Μια απόφαση – σταθμός για τα δικαιώματα της ελληνορθόδοξης κοινότητας στην Τουρκία εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
καταδικάζοντας την Άγκυρα για παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας και του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι.
Η ιστορική δικαίωση αφορά δύο κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στους οποίους οι τουρκικές αρχές απαγόρευαν επί χρόνια να συμμετέχουν στις διοικήσεις των ελληνορθόδοξων Βακουφίων, επικαλούμενες μια αυθαίρετη και επί δεκαετίες αμφισβητούμενη ερμηνεία της Συνθήκη της Λωζάνης.
Η απόφαση θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς για πρώτη φορά το Δικαστήριο του Στρασβούργου διαπιστώνει παραβίαση του άρθρου 9 περί ελευθερίας της θρησκείας εις βάρος μελών της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Τουρκίας.
«Καταρρίπτεται μια αυθαίρετη αντίληψη ενός αιώνα»
Ο νομικός σύμβουλος του Οικουμενικό Πατριαρχείο, Πάρις Ασανάκης, που χειρίστηκε την υπόθεση μαζί με τον δικηγόρο Στρασβούργου Στέφανο Σταύρου, έκανε λόγο για «ιστορική απόφαση».
Όπως τόνισε, το ΕΔΑΔ κατέρριψε την πάγια πρακτική της τουρκικής διοίκησης, σύμφωνα με την οποία οι κληρικοί δεν μπορούσαν να ασκούν διοικητικά καθήκοντα στα ομογενειακά βακούφια.
«Το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτή η θέση της Τουρκίας δεν στηρίζεται σε κανέναν νόμο, διάταγμα ή κανονιστική πράξη», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, οι δικαστές υπογράμμισαν ότι οργανώσεις που προστατεύουν την πολιτιστική, θρησκευτική και μειονοτική κληρονομιά αποτελούν βασικό πυλώνα μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
Τι είναι τα Βακούφια και γιατί η απόφαση αλλάζει τα δεδομένα
Τα Βακούφια είναι κοινωφελή ιδρύματα που προέρχονται από την οθωμανική και ισλαμική παράδοση. Διαχειρίζονται ναούς, σχολεία, νοσοκομεία, γηροκομεία και άλλα ιδρύματα της μειονότητας.
Για δεκαετίες, η τουρκική διοίκηση απέκλειε τους ορθόδοξους κληρικούς από τις διοικήσεις των Βακουφίων, ισχυριζόμενη ότι αυτό επιβαλλόταν από τη Συνθήκη της Λωζάνης.
Ωστόσο, το ΕΔΑΔ έκρινε πως η πρακτική αυτή δεν είχε καμία νομική βάσηκαι συνιστούσε ευθεία παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η απόφαση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της δραματικής συρρίκνωσης της ελληνορθόδοξης κοινότητας στην Τουρκία, η οποία αριθμεί πλέον ελάχιστα μέλη σε σχέση με το παρελθόν.
Οι δύο κληρικοί που δικαιώθηκαν
Στο Στρασβούργο προσέφυγαν ο αείμνηστος Γεννάδιος Μαυράκης και ο Γεώργιος Κασάπογλου.
Ο Γεννάδιος Μαυράκης, πριν χειροτονηθεί ιερέας, συμμετείχε κανονικά στη διοίκηση της Μεγάλης του Γένους Σχολής. Όταν όμως έγινε κληρικός και εξελέγη εκ νέου, οι τουρκικές αρχές ακύρωσαν την εκλογή του.
Οι προσφυγές αφορούσαν επίσης το Βακούφι της Παναγίας Παλαιού Μπάνιου στο Μπεσίκτας, αλλά και το Βακούφι του ιστορικού ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Υψωμαθείων.
Το Βαλουκλί και οι νέες εξελίξεις που μπορεί να φέρει η απόφαση
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η απόφαση του ΕΔΑΔ μπορεί να επηρεάσει και την υπόθεση του ιστορικού Βαλουκλίου, ενός από τα σημαντικότερα ιδρύματα της ομογένειας στην Κωνσταντινούπολη.
Το Βακούφι του Βαλουκλίου διαχειρίζεται, μεταξύ άλλων, νοσοκομείο, οίκο ευγηρίας και μεγάλες εκτάσεις, ενώ εκεί δεν έχουν πραγματοποιηθεί εκλογές διοίκησης εδώ και 35 χρόνια.
Η απόφαση του Στρασβούργου αναμένεται να ενισχύσει τις πιέσεις προς την Άγκυρα για αλλαγές στο καθεστώς λειτουργίας και εκπροσώπησης των μειονοτικών ιδρυμάτων.
Πολιτικό και διπλωματικό μήνυμα προς την Τουρκία
Η απόφαση έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρώπη και τις θρησκευτικές ελευθερίες στο εσωτερικό της χώρας.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έστειλε σαφές μήνυμα ότι η προστασία των μειονοτήτων και η ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης αποτελούν αδιαπραγμάτευτες αρχές του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού.