Ίσμαρος: Ο μυθικός προμαχώνας της Θράκης και η πόλη των Κικόνων

Το όνομα Ίσμαρος αποτελεί έναν από τους πιο πολυδιάστατους όρους της αρχαιότητας.

Συναντάται ως επώνυμος ήρωας, ως πολεμιστής, ως γεωγραφικό τοπόσημο και ως σύμβολο της παγκόσμιας οινοποιίας. Η παρούσα καταγραφή εξαντλεί το σύνολο των πηγών από την αυγή του ελληνικού έπους έως τους βυζαντινούς σχολιαστές.

Ο Ίσμαρος της Θράκης (ή Ιμμάραδος)

Ο Ίσμαρος αυτός είναι ο γιος του Εύμολπου και της Βενθεσικύμης (κόρης του Ποσειδώνα). Αποτελεί κεντρικό πρόσωπο στον μύθο που συνδέει τη Θράκη με την Αττική και τα Ελευσίνια Μυστήρια.

• Η Πηγή (Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη 3.15.4):«Εύμολπος δέ εις Θρᾴκην πρός Τεγύριον ηκε τόν Θρακων βασιλέα, ός τήν εαυτου θυγατέρα τω Ευμόλπου παιδί Ισμάρω συνῴκισεν. […] Ισμάρου δέ αποθανόντος, μεταπεμφθείς υπό Τεγυρίου, διαλλαγείς πρός αυτόν τήν βασιλείαν παρέλαβε.»
• Απόδοση: Ο Εύμολπος ήρθε στη Θράκη στον βασιλιά Τεγύριο, ο οποίος πάντρεψε την κόρη του με τον γιο του Εύμολπου, τον Ίσμαρο. Όταν ο Ίσμαρος πέθανε, ο Τεγύριος κάλεσε πίσω τον Εύμολπο, συμφιλιώθηκαν και του παρέδωσε τη βασιλεία.
• Η Σύγκρουση με την Αθήνα (Παυσανίας, 1.38.3):Σε ορισμένες παραλλαγές, ο Ίσμαρος ταυτίζεται με τον Ιμμάραδο, ο οποίος ηγήθηκε των Ελευσινίων κατά των Αθηναίων και φονεύθηκε από τον βασιλιά Ερεχθέα.
• «Ιμμάραδον δέ αποθανειν τόν Ευμόλπου παιδα υπό Ερεχθέως…»
• Απόδοση: Και ο Ιμμάραδος (Ίσμαρος), ο γιος του Εύμολπου, πέθανε από το χέρι του Ερεχθέα (κατά τη διάρκεια του πολέμου Αθηνών-Ελευσίνας).

Ο Ίσμαρος ο Θηβαίος (Γιος του Αστακού)

Στον κύκλο των Επτά επί Θήβας, ο Ίσμαρος εμφανίζεται ως ένας από τους πιο γενναίους υπερασπιστές της πόλης, γιος του Αστακού.

• Η Πηγή (Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη 3.6.8):«των δέ επτά οι μέν απέθανον […] Ίππομέδοντα δέ Ίσμαρος ο Αστακου [έκτεινε].»
• Απόδοση: Από τους επτά αρχηγούς (των Αργείων) άλλοι πέθαναν… τον δε Ιππομέδοντα τον σκότωσε ο Ίσμαρος, ο γιος του Αστακού.
• Η Λατινική Προσθήκη (Statius, Thebaid 9.311):Ο ποιητής Στάτιος περιγράφει την ορμή του Ισμάρου στις όχθες του ποταμού Ισμηνού, αναδεικνύοντάς τον σε κυρίαρχη μορφή της θηβαϊκής άμυνας.

Ο Λυδός Ίσμαρος (Βιργίλιος)

Μια λιγότερο γνωστή αλλά σημαντική αναφορά υπάρχει στην Αινειάδα, όπου ένας ήρωας από τη Λυδία με το όνομα Ίσμαρος πολεμά στο πλευρό του Αινεία στην Ιταλία.

• Η Πηγή (Βιργίλιος, Αινειάδα 10.139-141):«Te quoque, Magnanime, Ismare, Lydaeae gentes videre…»(Και σένα, μεγαλόψυχε Ίσμαρε, σε είδαν τα έθνη της Λυδίας να εκτοξεύεις βέλη φαρμακερά).

Στην Οδύσσεια, ο Ίσμαρος είναι η πόλη-κλειδί της Θράκης, η πρώτη στάση του Οδυσσέα μετά την Τροία, όπου η λεηλασία κατέληξε σε τραγωδία για τους συντρόφους του.

Η Επιχείρηση στον Ίσμαρο

• Η Πηγή (Όμηρος, Οδύσσεια, ι 39-41):«Ιλίοθέν με φέρων άνεμος Κικόνεσσι πέλασσεν, Ισμάρω· ένθα δ᾽ εγώ πόλιν έπραθον, ώλεσα δ᾽ αυτούς· εκ πόλιος δ᾽ αλόχους καί κτήματα πολλά λαβόντες δασσάμεθ᾽…»
• Απόδοση: Ο άνεμος με έφερε από την Τροία στη χώρα των Κικόνων, στον Ίσμαρο. Εκεί λεηλάτησα την πόλη και σκότωσα τους άνδρες· πήραμε από την πόλη τις γυναίκες και πολλά πλούτη και τα μοιράσαμε…

Ο Μάρων και ο Ισμαρικός Οίνος

Ο Οδυσσέας προστάτευσε τον Μάρωνα, ιερέα του Απόλλωνα, και εκείνος του χάρισε το θρυλικό κρασί που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην τύφλωση του Πολύφημου.

• Η Πηγή (Όμηρος, Οδύσσεια, ι 196-198):«…ατάρ αίγεον ασκόν έχον μέλανος οίνοιο, ηδέος, όν μοι έδωκε Μάρων, Ευάνθεος υιός, ιρεύς Απόλλωνος, ός Ίσμαρον αμφιβεβήκει…»
• Απόδοση: …είχα μαζί μου ένα ασκί από δέρμα γίδας γεμάτο μαύρο γλυκό κρασί, που μου το είχε δώσει ο Μάρων, ο γιος του Ευάνθη, ο ιερέας του Απόλλωνα που προστάτευε τον Ίσμαρο.
• Η Αναλογία Ανάμειξης (Το 1:20):Το κρασί του Ισμάρου ήταν τόσο ισχυρό που για να καταναλωθεί απαιτούσε μια εξαιρετικά υψηλή αναλογία νερού:«έν δέπας εμπλήσας ύδατος ανά είκοσι μέτρα χευ᾽…» (Οδύσσεια, ι 208-209).
• Απόδοση:Όταν γέμιζε ένα ποτήρι (από αυτό το κρασί), το έχυνε μέσα σε είκοσι μέτρα νερό.

Ο Ίσμαρος αναφέρεται ως όρος, πόλη και λίμνη, αποτελώντας κέντρο της θρακικής γης.

• Στράβων (Γεωγραφικά 7.α.1.44):«…μετά δέ τήν λίμνην τήν Ισμαρίδα […] πόλις Ίσμαρος, η νυν Μαρώνειαν.»
• Απόδοση: …μετά τη λίμνη Ισμαρίδα, βρίσκεται η πόλη Ίσμαρος, που τώρα ονομάζεται Μαρώνεια.
• Στέφανος Βυζάντιος: Διασώζει το λήμμα «Ίσμαρος, πόλις Θράκης» και το εθνικό «Ισμάριος».
• Λουκρήτιος (De Rerum Natura 6.1111): Αναφέρεται στα τραχιά και υψηλά βουνά του Ισμάρου (Ismara propter high), συνδέοντάς τα με τις ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες της Θράκης.
• Ιωάννης Τζέτζης (Σχόλια εις Λυκόφρονα):
  «…τήν πόλιν αυτων Ίσμαρον επόρθησαν, τήν νυν λεγομένην Μαρώνειαν.»
• Απόδοση: …κυρίευσαν την πόλη τους τον Ίσμαρο, που σήμερα λέγεται Μαρώνεια.

Οι Λατίνοι ποιητές μετέτρεψαν τον Ίσμαρο σε λογοτεχνικό σύμβολο της αμπελουργίας και της διονυσιακής λατρείας.

• Βιργίλιος (Γεωργικά, 2.37-38):«…juvat Ismara Baccho conserere…»(Είναι απόλαυση να φυτεύεις τον Ίσμαρο με αμπέλια).
• Οβίδιος (Μεταμορφώσεις, 10.77):Συνδέει τον Ίσμαρο με τον Ορφέα, αναφέροντας τα «Ισμαρικά όρη» ως τον τόπο όπου ο μυθικός αοιδός θρήνησε την Ευρυδίκη.

Ο Ίσμαρος παραμένει ένας διαχρονικός σταθμός της ελληνικής μυθολογίας, λειτουργώντας ως γέφυρα μεταξύ της άγριας Θράκης και του κλασικού πνεύματος. Από την πολεμική αρετή των Θηβαίων ηρώων μέχρι την εκλεπτυσμένη τέχνη της οινοποιίας των Κικόνων, η βιβλιογραφία του Ισμάρου αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς.