Η παράδοση drones καμικάζι από την Τουρκία στο Κοσσυφοπέδιο τις τελευταίες εβδομάδες προκάλεσε βραχυπρόθεσμη κρίση στη γραμμή Βελιγραδίου-Πρίστινα
Ωστόσο, οι εντάσεις μειώθηκαν αφότου ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς μαλάκωσε τον τόνο του αμέσως μετά τις σκληρές δηλώσεις στις 8 Οκτωβρίου.
Η κρίση κατέδειξε τη θέση και τις πολιτικές της Τουρκίας στην περιοχή
Ενώ η Τουρκία έχει αυξήσει τις εξαγωγές της προς τα Βαλκάνια τα τελευταία χρόνια, έχει επίσης γίνει πρωτοσέλιδο με τις αμυντικές συμφωνίες που έχει συνάψει με διάφορες χώρες στην περιοχή.
Σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, αυτό σηματοδοτεί μια σημαντική απόκλιση από την πολιτική ήπιας ισχύος που επικεντρωνόταν στην πολιτιστική διπλωματία και εφαρμοζόταν μέχρι πριν από μια δεκαετία.
Διεθνείς αναλυτές έχουν διερευνήσει πώς έχει αλλάξει η πολιτική της Τουρκίας στα Βαλκάνια τα τελευταία χρόνια.
Η Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο, η Ρουμανία και η Σερβία είναι μεταξύ των δεκάδων χωρών με τις οποίες η Τουρκία έχει επεκτείνει το δίκτυο εξαγωγών UAV μέσω συνεργασιών που έχουν υπογραφεί τα τελευταία χρόνια.
Η Τουρκία επεκτείνει τη συνεργασία της σε αυτόν τον τομέα υπογράφοντας στρατιωτικές συμφωνίες-πλαίσια με πολλές βαλκανικές χώρες
Μία από τις πιο σημαντικές από αυτές τις συμφωνίες ήταν η συμφωνία που υπογράφηκε το 2024 μεταξύ της Otokar, μιας εταιρείας της Koç Holding, και του Υπουργείου Άμυνας της Ρουμανίας για μια προσφορά τεθωρακισμένων οχημάτων αξίας περίπου 857 εκατομμυρίων ευρώ.
Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν αυτές τις εξελίξεις ως μια «σημαντική τομή στην πολιτική της Τουρκίας στα Βαλκάνια την τελευταία δεκαετία».
Κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του Αχμέτ Νταβούτογλου, μεταξύ 2014 και 2016, εφαρμόστηκε στα Βαλκάνια μια πολιτική ήπιας ισχύος που έδινε προτεραιότητα στους πολιτιστικούς και θρησκευτικούς δεσμούς.
Σύμφωνα με τον Βουκ Βουκσάνοβιτς , ανώτερο ερευνητή στο Κέντρο Πολιτικής Ασφαλείας του Βελιγραδίου, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 που ακολούθησε την αποχώρηση του Νταβούτογλου, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «έγινε το πρόσωπο της διαπροσωπικής διπλωματίας» και έδωσε έμφαση στις οικονομικές επενδύσεις.
Σύμφωνα με τον Βουκσάνοβιτς, «υπάρχουν περισσότερες ενδείξεις ότι η Τουρκία προσπαθεί να αποκτήσει την επιρροή που επιδίωκε στα σχολεία στο παρελθόν μέσω της συνεργασίας της στον τομέα της ασφάλειας και της στρατιωτικής βιομηχανίας».
«Επειδή αυτή είναι η φιλοσοφία των Τούρκων πολιτικών σήμερα: η παροχή υποτροφιών σε φοιτητές για να μάθουν τουρκικά είναι καλή, αλλά αν υπάρχει τοπική αμυντική συνεργασία, δημιουργείται πολύ μεγαλύτερος και πολύ ισχυρότερος πολιτικός αντίκτυπος», λέει ο Βουκσάνοβιτς .
«Επιδιώκει να είναι ένας αποτελεσματικός και ορατός παράγοντας σε κάθε τομέα»
Η συνεργασία της Τουρκίας στα Βαλκάνια δεν περιορίζεται στην άμυνα
Ο Μεχμέτ Ουγκούρ Εκιντζί , ερευνητής στο Ίδρυμα SETA , λέει ότι οι επενδύσεις διαμορφώνονται «περισσότερο σύμφωνα με την αγορά».
«Τουρκικές εταιρείες εισέρχονται στα Βαλκάνια σε περιοχές όπου είναι ισχυρές και έχουν ευκαιρίες», λέει.
Μεταξύ αυτών, τα έργα εργολαβίας κατέχουν σημαντική θέση.
Ο Εκιντζί υπενθυμίζει ότι τουρκικές εταιρείες συμμετέχουν στο έργο του αυτοκινητόδρομου Βελιγραδίου-Σαράγεβο, στο έργο του αγωγού φυσικού αερίου στη Ρουμανία και σε πολλά άλλα έργα αυτοκινητοδρόμων, σιδηροδρόμων και κατασκευών στην περιοχή.
«Η Άγκυρα θέλει να είναι ένας ισχυρός και ορατός παράγοντας σε κάθε τομέα της περιοχής. Όσο περισσότερες τουρκικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στην περιοχή, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η οικονομική παρουσία και προβολή της Τουρκίας», σχολιάζει.
Ο Εκιντζί τονίζει ότι τουρκικές εταιρείες δραστηριοποιούνται επίσης στα Βαλκάνια στους τομείς των μεταφορών, της εξόρυξης, των τραπεζών, του τουρισμού, της ενέργειας, της υγειονομικής περίθαλψης και των τηλεπικοινωνιών.
«Οι διμερείς σχέσεις είναι τόσο σημαντικές που οι διαφορές επιλύονται γρήγορα»
Η ένταση μεταξύ Σερβίας και Κοσσυφοπεδίου βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής της Τουρκίας για τα Βαλκάνια
Η Τουρκία και η Σερβία ακολουθούν διαμετρικά αντίθετες πολιτικές όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ασταθείς σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Βελιγραδίου.
Το Κοσσυφοπέδιο μαστίζεται εδώ και καιρό από εντάσεις μεταξύ της πλειοψηφίας του αλβανικού πληθυσμού και της μειονότητας των Σέρβων.
Τον Φεβρουάριο του 2008, κήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία της από τη Σερβία.
Η Τουρκία ήταν μια από τις πρώτες χώρες που αναγνώρισαν το Κόσοβο, με γνώμονα την αποδυνάμωση των Βαλκανίων.
Το Κοσσυφοπέδιο έχει αναγνωριστεί επί του παρόντος από περισσότερες από 100 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και ορισμένων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, η Σερβία, με την υποστήριξη του ισχυρού συμμάχου της, της Ρωσίας, δεν αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδιο.
Το ίδιο ισχύει και για τους περισσότερους Σέρβους στο Κοσσυφοπέδιο.
Η Τουρκία υποστηρίζει σθεναρά τον διαχωρισμό του Κοσόβου από τη Σερβία
Η Τουρκία συνεχίζει να αναπτύσσει στενούς δεσμούς με το Κοσσυφοπέδιο σε διάφορους τομείς, από την άμυνα έως τον πολιτισμό. Υποστηρίζει επίσης το δικαίωμα του Κοσσυφοπεδίου να ιδρύσει τον δικό του στρατό μέσω διαφόρων συμφωνιών.
Στο πλαίσιο των συμφωνιών μεταξύ των δύο χωρών, ανακοινώθηκε πρόσφατα ότι η Μηχανολογική και Χημική Βιομηχανία (MKE) θα δημιουργήσει μονάδα παραγωγής φυσιγγίων στο Κοσσυφοπέδιο με ετήσια παραγωγική δυναμικότητα 20 εκατομμυρίων μονάδων.
Το έργο έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί το 2026.
Ο Εκιντζί πιστεύει ότι τα UAV Skydagger που αγόρασε το Κοσσυφοπέδιο από την Τουρκία αποτελούν επίσης μέρος αυτής της γενικής τάσης:
«Το Κοσσυφοπέδιο, το οποίο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ΝΑΤΟ (KFOR) για την ασφάλειά του, θεωρεί τη Σερβία ως σημαντική απειλή. Ως εκ τούτου, θέλει να δημιουργήσει γρήγορα τον δικό του στρατό και να το πράξει σε αρμονία με το ΝΑΤΟ».
Η Σερβία, η οποία δεν αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδιο, αντιδρά σε αυτές τις εξελίξεις
Η χώρα είχε προηγουμένως ανακοινώσει ότι είχε εγκαταλείψει την απόφασή της να αγοράσει UAV από την Τουρκία το 2023 σε περίπτωση παρόμοιας κρίσης.
Ο Άρμεντ Μπεκάι, ανώτερος ερευνητής στις Σπουδές Ειρήνης και Συγκρούσεων στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, πιστεύει ότι αυτό συμβαίνει επειδή «οποιαδήποτε κίνηση του Κοσσυφοπεδίου για την ενίσχυση της άμυνας και της ασφάλειάς του – ανεξάρτητα από το πόσο φυσιολογική και λογική μπορεί να είναι για μια ανεξάρτητη χώρα – παρουσιάζεται ως απειλή για τη Σερβία».
Η Σερβία θα παραμείνει πάντα στο επίκεντρο
Ωστόσο, σε αντίθεση με τα πρόσφατα γεγονότα, οι εντάσεις δεν έχουν προκαλέσει μόνιμη ζημιά στις σχέσεις μέχρι στιγμής.
Κατά την επίσκεψή του στο Βελιγράδι το 2024, ο Ερντογάν δήλωσε ότι οι δύο χώρες βιώνουν μια «χρυσή εποχή» στις σχέσεις τους.
Ο Εκιντζί λέει : «Λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική, θα ήταν αδιανόητο γι’ αυτόν να εγκαταλείψει τον διάλογο και τη συνεργασία με την Τουρκία».
«Οι διμερείς σχέσεις εξακολουθούν να είναι τόσο σημαντικές που οι διαφορές επιλύονται γρήγορα», σχολιάζει ο Βουκ Βουκσάνοβιτς .
«Υπάρχει μια συχνή απογοήτευση για τους Βόσνιους που το Βελιγράδι δέχεται επενδύσεις παρά τα μηνύματα εγγύτητας που λαμβάνει από την Τουρκία.»
«Αλλά από την οπτική γωνία της Τουρκίας, η Σερβία παραμένει μια βασική χώρα στα Βαλκάνια και, παρά όλα τα προβλήματά της, πιθανώς η πιο οικονομικά λειτουργική σε σύγκριση με τους γείτονές της. Επομένως, θα παραμένει πάντα στο επίκεντρο».
Τούρκοι και Αλβανοί
Ο Βουκσάνοβιτς μας υπενθυμίζει ότι η Τουρκία θέλει να αυξήσει την επιρροή της στα Βαλκάνια και προσθέτει:
«Αυτό σημαίνει ότι [οι Τούρκοι] δεν μπορούν να παραμελήσουν τους Αλβανούς, μια άλλη πολύ σημαντική εθνοτική ομάδα, καθώς και τους Σέρβους, και ως εκ τούτου την παράδοση drones. Γι’ αυτό το εμπόριο και οι σχέσεις εμφανίζονται ως ένα πολύ παράξενο μείγμα αγάπης και μίσους».
«Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Ερντογάν είναι ότι μπορεί να μιλήσει με όλους»
Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι το στυλ ηγεσίας του Ερντογάν είναι ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της Τουρκίας σε αυτήν την περιοχή, όπου τόσο οι δυτικές χώρες όσο και η ρωσική επιρροή είναι ισχυρές.
«Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι ότι ο Ερντογάν είναι ένας ηγέτης με στόχους που μπορεί να επικοινωνήσει μαζί τους ουσιαστικά. Μπορεί να κάνει συμφωνίες με κάθε εθνοθρησκευτική ομάδα ξεχωριστά, όπως επιθυμεί», λέει ο Βουκ Βουκσάνοβιτς .
Ο Βουκσάνοβιτς πιστεύει ότι η πολύπλευρη πολιτική της Τουρκίας για αλληλεπίδραση τόσο με τη Δύση όσο και με τη Ρωσία είναι επίσης «ελκυστική» για χώρες όπως η Σερβία.
Το δόγμα της εξωτερικής πολιτικής των «τεσσάρων πυλώνων» της Σερβίας προωθεί την ισορροπημένη συνεργασία με όλους τους γεωπολιτικούς παράγοντες.
«Οι εθνοτικές και θρησκευτικές εντάσεις απαιτούν ευαισθησία»
Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι εθνοτικές και θρησκευτικές εντάσεις στην περιοχή αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ρήγματα για χώρες όπως η Τουρκία.
Ο Μεχμέτ Ουγκούρ Εκιντζί λέει : «Τα προβλήματα στην περιοχή απαιτούν από την Τουρκία να ενεργήσει με ευαισθησία και ισορροπία στις σχέσεις της. Όπως και στις πρόσφατες εξελίξεις, μια εμπλοκή με τη μία πλευρά μπορεί να προκαλέσει αντίδραση από την άλλη».
Οι κίνδυνοι της Τουρκίας
Ο Βουκ Βουκσάνοβιτς εξηγεί τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η Τουρκία ως προς αυτό ως εξής:
«Εάν η Τουρκία το παρακάνει στην υποδαύλιση μιας εκδοχής πολιτικού Ισλάμ ή μιας μορφής εθνικισμού που, για παράδειγμα, οι χώρες με χριστιανική πλειοψηφία ή τα Βαλκάνια αποδοκιμάζουν, θα μπορούσε να διατρέχει τον κίνδυνο η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Σερβία και άλλες χώρες να συνεργαστούν εναντίον της Τουρκίας».
Στην εξωτερική της πολιτική, η Τουρκία αυτοπροσδιορίζεται ως μέρος των Βαλκανίων και δηλώνει ότι λαμβάνει μέτρα για τη διατήρηση της ειρήνης.
Εκπρόσωποι από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, τα Σκόπια, τη Σερβία, την Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο συμμετείχαν στη Βαλκανική Διάσκεψη Ειρήνης που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 26 Ιουλίου.
Σε δήλωσή του μετά τη συνάντηση, ο Υπουργός Εξωτερικών Φιντάν δήλωσε: «Συναντηθήκαμε για να βρούμε βαλκανικές λύσεις στα προβλήματα των Βαλκανίων και να δημιουργήσουμε συγκεκριμένα έργα. Συζητήσαμε περιφερειακά ζητήματα».
Για ορισμένες βαλκανικές χώρες, η ριζοσπαστικοποίηση του μουσουλμανικού νεαρού πληθυσμού είναι μια από τις σημαντικότερες ανησυχίες
Κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου, το Κοσσυφοπέδιο ήταν γνωστό για τον αριθμό των εθελοντών του ISIS κατά κεφαλήν στην Ευρώπη, ο οποίος ήταν από τους υψηλότερους.
Σύμφωνα με έρευνα του ΟΗΕ το 2017, σχεδόν το 70% των Κοσοβάρων πίστευαν ότι υπήρχε πρόβλημα ριζοσπαστικοποίησης στην κοινωνία τους.
Σχεδόν το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι γνώριζαν κάποιον που είχε ριζοσπαστικοποιηθεί.
Στην εξωτερική της πολιτική, η Τουρκία αυτοπροσδιορίζεται ως μέρος των Βαλκανίων και δηλώνει ότι λαμβάνει μέτρα για τη διατήρηση της ειρήνης.
Εκπρόσωποι από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, τα Σκόπια, τη Σερβία, την Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο συμμετείχαν στη Βαλκανική Διάσκεψη Ειρήνης που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 26 Ιουλίου.
Μετά τη συνάντηση, ο Υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Φιντάν, δήλωσε: «Συναντηθήκαμε για να βρούμε βαλκανικές λύσεις στα προβλήματα των Βαλκανίων και να δημιουργήσουμε συγκεκριμένα έργα. Συζητήσαμε περιφερειακά ζητήματα ».
—