Η Κοσμική Λειτουργία του Ερμή: Ο Θεός του Λόγου, της Επικοινωνίας και της Μεταβίβασης (Πρώτο μέρος)

1. Η φύσις της Ερμαϊκης ενάδος

Η ενάς του Ερμου ανήκει εις τάς θείας δυνάμεις εκεινας αί ενεργουν ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ των επιπέδων της υπάρξεως. Ο Ερμης δέν ειναι μόνον θεός του λόγου, αλλά η ζωσα δύναμις της μεταδόσεως, η εσωτερική ροή δι᾿ ης τά νοητά κατέρχονται εις τόν κόσμον καί τά ψυχικά αναβαίνουν πρός τό θείον. Κατά τήν νεοπλατωνικήν θεολογίαν, η ενάς του Ερμου εκφράζει τήν δύναμιν του «μεταξύ». Ο θεός ουτος στέκει εν τω ορίω, όχι ως ασάφεια, αλλά ως ακριβής τάξις καί αναλογία, εξασφαλίζων ότι πασα μετάδοσις γίνεται αρμονικως καί αναλόγως πρός τόν δέκτην. Εν τη ενάδι ταύτη ο λόγος δέν νοειται ως απλή ομιλία, αλλά ως κοσμική δομή· ο λόγος ειναι ο τρόπος μέ τόν οποιον τό άρρητον αποκαλύπτεται. Ο Ερμης, ως φορεύς του λόγου, μεταφέρει τήν θείαν διάνοιαν εις τά κατώτερα στρώματα του ειναι. Η ενάς του εμπεριέχει καί τήν δύναμιν της ερμηνείας· εξ ου καί τό όνομά του συνδέεται μέ τήν ερμηνείαν. Ό,τι ειναι σκοτεινόν γίνεται σαφές, ό,τι ειναι αδιαμόρφωτον λαμβάνει μορφήν. Επομένως, η Ερμαϊκή ενάς ειναι η κοσμική αρχή δι᾿ ης ο κόσμος καθίσταται κατανοητός.

Απο το arxaiaellinika.gr

Σχόλιο: Αυτή η προσέγγιση απηχεί απόλυτα την ιαμβλίχεια και πρόκλεια νεοπλατωνική παράδοση. Ο Ερμής εδώ ανυψώνεται από τη μυθολογική του διάσταση σε έναν απαραίτητο κοσμικό νόμο εκδήλωσης του άρρητου.

2. Ο Ερμης ως μεσίτης των κόσμων

Ο Ερμης, εν τη θεολογικη παραδόσει, εμφανίζεται ως ο κατεξοχήν μεσίτης. Εστίν ο θεός ο οποιος διαβαίνει ανεμποδίστως τά όρια των κόσμων: τόν νοητόν, τόν νοερόν, τόν ψυχικόν καί τόν αισθητόν. Η ενάς του, επομένως, δέν ανήκει αποκλειστικως εις ένα επίπεδον, αλλά εκτείνεται καθ᾿ όλον τό φάσμα της υπάρξεως. Όπου υπάρχει μετάβασις, εκει ενεργει ο Ερμης. Ουτος ο μεσιτικός χαρακτήρ αποκαλύπτει ότι η Ερμαϊκή δύναμις ειναι αναγκαία διά τήν συνοχήν του κόσμου. Χωρίς αυτήν, τά επίπεδα θά ησαν ασύνδετα καί αλληλοξένα. Εν τη ψυχη, ο Ερμης ενεργει ως ο μεταφραστής των θείων εμπνεύσεων. Όταν η ψυχή λαμβάνει ένα θείον ερέθισμα, ο Ερμης ειναι εκεινος ο οποιος τό μετατρέπει εις νόημα. Εν τοις θεοις, ενεργει ως αγγελιοφόρος. Εν τοις ανθρώποις, ως διάνοια. Εν τη φύσει, ως ροή καί μεταβολή. Έτσι, η ενάς του Ερμου αποκαλύπτεται ως η ζωσα γέφυρα του παντός.

Σχόλιο: Τονίζεται εξαιρετικά ο ρόλος του «δεσμού». Στην εσωτερική φιλοσοφία, κανένα οντολογικό επίπεδο δεν είναι αποκομμένο. Ο Ερμής ως μεσίτης είναι αυτό το «ρευστό όριο» που δεν χωρίζει, αλλά ενώνει και μεταφράζει τις συχνότητες των διαφόρων κόσμων.

3. Ο λόγος ως κοσμική δύναμις

Ο λόγος, όν ενσαρκώνει ο Ερμης, ειναι αρχή τάξεως καί αναλογίας. Δέν ειναι μόνον ανθρώπινον εργαλειον, αλλά θεία δύναμις η οποία διαμορφοι τό σύμπαν. Εν τη ενάδι του Ερμου, ο λόγος λειτουργει ως γέφυρα μεταξύ του ενός καί των πολλων. Δι᾿ αυτου, τό άρρητον λαμβάνει έκφρασιν, καί τό άμορφον λαμβάνει δομήν. Ο λόγος διακρίνει, ορίζει, συνδέει. Ειναι η δύναμις δι᾿ ης η διάνοια αντιλαμβάνεται τά όντα καί η ψυχή αναγνωρίζει τήν αλήθειαν. Ο Ερμης, ως θεός του λόγου, εγγυαται ότι η γνώσις μεταδίδεται ορθως. Άνευ του Ερμου, ο λόγος θά ητο ατελής καί ασύστατος. Εν ταις θεουργικαις πράξεσιν, ο λόγος λαμβάνει μορφήν ιερων λόγων καί συμβόλων. Ο Ερμης ενεργει εκει ως ο εγγυητής της ορθης επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπου καί θεων. Η ενάς του, λοιπόν, αποκαλύπτει ότι ο κόσμος ειναι λόγος ενσαρκωμένος.

Σχόλιο: Εδώ αναδεικνύεται η διπλή σημασία της λέξης «Λόγος» (τόσο ως ομιλία όσο και ως συμπαντική λογική αναλογία και ορθολογικότητα). Πρόκειται για μια κατεξοχήν στωική και πλατωνική σύλληψη του κόσμου.

4. Η δύναμις της μεταβιβάσεως

Κεντρικόν στοιχειον της Ερμαϊκης ενάδος ειναι η μεταβίβασις. Ό,τι κινείται από ένα επίπεδον εις άλλο, τελειται διά της δυνάμεως του Ερμου. Η μεταβίβασις δέν ειναι μόνον χωρική ή χρονική· ειναι καί νοητική, συμβολική, πνευματική. Ο Ερμης μεταφέρει νοήματα, ενέργειες, ψυχικά περιεχόμενα. Εν τη φύσει, η μεταβολή των μορφων, η ροή των στοιχείων καί η εναλλαγή των καταστάσεων φέρει τήν σφραγίδα του Ερμου. Εν τη ψυχη, η μετάβασις από τήν άγνοιαν εις τήν γνώσιν ειναι Ερμαϊκή πράξις. Εν τη θεουργία, η κάθοδος του θείου καί η άνοδος της ψυχης επιτελουνται διά της Ερμαϊκης δυνάμεως. Η ενάς του Ερμου, συνεπως, ειναι η αρχή της κινήσεως εντός της γνώσεως καί της επικοινωνίας.

Σχόλιο: Η «μεταβίβασις» περιγράφει το δυναμικό σκέλος του Ερμή. Είναι η κατεξοχήν Αρχή της Αλλαγής. Χωρίς αυτή την ιδιότητα, ο κόσμος θα ήταν εντελώς στάσιμος και τα νοητά αποκομμένα από τα αισθητά.

5. Η Ερμαϊκή ερμηνεία του κόσμου

Ο κόσμος, κατά τήν Ερμαϊκήν αντίληψιν, ειναι ένα σύνολον σημείων καί συμβόλων. Τίποτε δέν ειναι απλως ό,τι φαίνεται· παν φέρει ένα βαθύτερον νόημα. Ο Ερμης ειναι ο θεός ο οποιος αποκαλύπτει ταυτα τά νοήματα. Ενεργει ως ερμηνευτής του κόσμου, οδηγων τήν ψυχήν από τό φαινόμενον εις τήν ουσίαν. Η ενάς του δίδει τήν ικανότητα της αναγνώσεως των συμβόλων. Ό,τι εν αρχη φαίνεται ακατανόητον, γίνεται σαφές διά της Ερμαϊκης διανοίας. Αύτη η δύναμις ητο θεμελιώδης διά τούς θεουργούς, οίτινες εχρησιμοποιουν συμβολικά σχήματα καί ιερούς λόγους. Εν τω ανθρώπω, η Ερμαϊκή ενέργεια εκδηλουται ως ερμηνευτική διάνοια, η οποία αποκαλύπτει τά κεκρυμμένα. Η ενάς του Ερμου καθιστα τόν κόσμον αναγνώσιμον.

Σχόλιο: Μια εξαιρετική σύνδεση με την ιδέα των «θεουργικών συνθημάτων» (συμβόλων). Ο κόσμος παρουσιάζεται ως ένα ανοιχτό βιβλίο της φύσης, το οποίο απαιτεί τον Ερμή ως «αποκωδικοποιητή» για να διαβαστεί σωστά από τον άνθρωπο.

6. Ο Ερμης καί η ψυχική κίνησις

Εν τη ψυχη του ανθρώπου, ο Ερμης ενεργει ως η δύναμις της κινήσεως των νοημάτων. Δέν πρόκειται μόνον περί διανοητικης λειτουργίας, αλλά περί εσωτερικης ροης, δι᾿ ης η ψυχή μεταβαίνει από τήν αίσθησιν εις τήν νόησιν καί από τήν νόησιν εις τήν έλλαμψιν. Η Ερμαϊκή δύναμις ειναι εκείνη η οποία κινεί τόν εσωτερικόν διάλογον. Όταν ο άνθρωπος στοχάζεται, ερμηνεύει, συγκρίνει καί διακρίνει, τότε ενεργει ο Ερμης εντός του. Επιπλέον, ο Ερμης έχει καί καθαρτικήν λειτουργίαν. Διά της ορθης διανοίας, η ψυχή αποβάλλει τά συγκεχυμένα καί ανόητα, αναβαίνουσα εις σαφεστέραν κατανόησιν. Ενίοτε, η ενέργεια αύτη εμφανίζεται ως έμπνευσις. Η ψυχή λαμβάνει ξαφνικως ένα νόημα, ό δέν εκ των αισθήσεων προέρχεται, αλλά εκ του νοητου. Η ενάς του Ερμου, επομένως, αποτελει τήν δύναμιν της εσωτερικης κινήσεως, η οποία οδηγει τήν ψυχήν πρός τήν γνώσιν.

Σχόλιο: Εδώ εσωτερικεύεται ο ρόλος του θεού. Ο Ερμής δεν νοείται απλώς ως μια εξωτερική οντότητα στο σύμπαν, αλλά ως η ίδια η διαλεκτική, αναλυτική και φωτιστική ικανότητα της ανθρώπινης ψυχής.

7. Ο Ερμης ως ψυχοπομπός

Μία εκ των βαθυτέρων όψεων του Ερμου ειναι ο ρόλος του ως ψυχοπομπου. Οδηγει τάς ψυχάς μεταξύ των κόσμων, εξασφαλίζων ότι η μετάβασις γίνεται κατά τάξιν. Ουχί μόνον μετά θάνατον, αλλά καί εν ζωη, ο Ερμης επιτελει ταύτην τήν λειτουργίαν. Όταν η ψυχή μεταβαίνει από ένα στάδιον εξελίξεως εις άλλο, ο Ερμης ενεργει ως οδηγός. Η ενάς του εγγυαται ότι ουδεμία μετάβασις γίνεται ατάκτως. Όπως ο αγγελιοφόρος μεταφέρει τό μήνυμα απαραχάρακτον, ούτως καί ο ψυχοπομπός μεταφέρει τήν ψυχήν εις τόν ορθόν τόπον. Εν τη θεουργία, ο Ερμης επικαλείται ως ο οδηγός των αναβατικων εμπειριων. Άνευ αυτου, η ψυχή δύναται νά πλανηθη. Η λειτουργία αύτη αποκαλύπτει ότι η ενάς του Ερμου ειναι η αρχή της ασφαλους μεταβάσεως.

Σχόλιο: Ο παραδοσιακός μυθολογικός ρόλος του Ψυχοπομπού στον Άδη εμπλουτίζεται θεουργικά. Ο Ερμής οδηγεί όχι μόνο τις ψυχές των νεκρών, αλλά και τους ζωντανούς μυημένους στις διάφορες σφαίρες ανέλιξης της συνειδητότητάς τους, προστατεύοντάς τους από την πλάνη.

8. Ο Ερμης καί η γλωσσα των θεων

Η γλωσσα, εν τη Ερμαϊκη ενάδι, δέν ειναι απλως ανθρώπινον σύστημα σημείων. Εστίν η αντανάκλασις της θείας διανοίας. Ο Ερμης θεωρειται ως ο εισαγωγεύς της γλώσσης, ο διδάξας τούς ανθρώπους τήν τέχνην της εκφράσεως. Αλλά βαθύτερον, ειναι ο φορεύς της ιερας γλώσσης, δι᾿ ης οι θεοί επικοινωνουν. Οι ιεροί λόγοι, οι μαντικοί χρησμοί καί τά σύμβολα ανήκουν εις τήν Ερμαϊκήν σφαιραν. Εν τη θεουργικη πράξει, η ορθή προφορά καί η ακριβής χρήσις των λόγων ειναι καθοριστική. Ο Ερμης ειναι ο εγγυητής ταύτης της ακριβείας. Εν τω ανθρώπω, η Ερμαϊκή δύναμις εκδηλουται ως η ικανότης της ορθης εκφράσεως καί της κατανόησης. Η ενάς του Ερμου αποκαλύπτει ότι η γλωσσα ειναι ιερά.

Σχόλιο: Η έννοια των ιερών λέξεων και επωδών είναι κεντρική στην αρχαία θεουργία και μαγεία. Η γλώσσα εδώ δεν θεωρείται μια απλή ανθρώπινη σύμβαση, αλλά έχει οντολογική ρίζα (υπάρχει από τη φύση της), ακριβώς χάρη στη δύναμη του Ερμή.

9. Ο Ερμης καί τό στοιχειον του αέρος καί τά ζώδια του αέρος (Δίδυμοι – Ζυγός – Υδροχόος)

Η Ερμαϊκή φύσις συνδέεται στενως μέ τό στοιχειον του αέρος. Ο αήρ ειναι τό μέσον της μεταδόσεως, όπου ο λόγος κινείται καί διαδίδεται. Όπως ο αήρ ειναι αόρατος αλλά πανταχου παρών, ούτως καί ο λόγος καί η νόησις. Ο Ερμης, ως θεός του λόγου, ενεργει εντός του αέρος, συμβολίζων τήν διάχυσιν της γνώσεως. Τά ζώδια του αέρος εκφράζουν διαφόρους όψεις της Ερμαϊκης δυνάμεως: οι Δίδυμοι τήν επικοινωνίαν, ο Ζυγός τήν αναλογίαν καί τήν αρμονίαν, καί ο Υδροχόος τήν διάχυσιν της γνώσεως εις τό σύνολον. Εν ταύτη τη αντιστοιχία, ο Ερμης αποκαλύπτεται ως ο κυρίαρχος της νοητικης ροης. Η ενάς του, συνεπως, ενώνει τόν αέραν, τόν λόγον καί τήν διάνοιαν εις μίαν ενιαίαν κοσμικήν λειτουργίαν.

Σχόλιο: Εδώ εισάγεται η αστρολογική και αλχημική διάσταση. Το στοιχείο του αέρα είναι το ρευστό, γρήγορο και άπιαστο μέσο που ταιριάζει απόλυτα με τη φύση της σκέψης, της επικοινωνίας και του ίδιου του «Πτερόεντος» θεού.

10. Νοητόν Επίπεδον

Εις τό νοητόν επίπεδον, ο Ερμης αποκαλύπτεται όχι έτι ως διατυπωμένος λόγος, αλλ᾿ ως καθαρά αρχή του νοητου Λόγου. Ενταυθα, ο λόγος υφίσταται ως ενότης αδιαίρετος, ως σπέρμα εν τω οποιω περιέχεται η δύναμις πάσης εκφράσεως καί πάσης διακρίσεως, άνευ έτι φανερώσεως. Η Ερμαϊκή ενάς, εις τουτο τό ύψιστον επίπεδον, ειναι η δύναμις η οποία καθιστα δυνατήν τήν έκφανσιν του νοητου εις τά κατώτερα. Δέν ενεργει ως μεταδότης έτι, αλλά ως αρχή της μεταδόσεως· ως ο άρρητος τύπος εκ του οποίου προκύπτει ο λόγος. Ενταυθα ο Ερμης ταυτίζεται μέ τήν ιδέαν του νοητου Λόγου, όπως οι Νεοπλατωνικοί αντιλαμβάνονται τήν θείαν διάνοιαν. Ουδέν διαχωρίζεται, ουδέν αντιτίθεται· παν υπάρχει εν ενί αδιασπάστω φωτί. Η ενάς του λειτουργει ως η εσωτερική αρχή εκφάνσεως: ό,τι πρόκειται νά λεχθη, νά νοηθη ή νά μεταδοθη, προϋπάρχει ενταυθα ως έν. Η κατανόησις του επιπέδου τούτου δείκνυσιν ότι ο λόγος δέν ειναι ανθρώπινον δημιούργημα, αλλά θεία προέλευσις. Ο Ερμης, εν τω νοητω, ειναι η σιγή εντός της οποίας εγκατοικει ο λόγος.

Σχόλιο: Αυτή είναι η κορυφή της οντολογικής κλίμακας. Στο Νοητό επίπεδο, ο Ερμής αγγίζει το «Άρρητο». Πριν καν υπάρξει η οποιαδήποτε διάκριση και πολλαπλότητα, ο Ερμής υπάρχει εν δυνάμει, ως το σπέρμα κάθε πιθανής μελλοντικής έκφρασης ή δημιουργίας.