑΣΟΚ, από τις αρχές του 2020 έως το τέλος του 2022 υπογράφηκαν σχεδόν 469.000 απευθείας αναθέσεις, αξίας άνω των 6,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Δηλαδή, από το 2020 μέχρι το 2024, οι απευθείας αναθέσεις υπερβαίνουν τα 11,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Αν ληφθούν υπόψη και οι υπόλοιπες διαδικασίες αναθέσεων χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό, το νούμερο ξεπερνά τα 20 δισεκατομμύρια ευρώ.
Προκειμένου να διευκολυνθεί η διαφθορά μέσω των απευθείας αναθέσεων, το όριο ήταν στο ποσό των 20.000 ευρώ, και αυξήθηκε σε 30.000 ευρώ, μέχρι το οποίο μπορεί να δίδεται ένα έργο ή προμήθεια με απευθείας ανάθεση, χωρίς κανέναν διαγωνισμό.
Παράλληλα, στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα έργο ή μια προμήθεια με προϋπολογισμό υψηλότερο των 30.000 ευρώ, για να χωρέσει στις απευθείας αναθέσεις, κόβεται σε κομμάτια έως το ποσό των 30.000 ευρώ.
Τα μέτρα-οδηγός που προτείνει ο ΟΟΣΑ
Στον ΟΟΣΑ ανατέθηκε το 2019 η σύνταξη κανόνων διαφάνειας στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και τον κατάρτισε σε συνεργασία με την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ), την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) και τη Γενική Γραμματεία Εμπορίου του υπουργείου Ανάπτυξης. Πρόκειται για τον Κώδικα Δεοντολογίας και Οδηγό Συμπεριφοράς για την ενίσχυση της ακεραιότητας μεταξύ των επαγγελματιών των δημόσιων συμβάσεων, με στόχο, όπως τονίζεται, τη διασφάλιση της ορθολογικής χρήσης των δημόσιων κονδυλίων για να μην αποτελούν αντικείμενο διαφθοράς τα χρήματα των φορολογουμένων.
Στον Κώδικα Δεοντολογίας τονίζεται ότι οι δημόσιες συμβάσεις παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες στη διαφθορά λόγω των συνήθως υψηλών προϋπολογισμών, της στενής αλληλεπίδρασης μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, της ασυμμετρίας πληροφόρησης, των αστοχιών στη διακυβέρνηση, καθώς και της πολυπλοκότητας των διαδικασιών.
Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ελλάδα περιλαμβάνουν:
–την έλλειψη αποτελεσματικότητας,
-την έλλειψη επαγγελματισμού του προσωπικού των δημόσιων συμβάσεων,
-τη μεγαλύτερη διάρκεια στη λήψη αποφάσεων στις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων σε όλη την Ε.Ε.,
-την αντίληψη ότι η διαφθορά παραμένει σε υψηλά επίπεδα (γενικά) και στο πεδίο των δημόσιων συμβάσεων, καθώς μόνο η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Ουγγαρία, μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., έχουν χαμηλότερες βαθμολογίες από την Ελλάδα στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς 2023.
Ελεγκτικό Συνέδριο: Εκθεση-κόλαφος για «φωτογραφικές» διατάξεις και πελατειακές σχέσεις
Πριν από λίγους μήνες, το Ελεγκτικό Συνέδριο έδωσε στη δημοσιότητα μια έκθεση-κόλαφο 51 σελίδων για τις δημόσιες συμβάσεις στη χώρα μας, εξετάζοντας τη χρονική περίοδο από 1/7/2023 έως 31/12/2024. Τι είχε εντοπίσει στην πράξη; Πλειάδα «φωτογραφικών» διατάξεων και πελατειακών σχέσεων, με στόχο τον αποκλεισμό εταιριών και φορέων για την ανάθεση των έργων σε συγκεκριμένους αναδόχους.
Μάλιστα, για κάθε παράβαση που εντόπισε, το Ελεγκτικό Συνέδριο το τεκμηρίωνε με συγκεκριμένα παραδείγματα, κατόπιν του ελέγχου που πραγματοποίησαν τα κλιμάκιά του.
Μεταξύ άλλων εντόπισε:
–απευθείας αναθέσεις χωρίς να δικαιολογείται η κατεπείγουσα σύμβαση, δηλαδή υπήρχε χρόνος για υποβολή προτάσεων και από άλλες εταιρίες,
-αδικαιολόγητους αποκλεισμούς προσφερόντων,
-ελλιπή τεκμηρίωση της σκοπιμότητας και του προϋπολογισμού δημόσιων συμβάσεων,
-αποδοχή εναλλακτικών προσφορών χωρίς να απαιτείται ή να επιτρέπεται αυτή η διαδικασία από την προκήρυξη του διαγωνισμού, έως και
-πλημμέλειες στα στάδια ελέγχου των δικαιολογητικών, είτε συμμετοχής είτε κατακύρωσης, με αποτέλεσμα την παράνομη απόρριψη προσφοράς οικονομικών φορέων που προηγούνταν στη σειρά μειοδοσίας από τους αναδειχθέντες αναδόχους δημόσιων έργων.
Εν μέσω πολλών παράνομων υποθέσεων που αποκαλύφθηκαν, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση δημόσιου φορέα που απέκλεισε εταιρία από διαγωνισμό επειδή δεν προσκόμισε συγκεκριμένα δικαιολογητικά. Ωστόσο, από τον έλεγχο προέκυψε πως αυτά τα δικαιολογητικά ήταν προαιρετικά και από τη διακήρυξη δεν οδηγούσαν στον αποκλεισμό από τον διαγωνισμό. Παρά το γεγονός ότι ο διαγωνιζόμενος επανήλθε στη διαγωνιστική διαδικασία έπειτα από δικαστική απόφαση, η αναθέτουσα Αρχή δεν έστειλε ποτέ στην εταιρία (που κέρδισε στο δικαστήριο) το έγγραφο περί παράτασης της ισχύος των προσφορών και των εγγυητικών επιστολών συμμετοχής στον διαγωνισμό!