Το σημερινό Φλάμπουρο της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών δεν είναι ένα «σταθερό» χωριό στον χάρτη
όπως συμβαίνει με πολλούς άλλους οικισμούς. Είναι ένα χωριό που στην πραγματικότητα μετακινήθηκε πολλές φορές μέσα στον χρόνο, ακολουθώντας το νερό, τις πλημμύρες, τις ανάγκες των ανθρώπων και τις ιστορικές συγκυρίες.
Το χωριό ήταν γνωστό κατά την οθωμανική περίοδο ως Μπαϊρακτάρ Μαχαλάς (Bayraktar Mahalle) και μετονομάστηκε σε Φλάμπουρο το 1923.
Η περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό, μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, ήταν γεμάτη νερά, βάλτους και εποχικές πλημμύρες από τον ποταμό Στρυμόνα και τη λίμνη Αχινού. Η λίμνη αυτή άλλαζε συνεχώς έκταση ανάλογα με τις πλημμύρες και αποξηράνθηκε μόλις τη δεκαετία του 1930.
Αυτό εξηγεί γιατί οι πρώτες εγκαταστάσεις ανθρώπων εδώ δεν ήταν μόνιμες, αλλά πρόχειρες καλύβες ψαράδων και γεωργών.
📍Από το Μπαϊρακτάρ στο Φλάμπουρο
Οι κάτοικοι δεν ζούσαν πάντα στο ίδιο σημείο. Η προφορική παράδοση λέει ότι το χωριό μετακινήθηκε τουλάχιστον 2-3 φορές.
Παλαιότερες θέσεις του χωριού ήταν:
- το «Τρίγωνο»
- το Καρά Ορμάν (Μαύρο Δάσος)
- ο Γεωργουλάς
Το 1913 καταγράφονται στις πηγές δύο οικισμοί:
- Μπαϊρακτάρ
- Νέον Μπαϊρακτάρ ή «Σημαιοφόρος»
Το όνομα «Σημαιοφόρος» είναι η Ελληνική μετάφραση του τουρκικού «Μπαϊρακτάρ» και συμβολίζει το πέρασμα από την οθωμανική στην Ελληνική διοίκηση.
Λίγα χρόνια αργότερα, τα δύο ονόματα συγχωνεύονται και τελικά επικρατεί το σημερινό όνομα: Φλάμπουρο.
Όλοι αυτοί οι μικροί οικισμοί εγκαταλείφθηκαν σταδιακά, καθώς οι κάτοικοι μετακινούνταν σε πιο ασφαλές, λιγότερο βαλτώδες σημείο — τη σημερινή θέση του Φλάμπουρου.
Ο παλαιότερος των τριών οικισμός, ο Γεωργουλάς, αποτελούσε, ήδη από τη δεκαετία του 1870 τον πρώτο σε μέγεθος πληθυσμιακό οικισμό, την δεύτερη θέση κατείχε το Μπαϊρακτάρ. Το Καρά Ορμάν αναφέρεται μόνο από τις αρχές της δεκαετίας του 1910 και αν δεν έφερε άλλη ονομασία προηγουμένως, τότε υπήρξε ένας βραχύβιος συνοικισμός.
Πριν από τον πόλεμο του 1912, ο πληθυσμός του Μπαϊρακτάρ μειώθηκε κατά το ήμισυ, αλλά τριπλασιάστηκε μετά την προσάρτηση της περιοχής στο Ελληνικό κράτος.
Αντίθετα, ο Γεωργουλάς σχεδόν ερημώθηκε, κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων, και γνώρισε μόνο μία ελάχιστη πρόσκαιρη αύξηση, πριν από τον Αύγουστο του 1915, με την εγκατάσταση 25 προσφύγων.
Παρόμοιες δημογραφικές εξελίξεις παρατηρούνται τότε και σε άλλους γειτονικούς οικισμούς.
Μεγάλο μέρος του πληθυσμού φαίνεται ότι εγκατέλειψε την περιοχή, κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων, και επέστρεψε εν μέρει στις εστίες του με τη λήξη των πολέμων. Μάλιστα, η πληθυσμιακή αύξηση πολλών οικισμών της περιοχής, στη διετία 1913-1915, οφειλόταν κυρίως στην εγκατάσταση Ελλήνων προσφύγων από τη Θράκη.
📍Ποιοι ήταν οι κάτοικοι του Μπαϊρακτάρ
Οι ιστορικές πηγές του 19ου αιώνα (Έλληνες, Σέρβοι και Βούλγαροι περιηγητές και στατιστικολόγοι) συμφωνούν σε κάτι πολύ σημαντικό.
Το Μπαϊρακτάρ ήταν χωριό που κατοικούνταν αποκλειστικά από Ρομά.
Οι ίδιοι οι κάτοικοι μέχρι σήμερα αυτοπροσδιορίζονται ως:
- «οι δικοί μας άνθρωποι»
- «ο λαός μας»
- «η φυλή μας»
📍Από διαλόγους τότε διαβάζουμε απόσπασμα.
“Ο όρος «Τσιγγάνοι» θεωρείται υποτιμητικός. …Εμείς το όνομά μας το ξέρουμε «Γύφτοι». Τσιγγάνοι είναι άλλοι, οι Γύφτοι είμαστε εμείς οι άλλοι που κατοικούμε στα χωριά. Αυτοί δεν κατοικούσαν… (ότι έμεναν σε οικίες) εμείς από ανέκαθεν κατοικούμε. Αυτοί από ανέκαθεν γυρνάνε ..“
Το Μπαϊρακτάρ ήταν ίσως το πιο χαρακτηριστικό χωριό Ρομά σε ολόκληρη την κάτω κοιλάδα του Στρυμόνα, καθώς όλες οι στατιστικές της εποχής συμφωνούν απόλυτα γι’ αυτό.
📍Οι Ρομά και η σχέση τους με τα τσιφλίκια και τη λίμνη Αχινού
Οι Ρομά της περιοχής δεν ζούσαν τυχαία εδώ. Κατοικούσαν σχεδόν αποκλειστικά σε τσιφλικοχώρια (ιδιωτικές γαίες Οθωμανών αξιωματούχων), όπου αποτελούσαν το βασικό εργατικό δυναμικό.
- γεωργοί
- ψαράδες της λίμνης Αχινού
- εργάτες γης
Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότερες κοινότητες Ρομά βρίσκονταν περιμετρικά της λίμνης.
Σημαντικοί συγγενικοί οικισμοί με το Φλάμπουρο μέχρι σήμερα θεωρούνται:
- Ανθή
- Αλημπέκιο
- Νεοχώρι
- Παραλίμνιο
- Μαυροθάλασσα
Οι γάμοι, οι μετακινήσεις οικογενειών και τα επώνυμα μαρτυρούν αυτό το διαχρονικό δίκτυο σχέσεων.
📍Η γλώσσα των κατοίκων.
Η γλώσσα είναι από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της ιστορίας του χωριού.
Οι κάτοικοι, μιλούσαν ρομανί (τη γλώσσα των Ρομά), μιλούσαν άριστα τουρκικά στην οθωμανική περίοδο, δεν γνώριζαν ελληνικά μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα
Σε συμβόλαιο μετά το 1912, αναφέρεται ότι οι κάτοικοι «αγνοούν την ελληνικήν και ζητούν διερμηνέα τουρκιστί».
Η ρομανί δεν χάθηκε ποτέ. Ακόμα και σήμερα στο Φλάμπουρο μιλιέται, αναμεμειγμένη πλέον με ελληνικές λέξεις. Κατά την περίοδο Μεταξά, η χρήση της γλώσσας απαγορεύτηκε, κάτι που θυμούνται ακόμα οι ηλικιωμένοι.
📍Η θρησκεία και η εικόνα της Αγίας Άννας
Παρότι οι κάτοικοι ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι, το χωριό δεν είχε εκκλησία για πολλά χρόνια. Κέντρο λατρείας ήταν η εικόνα της Αγίας Άννας, η οποία, σύμφωνα με την παράδοση, βρέθηκε μέσα στη γη μετά από όνειρο μιας γυναίκας. Η εικόνα αυτή, φυλασσόταν κρυφά, μεταφερόταν μαζί με τους κατοίκους στις μετακινήσεις τους λειτουργούσε σαν «κινητή εκκλησία». Οι γάμοι γίνονταν στη Νιγρίτα, αλλά η λατρεία γινόταν γύρω από την εικόνα.
Ο επίσημος ναός στο Φλάμπουρο εγκαινιάστηκε μόλις το 1930.
📍Ένα χωριό παλιό, παρότι… νέο
Παρότι το Φλάμπουρο ως οικισμός στη σημερινή του θέση είναι σχετικά «νέο», οι κάτοικοί του θεωρούν τους εαυτούς τους ντόπιους και πανάρχαιους στην περιοχή. Και έχουν δίκιο.
Γιατί δεν είναι ο οικισμός που έχει τη συνέχεια. Είναι οι άνθρωποι. Οι ρίζες τους απλώνονται σε ολόκληρη την κάτω κοιλάδα του Στρυμόνα εδώ και αιώνες, τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα, σύμφωνα με οθωμανικά αρχεία. Το Φλάμπουρο είναι η σύγχρονη συνέχεια μιας πολύ παλιάς κοινότητας Ρομά της Μακεδονικής πεδιάδας.
Κλείνοντας: Το Φλάμπουρο δεν είναι απλώς ένα πεδινό χωριό των Σερρών
Είναι ένα χωριό που μετακινήθηκε πολλές φορές μέσα στον χρόνο.
Ένας τόπος με βαθιές ρίζες γύρω από τη λίμνη Αχινού και τον Στρυμόνα.
Μια κοινότητα με ιστορική διαδρομή αιώνων στη μακεδονική πεδιάδα.
Για πολλούς μελετητές αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά χωριά Ρομά της Μακεδονίας — έναν τόπο όπου η ρομανί γλώσσα διασώθηκε και μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά.
Όμως η ταυτότητα ενός τόπου δεν μένει στάσιμη.
Η σημερινή νέα γενιά του Φλάμπουρου δεν ζει με ταμπέλες.
Είναι πλήρως ενταγμένη στη σύγχρονη κοινωνία.
Με μόρφωση, επαγγελματική εξέλιξη, επιχειρηματικότητα και ενεργή παρουσία σε κάθε τομέα της κοινωνικής ζωής.
Ο όρος «Ρομά» σήμερα δεν λειτουργεί ως διαχωρισμός.
Λειτουργεί ως υπενθύμιση ρίζας.
Ως μνήμη ιστορίας.
Ως στοιχείο πολιτιστικής καταγωγής.
Το Φλάμπουρο αποδεικνύει πως η ταυτότητα μπορεί να εξελίσσεται χωρίς να χάνεται.
Πως οι άνθρωποι μπορούν να προχωρούν μπροστά, χωρίς να ξεχνούν από πού ξεκίνησαν.
Γιατί εδώ, η ιστορία δεν βρίσκεται στα κτίρια.
Βρίσκεται στη μνήμη, στη γλώσσα και στην παράδοση των ανθρώπων.
Και αυτή η συνέχεια είναι που δίνει στο Φλάμπουρο το πραγματικό του βάθος.