Στην περιοχή του Μεσολογγίου, περίπου στα 5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης, δεσπόζει το «Κάστρο της Κυρά Ρήνης»
όπως το ονομάζουν οι κάτοικοι της Αιτωλοακαρνανίας ενώ η πραγματική του ονομασία είναι Νέα Πλευρώνα. Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό αρχαιολογικό χώρος που εκτείνεται σε δύο λόφους στις υπώρειες του Αρακύνθου.
Γράφει ο Γιώργος Βενετσάνος
Εδώ όμως θα περιοριστούμε σε μια ιδιαίτερη κατασκευή, το αρχαίο θέατρο της Νέας Πλευρώνας αν και μικρό χωρητικότητας 1000 θεατών αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα δείγματα αρχιτεκτονικής στην Αιτωλία, κυρίως λόγω του ότι υπάρχει άμεση σύνδεση με την οχύρωση της πόλης.
Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν μοναδική αυτή την κατασκευή είναι:
Το ότι βρίσκεται στη δυτική πλευρά των τειχών, με το κοίλο του να προσφέρει πανοραμική θέα προς τη λιμνοθάλασσα και την πεδιάδα του Μεσολογγίου. Το προσκήνιο είναι χτισμένο σε άμεση επαφή με το εξωτερικό τείχος, το οποίο ουσιαστικά λειτουργεί ως το πίσω μέρος της σκηνής.
Ο παρακείμενος αμυντικός πύργος δεν είχε μόνο στρατιωτικό ρόλο, αλλά εξυπηρετούσε και τις ανάγκες του θεάτρου, πιθανώς ως καμαρίνια των ηθοποιών, ενώ στην βόρεια πλευρά του πύργου υπάρχει μια μικρή πύλη εξόδου από το τείχος, η οποία συνδεόταν με το ισόγειο ή υπόγειο τμήμα του προσκηνίου.
Όσο για την ορχήστρα του θεάτρου έχει διάμετρο 11,60 μ., είναι διαμορφωμένη με χώμα στο φυσικό έδαφος, χωρίς περιμετρικό αγωγό συγκέντρωσης του βρόχινου νερού, το οποίο κατέληγε σε μικρό αγωγό που ξεκινά από το νότιο άκρο της ορχήστρας και μέσω του τείχους καταλήγει εξωτερικά της οχύρωσης. Το κοίλο του υπολογίζεται ότι διέθετε αρχικά 20 έως 30 σειρές εδωλίων, ορισμένες από τις οποίες είναι λαξευμένες απευθείας στον φυσικό βράχο, ενώ οι υπόλοιπες από ένθετους λίθους.
Οι πάροδοι του θεάτρου, με πλάτος 2,40 μ., παρουσιάζουν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, καθώς οριοθετούνται από τους αναλημματικούς τοίχους του κοίλου και τοιχία παράλληλα προς την εσωτερική πλευρά του τείχους. Η ανασκαφική έρευνα, ιδιαίτερα στη βόρεια πάροδο, αποκάλυψε ότι οι είσοδοι προς τον χώρο του θεάτρου κοσμούνταν με τοξωτά υπέρθυρα, στοιχείο που ενισχύει την αισθητική και κατασκευαστική αξία του μνημείου.
Σήμερα, η κατάσταση διατήρησης των δέκα ορατών σειρών εδωλίων κρίνεται ικανοποιητική, καθώς έχει διασφαλιστεί η στατική τους επάρκεια. Ωστόσο τα υπόλοιπα τμήματα να χρήζουν επείγουσας αναστήλωσης.
Παρά όμως τις ανάγκες συντήρησης, το θέατρο παραμένει πλήρως επισκέψιμο, αποτελώντας έναν από τους πιο ατμοσφαιρικούς αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής. Η διαχρονική του αξία επιβεβαιώνεται και από την χρήση του σε θεατρικές παραστάσεις, προσφέροντας στους θεατές μια μοναδική εμπειρία που συνδυάζει την αρχαία δραματουργία με το απαράμιλλο φυσικό τοπίο του Μεσολογγίου.