Ποια ήταν η Αμυμώνη
Στην ελληνική μυθολογία, η Αμυμώνη ήταν μία από τις πενήντα Δαναίδες, τις κόρες του βασιλιά Δαναού (ο οποίος καταγόταν από την Αίγυπτο) και της Ευρώπης. Ήταν διάσημη για την εξαιρετική ομορφιά της, η οποία τράβηξε την προσοχή θεών και μυθικών πλασμάτων.
Απο το arxaiaellinika.gr
Ο Μύθος: Η Ξηρασία, ο Σάτυρος και ο Ποσειδώνας
Όταν ο Δαναός και οι κόρες του έφτασαν στο Άργος, βρήκαν την περιοχή εντελώς άνυδρη. Η ξηρασία ήταν η τιμωρία του Ποσειδώνα, ο οποίος είχε θυμώσει επειδή ο τοπικός ποτάμιος θεός Ίναχος είχε αποφασίσει ότι η περιοχή του Άργους ανήκε στη θεά Ήρα και όχι σε αυτόν.
Ο Δαναός έστειλε τις κόρες του να βρουν νερό. Η Αμυμώνη, περιπλανώμενη στην περιοχή της Λέρνης, είδε ένα ελάφι και του έριξε ένα βέλος. Το βέλος όμως αστόχησε και ξύπνησε (ή τραυμάτισε) έναν Σάτυρο που κοιμόταν στους θάμνους. Ο Σάτυρος, μαγεμένος από την ομορφιά της, της επιτέθηκε με σκοπό να τη βιάσει.
Η Αμυμώνη κάλεσε σε βοήθεια και τότε εμφανίστηκε ο Ποσειδώνας. Ο θεός της θάλασσας έδιωξε τον Σάτυρο πετώντας του την τρίαινά του, η οποία καρφώθηκε σε έναν βράχο. Στη συνέχεια, ο Ποσειδώνας ενώθηκε ερωτικά με την Αμυμώνη. Μετά την ένωσή τους, της ζήτησε να τραβήξει την τρίαινα από τον βράχο. Μόλις το έκανε, από τις τρεις οπές που είχαν ανοίξει, άρχισε να αναβλύζει άφθονο, καθαρό νερό.
Αυτή ήταν η θρυλική Πηγή της Αμυμώνης (ή πηγές της Λέρνης), η οποία δεν στέρευε ποτέ και αποτέλεσε σωτηρία για το Άργος.
Οι Αρχαίες Πηγές και τα Αυτούσια Κείμενα
Η βιβλιογραφία γύρω από την Αμυμώνη είναι πλούσια, με πολλούς συγγραφείς της αρχαιότητας να καταγράφουν διαφορετικές πτυχές της ιστορίας της.
1. Απολλόδωρος, «Βιβλιοθήκη» (2.1.4)
Το πιο πλήρες και γνωστό απόσπασμα που διασώζει τον μύθο στην ολότητά του είναι αυτό του μυθογράφου Απολλόδωρου.
Το αυτούσιο αρχαίο κείμενο:
«Άργος δέ άνυδρον ην, Ποσειδωνος τάς πηγάς αναξηράναντος, επειδή της χώρας Ίναχος Ήραν εμαρτύρησε. Δαναός δέ τάς θυγατέρας έπεμψεν υδρευσμένας. Μία δέ αυτων Αμυμώνη ζητουσα ύδωρ ρίπτει βέλος επί έλαφον, καί κοιμωμένου Σατύρου τυγχάνει, κακεινος περίεργος εξαναστάς επεθύμει συγγενέσθαι. Ποσειδωνος δέ επιφανέντος ο Σάτυρος έφυγεν· η δέ Αμυμώνη τω Ποσειδωνι συνευνάζεται, καί αυτη δείκνυσι τάς εν Λέρνη πηγάς.»
Απόδοση στα Νέα Ελληνικά: «Το Άργος ήταν άνυδρο, γιατί ο Ποσειδώνας είχε ξεράνει τις πηγές, επειδή ο Ίναχος είχε καταθέσει ότι η χώρα ανήκει στην Ήρα. Ο Δαναός λοιπόν έστειλε τις κόρες του να φέρουν νερό. Μία από αυτές, η Αμυμώνη, ψάχνοντας για νερό ρίχνει ένα βέλος σε ένα ελάφι και πετυχαίνει έναν Σάτυρο που κοιμόταν. Αυτός, πετάχτηκε πάνω οργισμένος και ήθελε να συνουσιαστεί μαζί της. Όταν όμως εμφανίστηκε ο Ποσειδώνας, ο Σάτυρος το έβαλε στα πόδια. Η Αμυμώνη πλάγιασε με τον Ποσειδώνα, και εκείνος της δείχνει (αποκαλύπτει) τις πηγές στη Λέρνη.»
2. Λουκιανός, «Ενάλιοι Διάλογοι» (Διάλογος 6: Τρίτων και Ποσειδών)
Ο Λουκιανός προσεγγίζει τον μύθο με μια πιο ελαφριά και χιουμοριστική διάθεση. Στον διάλογο αυτό, ο Τρίτωνας λέει στον Ποσειδώνα να πάει γρήγορα στη Λέρνη γιατί μια πανέμορφη κοπέλα, κόρη του Δαναού, έχει πάει για νερό.
Χαρακτηριστικό απόσπασμα (Αρχαίο κείμενο):
ΤΡΙΤΩΝ: «Πόσειδον, έστι τις εν Λέρνη παρθένος καθ᾽ ύδωρ φοιτωσα καθ᾽ εκάστην ημέραν, πάνυ καλή· ουκ οιδα εί τινα ειδον ωραιοτέραν.» ΠΟΣΕΙΔΩΝ: «Τίνος δέ η κόρη εστίν, ω Τρίτων; ή τί υδροφορει;» ΤΡΙΤΩΝ:«Δαναός εστιν εις των αφιγμένων εξ Αιγύπτου, πεντήκοντα, ως οισθα, θυγατέρας άγων· αυτή τοίνυν μία εστί των πεντήκοντα η Αμυμώνη…»
Ο Τρίτωνας περιγράφει στον Ποσειδώνα την κοπέλα με στάμνα, τονίζοντας πως είναι η ωραιότερη που έχει δει, και ο θεός σπεύδει αμέσως να τη συναντήσει.
3. Αισχύλος, «Αμυμώνη» (Σατυρικό Δράμα)
Ο μεγάλος τραγικός ποιητής Αισχύλος είχε γράψει ένα σατυρικό δράμα με τον τίτλο «Αμυμώνη». Ήταν το έργο που έκλεινε την τετραλογία του μετά τις τραγωδίες Ικέτιδες, Αιγύπτιοι και Δαναίδες. Δυστυχώς, το έργο αυτό έχει χαθείκαι διασώζονται ελάχιστα σπαράγματα, όμως γνωρίζουμε πως είχε έντονα κωμικά στοιχεία με τον χορό των Σατύρων να παρενοχλεί την κοπέλα.
4. Παυσανίας, «Ελλάδος Περιήγησις» (2.37.1 – 2.37.4)
Ο περιηγητής Παυσανίας, επισκεπτόμενος την Αργολίδα αιώνες αργότερα, αναφέρει την τοπογραφία και τη λατρεία. Περιγράφει τον ποταμό Αμυμώνη και την πηγή στη Λέρνη (την περίφημη Αλκυονία λίμνη), συνδέοντάς τα με τον μύθο:
Το αυτούσιο αρχαίο κείμενο:
«Τήν δέ Αμυμώνην — καί γάρ ταύτη ρει ποταμός — έχειν τό όνομα από της Δαναου θυγατρός λέγουσι…» (Λένε πως ο ποταμός Αμυμώνη έχει πάρει το όνομά του από την κόρη του Δαναού…)
Απόγονοι και Ιστορική Κληρονομιά
Από την ένωσή της με τον θεό Ποσειδώνα, η Αμυμώνη γέννησε έναν γιο, τον Ναύπλιο. Ο Ναύπλιος υπήρξε μυθικός ήρωας, εξαιρετικός θαλασσοπόρος, και ήταν ο ιδρυτής της πόλης του Ναυπλίου.
Αυτός ο αρχικός Ναύπλιος (που έζησε πολλά χρόνια και συχνά στους μύθους συγχέεται με τον απόγονό του, τον Ναύπλιο τον β’ που πήρε μέρος στον Τρωικό Πόλεμο) έκανε το λιμάνι της περιοχής κέντρο του εμπορίου και της ναυσιπλοίας, δικαιώνοντας την καταγωγή του από τον θεό της θάλασσας.
Γεωγραφική Σημασία: Η Λέρνη
Η πηγή που δημιούργησε ο Ποσειδώνας για την Αμυμώνη έχει τεράστια μυθολογική σημασία και για έναν άλλον λόγο. Εκεί, στα έλη της Λέρνης που τροφοδοτούνταν από τα νερά της Αμυμώνης, φώλιασε αργότερα το φοβερό τέρας, η Λερναία Ύδρα, την οποία σκότωσε ο Ηρακλής στον δεύτερο άθλο του.
Ο μύθος της Αμυμώνης είναι ουσιαστικά ένας αιτιολογικός μύθος: εξηγεί δηλαδή πώς η ξηρή γη της Αργολίδας (λόγω της καλοκαιρινής ξηρασίας) κατάφερε να έχει υπόγεια ύδατα και μεγάλες πηγές (τα «χτυπήματα» της τρίαινας του Ποσειδώνα), συνδέοντας τις γεωλογικές ιδιαιτερότητες της περιοχής με τη θεϊκή παρέμβαση.
Το Αρχαιότερο Ρητό: Ησίοδος (ή Έπος της Δαναίδος)
Η πιο διάσημη φράση της αρχαιότητας που συνδέεται με τη σωτηρία του Άργους από τις κόρες του Δαναού (με πρωταγωνίστρια την Αμυμώνη) είναι ένας δακτυλικός εξάμετρος στίχος. Αποδίδεται στον Ησίοδο (από τον Κατάλογο Γυναικών) ή στο χαμένο έπος Δαναίς.
Το αυτούσιο αρχαίο κείμενο (Απόσπασμα):
«Άργος άνυδρον εόν Δανααί θέσαν Άργος ένυδρον.»
Απόδοση: «Το Άργος, που ήταν άνυδρο, οι κόρες του Δαναού (Δαναίδες) το έκαναν εύυδρο (γεμάτο νερά).» Σημείωση: Η φράση αυτή είχε γίνει παροιμία στην αρχαία Ελλάδα για ανθρώπους που καταφέρνουν το ακατόρθωτο ή μεταμορφώνουν έναν τόπο.
Η Λατινική Βιβλιογραφία: Υγίνος (Hyginus)
Ο Λατίνος συγγραφέας Γάιος Ιούλιος Υγίνος (1ος αι. π.Χ. – 1ος αι. μ.Χ.) στο έργο του Fabulae (Μύθοι, Κεφ. 169 & 169A) καταγράφει τον μύθο με μερικές πολύ ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες που συμπληρώνουν τον Απολλόδωρο.
Το αυτούσιο λατινικό κείμενο (Fabula 169A):
«Amymone Danai filia dum studiose in silva venatur, iaculum in satyrum percussit. Eam satyrus voluit vitiare; illa Neptuni opem imploravit. Quo Neptunus cum venisset, satyrum abegit et ipse cum ea concubuit…»
Απόδοση / Διαφορές από τον Απολλόδωρο: Ο Υγίνος αναφέρει ότι η Αμυμώνη κυνηγούσε με πάθος στο δάσος και, προσπαθώντας να χτυπήσει ένα θήραμα, πέτυχε κατά λάθος τον Σάτυρο με το ακόντιό της (iaculum). Το ενδιαφέρον στοιχείο που προσθέτει ο Υγίνος είναι ότι ο Ποσειδώνας, για να τη σώσει, πέταξε την τρίαινά του στον βράχο και μετά την ερωτική τους ένωση, διέταξε την ίδια την Αμυμώνη να τραβήξει την τρίαινα. Από τις τρεις τρύπες (όσα και τα δόντια της τρίαινας) ξεπήδησε η ομώνυμη πηγή.
Η Επιστημονική / Γεωγραφική Προσέγγιση: Στράβων
Ο σπουδαίος γεωγράφος Στράβων (1ος αι. π.Χ. – 1ος αι. μ.Χ.) στο έργο του Γεωγραφικά (8.6.8) απομυθοποιεί τον μύθο της Αμυμώνης, εξηγώντας τη γεωλογική πραγματικότητα της Αργολίδας.
Το αυτούσιο αρχαίο κείμενο:
«…τήν δ’ Αμυμώνην καί τάς άλλας πηγάς, αί τήν Αλκυονίαν ποιουσι λίμνην. άνυδρον δέ τό Άργος μή συγχωρειν… χωρίον γάρ κοιλον, ποταμοις διαρρεόμενον…»
Η ανάλυση του Στράβωνα: Ο Στράβων λέει ότι το Άργος δεν ήταν στην πραγματικότητα “άνυδρο”. Ήταν μια κοιλότητα γεμάτη υπόγεια νερά (καρστικό δίκτυο). Η ξηρασία αφορούσε μόνο την επιφάνεια το καλοκαίρι. Ο μύθος της Αμυμώνης, σύμφωνα με τον Στράβωνα, δημιουργήθηκε ακριβώς για να εξηγήσει πώς αυτά τα υπόγεια νερά ξαφνικά αναβλύζουν με τεράστια ορμή στις πηγές της Λέρνης (εκεί που “χτύπησε η τρίαινα”).
Αρχαιολογία και Τέχνη (Η Εικονογραφική Βιβλιογραφία)
Στη μελέτη των αρχαίων μύθων, το “100%” επιτυγχάνεται όταν προσθέσουμε και την υλική τεκμηρίωση. Ο μύθος της Αμυμώνης ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στην αρχαία τέχνη:
- Αγγειογραφία (Ερυθρόμορφα Αγγεία): Υπάρχει μάλιστα ένας ανώνυμος αρχαίος καλλιτέχνης του 5ου αι. π.Χ. που οι σύγχρονοι αρχαιολόγοι ονόμασαν “Ζωγράφο της Αμυμώνης” (Amymone Painter), επειδή ζωγράφιζε συχνά αυτή τη σκηνή. Συνήθως απεικονίζεται η Αμυμώνη να κρατάει μια υδρία (στάμνα), πλαισιωμένη από έναν άγριο Σάτυρο και τον μεγαλόπρεπο Ποσειδώνα να κρατά την τρίαινα.
- Ρωμαϊκά Ψηφιδωτά: Η πιο διάσημη αναπαράσταση βρίσκεται στα Ψηφιδωτά της Πάφου (στην Κύπρο – Οικία του Διονύσου). Εκεί βλέπουμε ένα εκπληκτικό ψηφιδωτό όπου αναγράφονται τα ονόματα “ΑΜΥΜΩΝΗ” και “ΠΟΣΕΙΔΩΝ”, με τον θεό να προσεγγίζει τρυφερά την κοπέλα.
Αναφορές σε άλλα έργα (Σχολιαστές & Ποιητές)
- Καλλίμαχος (Ύμνος εις Λουτρά Παλλάδος, στίχος 47-48): Αναφέρει τα ρέθρα (νερά) της Αμυμώνης, επιβεβαιώνοντας πως στην Ελληνιστική εποχή η πηγή ήταν διάσημη σε όλο τον ελληνικό κόσμο.
- Ευριπίδης (Σχολιαστές στις Φοίνισσες): Οι αρχαίοι μελετητές (σχολιαστές) του Ευριπίδη χρησιμοποιούν τον μύθο της Αμυμώνης για να εξηγήσουν τις γενεαλογίες της Πελοποννήσου και τη σχέση του Δαναού με το υδάτινο στοιχείο.