Τους Αγίους Θεόδωρους, τιμά σήμερα η Ορθόδοξη εκκλησία, όπως κάθε χρόνο το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής
Στη γιορτή των Αγίων θεοδώρων τιμούνται μαζί, οι μεγαλομάρτυρες Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων του 3ου αιώνα και Άγιος Θεόδωρος ο Στρατηλάτης του 4ου αιώνα, ενώ έχουν και ξεχωριστή γιορτή ο κάθε ένας από τους δύο, στην ημέρα της μνήμης τους.
Η πρώτη εκδοχή για το θαύμα των κολλύβων
Σύμφωνα με την παράδοση, ο Θεόδωρος ο Τήρων που ονομάστηκε έτσι επειδή ήταν στρατιώτης επί Διοκλητιανού στο τάγμα των Τηρώνων (νεοσύλλεκτων), κατά τη διάρκεια λιμού στα Ευχάιτα στη Βόρεια Μικρά Ασία, έθρεψε τον πληθυσμό της πόλης με κόλλυβα. Από τότε καθιερώθηκε να προσφέρονται στους ναούς, το Σάββατο της πρώτης εβδομάδας των Νηστειών (και Ψυχοσάββατο), κόλλυβα.
Η δεύτερη εκδοχή του θαύματος των κολλύβων
Σύμφωνα με μία δεύτερη εκδοχή, η καθιέρωση των κόλλυβων συνδέεται με ένα θαύμα που έκανε ο άγιος Θεόδωρος ο Τήρων επί των ημερών του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη. Πρόκειται για τον Αυτοκράτορα που ήταν αντίθετος με τη νηστεία των χριστιανών. Ετσι διέταξε τον έπαρχο της Κωνσταντινούπολης, όταν πλησίαζε η πρώτη εβδομάδα των νηστειών, να εξαφανίσουν από την αγορά κάθε είδους τρόφιμα και να αφήσουν μόνο τα ειδωλόθυτα.
Με αυτόν τον τρόπο επιδίωξε να αναγκάσει τους χριστιανούς να σπάσουν τη νηστεία τους και να φάνε από αυτά που προέρχονταν από τις θυσίες.
Τότε ο άγιος Θεόδωρος παρουσιάστηκε ως οπτασία στον πατριάρχη Ευδόξιο και του φανέρωσε το σχέδιο του Ιουλιανού, υποδεικνύοντας του συγχρόνως να χρησιμοποιήσουν οι χριστιανοί, αντί για άλλη τροφή, κόλλυβα.
Σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση όταν ο Πατριάρχης τον ρώτησε: «…και τι είναι αυτά τα κόλλυβα, άγιε;» ο Άγιος απάντησε: «Σιτάρι και άλλοι σπόροι. Βρασμένα όλα μαζί καλά. «Κόλλυβα» τα λέμε εμείς στην πατρίδα μου στα Ευχαίτα»…
Αγιοι Θεόδωροι – Ενας ή δύο Αγιοι
Η μνήμη τους Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος εορτάζεται στις 17 Φεβρουαρίου και του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτου στις 8 Φεβρουαρίου. Η Σύνοδος στη Λαοδίκεια, ανάμεσα στους κανόνες που εξέδωσε ήταν και εκείνος που έλεγε ότι δεν πρέπει να εορτάζονται άγιοι κατά τη νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αλλά να μετατίθεται η μνήμη τους στο επόμενο Σάββατο ή Κυριακή.
Έτσι, λόγω του θαύματος του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος με τα κόλλυβα που έγινε την Καθαρά Δευτέρα, μετατέθηκε η μνήμη των αγίων Θεοδώρων στο πρώτο Σάββατο των νηστειών. Για το ίδιο ακριβώς λόγο μετατίθεται και η γιορτή του Αγίου Γεωργίου (23 Απριλίου) στην περίπτωση που πέφτει εντός της Σαρακοστής, την Τρίτη της εβδομάδας της Διακαινησίμου, δηλαδή της εβδομάδας που ακολουθεί το Πάσχα.
Ο συνεορτασμός των αγίων οδήγησε ορισμένους νεότερους σχολιαστές να παρουσιάσουν την άποψη ότι δεν υπήρχαν δύο άγιοι Θεόδωροι, αλλά ένας και ότι αυτό οφείλεται σε δύο διαφοροποιημένα Συναξάρια.
Ο Αγιος Θεόδωρος ο στρατηλάτης
Ο Αγιος Θεόδωρος ο στρατηλάτης
Η άποψη αυτή, σύμφωνα με την Εκκλησία δεν ευσταθεί. Τα κείμενα που περιγράφουν τα μαρτύριά τους είναι πολύ αρχαία. Το αρχικό κείμενο για τον Άγιο Θεόδωρο τον Στρατηλάτη συνέγραψε ο γραμματέας του και αυτόπτης μάρτυρας των βασανιστηρίων που υπέστη, Ούαρος ή Αύγαρος. Το κείμενο αυτό έχει εκδοθεί επιστημονικά στο τέλος του 19ου αιώνα. Εξάλλου, υπάρχει πληθώρα κειμένων προς τιμή του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα και έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης από πολλούς επιστήμονες.
Ο Αγιος Θεόδωρος ο Τήρων
Ο Αγιος Θεόδωρος ο Τήρων
Το αρχικό κείμενο που περιγράφει το μαρτύριο του Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος είναι κι αυτό πολύ αρχαίο και έχει εκδοθεί μαζί με το κείμενο του Αγίου Θεοδώρου του Στρατηλάτη τον 19ο αιώνα. Ο συντάκτης του κειμένου είναι άγνωστος, η ύπαρξη όμως του κειμένου μαρτυρείται από τον Άγιο Γρηγόριο επίσκοπο Νύσσης, που έζησε τον Δ΄ αιώνα. Και για τον άγιο Θεόδωρο τον Τήρωνα υπάρχουν και άλλα κείμενα που αναφέρονται σ΄ αυτόν. Όλα τα πιο πάνω συνηγορούν στο ότι οι Άγιοι Θεόδωροι υπήρξαν ως ξεχωριστά πρόσωπα και δεν ευσταθεί η άποψη ότι ήταν ένας Άγιος Θεόδωρος.
Η διαφορετική παράδοση της εκκλησίας της Κύπρου
Στην Ορθόδοξη Ελληνική Εκκλησία οι Άγιοι Θεόδωροι τιμώνται μαζί το πρώτο Σάββατο των Νηστειών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και όχι στη μέρα μνήμης τους στις 8 και 17 Φεβρουαρίου. Η Εκκλησία της Κύπρου δεν ακολουθεί αυτή την παράδοση και τιμά τη μνήμη τους ξεχωριστά. Ο κόσμος δεν θεωρεί ότι οι Άγιοι εορτάζονται το πρώτο Σάββατο των Νηστειών, αν και η εντεταγμένη ακολουθία από το Τριώδιο ψάλλεται στους Ναούς κανονικά εκείνο το Σάββατο.
Όπου υπάρχει ναός στην Κύπρο προς τιμή του Αγίου Θεοδώρου, είναι αφιερωμένος στον Στρατηλάτη και όχι τον Τήρωνα, εκτός από δύο περιπτώσεις ( Αγίου Θεοδώρου Λάρνακος και Μοναγρουλίου). Ενώ στον Στρατηλάτη εκτός από τον Άγιο Θεόδωρο Καρπασίας, ναόν ή εξωκκλήσια ή ακόμα και ερείπια είναι τα υπόλοιπα σε όλο το νησί, όπως ο Καθεδρικός Ναός Πάφου, Άγιος Θεόδωρος Σολέας, Άγιος Θεόδωρος Πιτσιλιάς, Άγιος Θεόδωρος Μασούρας, Λετύμπου, Λάπηθος, Άσσιας, Λευκόνοικο, Ακανθού, Λεμύθου, Άγιος Νικόλαος Σολέας, Βαθύλακας, Ξυλοτύμπου, Σωτήρα Αμμοχώστου, Χούλου, Καλέπεια, Δάλι, Τερσεφάνου, Σταυρό της Ψώκας, Νέο Χωριό Κυθραίας, Μακράσυκα, Περιστερώνα Πάφου, Ριζοκάρπασο.
Στην Κύπρο το μοναδικό εκκλησάκι επ ονόματι και των δύο Αγίων Θεοδώρων βρίσκεται στα δυτικά του χωριού Άγιος Θεράπων Λεμεσού και ήταν βασιλικού ρυθμού. Δυστυχώς, όμως, το εκκλησάκι παρασύρθηκε από τα νερά του ποταμού και ξανακτίστηκε.
Ποιοι γιορτάζουν
Σήμερα το εορτολόγιο γιορτάζει τους Αγίους Θεόδωρους και άρα είναι η ημέρα για να πείτε χρόνια πολλά στο Θεόδωρο και τη Θεοδώρα και φυσικά σε όσους καλούνται με τα κάθε τύπου υποκοριστικά των δύο αυτών ονομάτων.
Το Ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων
Ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων.
Ας μην λησμονούμε όσους αγαπάμε
Οι ψυχές των κεκοιμημένων μας ζούν και περιμένουν να προσευχηθούμε γι’αυτούς!!!
Ένα πρόσφορο για τη Θεία Λειτουργία, ένα κόλλυβο για το Ιερό τους Μνημόσυνο, η συμμετοχή μας στην Θεία Κοινωνία, μαζί με τις εγκάρδιες προσευχές μας, είναι το καλύτερο δώρο, για τις ψυχές όσων αγαπάμε και νοιαζόμαστε…
Πολλοί από εμάς έχουμε χάσει αγαπημένα μας πρόσωπα, άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο κοντινά. Σίγουρα τα πρόσωπα αυτά ζουν στις αναμνήσεις μας, αλλά καλό είναι να τα τιμούμε πότε πότε.
Ο τρόπος που μπορούμε να το κάνουμε αυτό είναι με κάποιες τελετές που γίνονται από την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Αυτά είναι τα Μνημόσυνα που γίνονται σε κάποια συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα (πχ 40 μέρες, τρεις μήνες, εννιά μήνες, ένας χρόνος κλπ) και τα Τρισάγια.
Εκτός όμως από αυτές τις τελετές υπάρχουν κάποια συγκεκριμένα Σάββατα του χρόνου που είναι αφιερωμένα στους νεκρούς. Αυτά είναι ένα είδος Μνημόσυνου και είναι τα λεγόμενα Ψυχοσάββατα.
Σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά βιβλία, τα Ψυχοσάββατα είναι ένα είδος άκαιρου (μη προγραμματισμένου) Μνημοσύνου που αναλαμβάνει η ίδια Εκκλησία για όσους δεν μπορούν για οποιοδήποτε λόγο να τελέσουν τα καθιερωμένα Μνημόσυνα.
Η πρόβλεψη αυτή υπάρχει κυρίως για όσους πέθαναν στη ξενιτιά ή σε δύσκολες συνθήκες π.χ. στη θάλασσα, στα βουνά κλπ ή ακόμη και για τους φτωχούς που δεν έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν τα κανονικά Μνημόσυνα.
Τα Ψυχοσάββατα λοιπόν είναι ένα Μνημόσυνο που κάνει η Εκκλησία ώστε όλοι να έχουν την δυνατότητα να συγχωρεθούν και να κριθούν κατά την Δευτέρα Παρουσία.
Τα Ψυχοσάββατα για να συγχωρεθεί η ψυχή των αγαπημένων μας προσώπων συνηθίζεται να προσφέρουμε κόλλυβα, τα οποία μπορούμε είτε να τα φτιάξουμε μόνοι μας είτε να τα πάρουμε έτοιμα από κάποιο ζαχαροπλαστείο
Στη συνέχεια, τα πηγαίνουμε στην Εκκλησία για να διαβαστούν είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου.
Τα επίσημα Ψυχοσάββατα σύμφωνα με την Εκκλησία είναι δύο και μάλιστα οι ημερομηνίες τους είναι κινητές καθώς εξαρτώνται από το Πάσχα.
Πιο συγκεκριμένα το πρώτο είναι το Σάββατο πριν την Κυριακή της Απόκρεω και το δεύτερο είναι το Σάββατο πριν την Πεντηκοστή.
Επίσης στην Αθήνα έχουν ακόμη δύο ψυχοσάββατα. Το Σάββατο της Τυρινής και το Σάββατο της πρώτης εβδομάδος των Νηστειών, που είναι γνωστό και σαν Ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων.
Ψυχοσάββατο βγαίνουν οι ψυχές
Η Εκκλησία μας μνημονεύει τα Ψυχοσάββατα όλους εκείνους που υπέστησαν «άωρον θάνατον», σε ξένη γη και χώρα, σε στεριά και σε θάλασσα. Εκείνους που πέθαναν από λοιμική ασθένεια, σε πολέμους, σε παγετούς, σε σεισμούς και θεομηνίες.
Όσους κάηκαν ή χάθηκαν. Εκείνους που ήταν φτωχοί και άποροι και δεν φρόντισε κανείς να τούς τιμήσει με τις ανάλογες Ακολουθίες και τα Μνημόσυνα.
Τι κάνουν οι ψυχές το Ψυχοσάββατο
Οι παλαιότεροι θεωρούσαν γιορτινή τη σημερινή ημέρα το Ψυχοσάββατο. Πίστευαν ότι είχαν τη δυνατότητα, πηγαίνοντας στα κοιμητήρια, να επικοινωνήσουν νοητικά με τους προσφιλείς τους που αναπαύονταν σ’ αυτά. Έτσι η ημέρα έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα.
Τα μνημόσυνα είναι ένα πανάρχαιο έθιμο. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως με δεήσεις, θυσίες και προσφορές ήταν δυνατόν να πετύχουν την συγνώμη των Θεών για τα αμαρτήματα των νεκρών.
Πότε πάμε τα κόλλυβα στην εκκλησία το Ψυχοσάββατο
Τα μνημόσυνα πρέπει να γίνονται ακριβώς την ημέρα που πρέπει και όχι νωρίτερα η αργότερα. Στα μνημόσυνα παραθέτουμε και ευλογούνται μόνο καλώς βρασμένα κόλλυβα (σιτάρι) ως ενδεικτικά της Αναστάσεως και όχι άλλα υποκατάστατα.
Στα Ψυχοσάββατα μπορούμε να παραθέτουμε κόλλυβα είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής, είτε στην Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, είτε και στα δύο. Πρόκειται περί της ιδίας αξίας, αφού η ίδια ακολουθία διαβάζεται.
Τα ευλογηθέντα κόλλυβα δεν τα σκορπίζουμε στον τάφο, ούτε τα απορρίπτουμε στα σκουπίδια.
Τα Ψυχοσάββατα για να συγχωρεθεί η ψυχή των αγαπημένων μας προσώπων συνηθίζεται να προσφέρουμε κόλλυβα. Στη συνέχεια, τα πηγαίνουμε στην εκκλησία για να διαβαστούν είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου.
Κόλυβα για το Ψυχοσάββατο – Συνταγή από τον Άκη Πετρετζίκη
Κόλυβα για Ψυχοσάββατο ΥΛΙΚΑ
500 γρ. σιτάρι
250 γρ. καρύδια
200 γρ. αμύγδαλα χωρίς φλούδα
100 γρ. σουσάμι
50 γρ. αλεύρι γ.ο.χ.
1 ρόδι
400 γρ. ζάχαρη άχνη
250 γρ. σταφίδες ξανθές
80 γρ. φρυγανιά
3 κ.σ. μαϊντανό ψιλοκομμένο
2 κ.σ. κανέλα
½ κ.γ. γαρίφαλο
Κόλυβα για Ψυχοσάββατο ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Βάζουμε το σιτάρι σε ένα μπολ, το καλύπτουμε με κρύο νερό και το αφήνουμε για όλο το βράδυ.
Την επόμενη μέρα το στραγγίζουμε καλά, το βάζουμε σε μία κατσαρόλα και το καλύπτουμε με κρύο νερό.
Βράζουμε σε μέτρια φωτιά, για περίπου 30-40 λεπτά μέχρι να μαλακώσει το σιτάρι.
Το αφήνουμε σε σουρωτήρι να στραγγίσει καλά για 40-50 λεπτά.
Απλώνουμε μία καθαρή μεγάλη πετσέτα στον πάγκο και απλώνουμε επάνω το σιτάρι. Το σκεπάζουμε με μια άλλη πετσέτα και το αφήνουμε να στεγνώσει πολύ καλά για 3 ώρες ώστε να στεγνώσει τελείως και να μην έχει καθόλου υγρασία.
Θα καβουρδίσουμε τους ξηρούς καρπούς ξεχωριστά.
Χοντροκόβουμε τα καρύδια και τα βάζουμε σε ένα αντικολλητικό τηγάνι, σε δύο ή τρεις δόσεις ανάλογα με το τηγάνι μας, σε μέτρια προς δυνατή φωτιά ανακατεύοντας με μια ξύλινη κουτάλα για 2-3 λεπτά. Τα αφήνουμε να κρυώσουν καλά.
Χοντροκόβουμε τα αμύγδαλα και τα καβουρδίζουμε με τον ίδιο τρόπο. Τα αφήνουμε να κρυώσουν.
Αλέθουμε το σουσάμι στο μπλέντερ και το καβουρδίζουμε όπως και τα προηγούμενα. Αφήνουμε να κρυώσει.
Τέλος, καβουρδίζουμε και το αλεύρι με προσοχή για 1-2 λεπτά ανακατεύοντας συνέχεια να μην καεί.
Κόβουμε το ρόδι στη μέση, αφαιρούμε την άσπρη μεμβράνη, βγάζουμε τους σπόρους και αφήνουμε σε ένα μπολάκι.
Μέσα σε ένα μεγάλο μπολ βάζουμε τα υλικά που καβουρδίσαμε, το ρόδι και όλα τα υπόλοιπα υλικά. Ανακατεύουμε πολύ καλά με μια ξύλινη κουτάλα και σερβίρουμε.