Προφήτης Ηλίας: O προστάτης άγιος των γουναράδων, μεταλλωρύχων και μετεωρολόγων

Στην αρχαία Ελλάδα ο Δίας κατά κανόνα ζούσε στις κορυφές των βουνών,

όπως ο Προφήτης Ηλίας και εκεί πήγαιναν οι πιστοί να προσευχηθούν για τη βροχή. Σύμφωνα με τον Ηρακλείδη τον Ποντικό,

στην κορυφή Πλιασίδι του Πηλίου υπήρχε ιερό του Ακραίου Διός, στο οποίο εν πομπή προσέρχονταν οι πιστοί την εποχή της εμφάνισης του αστερισμού του Κυνός.

Όποιοι ανέβαιναν στο ιερό του Δία Ακραίου στο Πήλιο, ντύνονταν με φρεσκογδαρμένες προβιές. Σε αυτή τη φορεσιά κρύβεται μια παλιά συνήθεια σχετική με τη μαγεία του καιρού.

Θοδωρής Κολυδάς kolydas.eu

Σύμφωνα με τα λαϊκά έθιμα, τα δέρματα διαφόρων ζώων χρησιμοποιούνταν για προστασία από κεραυνό και από χαλάζι.

Όταν ο φιλόσοφος Εμπεδοκλής κρέμασε προβιές γαϊδάρων στα βουνά γύρω από τον Ακράγαντα, για προστασία από τον άνεμο, στηριζόταν πάνω σε μια παλιά λαϊκή πίστη και μια τεχνική μαγείας της εποχής.

Σήμερα στη Κοζάνη ο Προφήτης Ηλίας θεωρείται προστάτης των γουνοποιών γιατί με την μηλωτή του (δορά προβάτου από την αρχαία λέξη μήλο = πρόβατο) επιτελούσε θαύματα και με αυτή κτύπησε τον ποταμό Ιορδάνη και αμέσως σχίστηκε στη μέση και έγινε δρόμος και πέρασε από ξηράς στην άλλη όχθη μαζί με τον Ελισσαίο και άλλους πενήντα ανθρώπους.

Κάποιοι φίλοι μπορεί να πουν ότι δεν βλέπουν τον λόγο μετεωρολογικά να αλλάζει ο καιρός του Προφήτη Ηλία. Ας τους θυμίσουμε ότι από την αρχαιότητα ο Σείριος θεωρείται υπεύθυνος για τα λεγόμενα «κυνικά καύματα», δηλαδή τα εγκαύματα που προκαλεί ο Ήλιος σε όσους εκτίθενται αλόγιστα στις ακτίνες του. Στην αρχαιότητα, το χρονικό διάστημα μετά την 21η Ιουλίου αναφέρεται και σαν «Κυνάδες ημέρες». Συνεπώς είναι πολύ πιθανόν αυτή η “αλλαγή” του καιρού από κείνη τη μέρα και μετά να αποτελεί συνέχεια μιας παράδοσης αιώνων.

Σήμερα, οι επίσημες μέρες έναρξης για τα «Κυνικά Καύματα» για το Βόρειο ημισφαίριο είναι από τις 3 Ιουλίου και διαρκούν περίπου μέχρι τα μέσα Αυγούστου. Η συγκεκριμένη περίοδος του καλοκαιριού περιγράφεται στις αρχαίες πηγές με αρκετά «μελανά χρώματα» και σχεδόν όλοι οι συγγραφείς συμφωνούν ότι η Ανατολή του Σειρίου φέρνει μαζί της κακοτυχία, αρρώστιες, δυσκολίες, δυστυχία και υψηλό πυρετό στους ανθρώπους. Χαρακτηριστικά, ο ποιητής Αλκαίος γράφει:

«Δροσίστε τα πνευμόνια σας με κρασί, γιατί το αστέρι του Κυνός, ο Σείριος έρχεται τριγύρω. Η εποχή είναι δύσκολη και όλα διψούν κάτω από τη ζέστη και το τζιτζίκι τραγουδάει γλυκά κάτω από τα φύλλα… οι γυναίκες τότε είναι αρκετά μιαρές και οι άνδρες αδύναμοι, όσο ο Σείριος τσουρουφλίζει τα κεφάλια τους και τα γόνατά τους»

Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΣΤΗ ΛΑΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Στη λαϊκή παράδοση υπάρχουν πολλές ιστορίες για τον Προφήτη Ηλία. Στην Αχαία διηγούνται ότι «ο Άι Λιας ήταν ναύτης, και επειδή έπαθε πολλά στη θάλασσα και πολλές φορές κόντεψε να πνιγεί, βαρέθηκε τα ταξίδια και αποφάσισε να πάει σε μέρος που να μη ξέρουν τι είναι θάλασσα και τι είναι καράβια. Βάζει το λοιπόν στον ώμο το κουπί του και βγαίνει στη στεριά. Όποιον συναντούσε τον ρωτούσε τι είναι αυτό πού βαστάει. Όσο του έλεγαν “κουπί” τραβούσε ψηλότερα, ώσπου έφτασε στην κορυφή του βουνού. Ρωτάει τους ανθρώπους που βρήκε εκεί τι είναι, και του λένε “ξύλο”. Κατάλαβε λοιπόν πως αυτοί δεν είχαν δει ποτέ τους κουπί και έμεινε μαζί τους εκεί στα ψηλά».

Σήμερα κάθε χρόνο, το ξημέρωμα της 20ης Ιουλίου βρίσκει δεκάδες κατοίκους του Πενταλόφου και του Βυθού στο Άνω Βόιο της Κοζάνης να περπατούν μέσα στη δροσιά του πυκνού δάσους. Αιτία; Το έθιμο που θέλει την πρώτη οικογένεια που θα φτάσει στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στην ομώνυμη κορυφή, να είναι τυχερή και ευλογημένη για όλη την υπόλοιπη χρονιά και να έχει… λίγο παραπάνω τη χάρη του Αγίου.

Τέλος, σύμφωνα με παραλλαγή της παράδοσης στην Κεφαλονιά, ο άγιος είναι στις κορυφές, γιατί δεν πάτησε ποτέ στον κάμπο, ούτε σε χώμα τον θάψανε. Γυρίζει με το άρμα του στον ουρανό και μονάχα στις κορυφές στέκει και ανασαίνει. Κι όταν ζούσε, έτσι του άρεσε να βρίσκεται στα βουνά. Σε όλους τους ψαράδες και τους ναυτικούς ακόμη μέχρι σήμερα δίνει σημάδι για μπουρίνια με το συννεφάκι που βγάζει πάντα στη κορφή του βουνού για να προειδοποιήσει.

Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΣΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Όλες οι παραπάνω αναφορές εξηγούνται από τα γεγονότα που εξιστορούνται στην Παλαιά Διαθήκη, όπως η ξηρασία που επέβαλε ο Προφήτης Ηλίας και το μετά από τρία χρόνια άνοιγμα του ουρανού για να ξαναπέσει βροχή.

Στο Βιβλίο Βασιλειών αναφέρεται:

«Καί ειπεν Ηλιού ο προφήτης Θεσβίτης ο εκ Θεσβων της Γαλαάδ πρός Αχαάβ· ζη Κύριος ο Θεός των δυνάμεων ο Θεός Ισραήλ, ω παρέστην ενώπιον αυτου, ει έσται τά έτη ταυτα δρόσος καί υετός, ότι ει μή διά στόματος λόγου μου» (Γ Βασ. 17,1)

Μετάφραση: «Ο προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης… σου αναγγέλλω ότι δεν θα υπάρξη κατά τα έτη αυτά ούτε βροχή ούτε δροσιά, ει μη μόνον όταν εγώ δια του στόματός μου είπω».

Και ακολούθως:

«Καί εγένετο μεθ᾿ ημέρας πολλάς καί ρημα Κυρίου εγένετο πρός Ηλιού εν τω ενιαυτω τω τρίτω λέγων· πορεύθητι καί όφθητι τω Αχαάβ, καί δώσω υετόν επί πρόσωπον της γης» (Γ Βασ. 18,1)

Μετάφραση: «…εγώ θα δώσω τώρα βροχήν εις την γην».

Στην κορυφή του βουνού των θεών στον Όλυμπο βρίσκεται σε υψόμετρο 2.803 μέτρων το υψηλότερο εκκλησάκι της Ορθοδοξίας, το ξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία, όπου οι πιστοί ανάβουν κερί πάνω σε παγετώνα που δεν λιώνει ποτέ.

Γιατί ο Προφήτης Ηλίας πρέπει να είναι και προστάτης των Μετεωρολόγων

Η λατρεία του προφήτη Ηλία πάνω στις κορυφές των βουνών είναι υπόλειμμα της αρχαίας θρησκείας. Όπως αναφέρει Γ. Α. Μέγας, οι εκχριστιανισμένοι Έλληνες αντικατέστησαν τη λατρεία του θεού Ηλίου με τη λατρεία του προφήτη Ηλία. Ο Δίας ως ρυθμιστής των μετεωρολογικών φαινομένων λατρευόταν την ίδια εποχή που γιορτάζεται σήμερα ο Προφήτης Ηλίας.

Αμέτρητα εκκλησάκια του Αϊ-Λιά υπάρχουν στις κορυφές, αφού ο Προφήτης Ηλίας αντικατέστησε τον Δία, τον νεφεληγερέτη, τον κύριο του ήλιου, της αστραπής, της βροντής και των ανέμων.

Στη Σωζόπολη της Θράκης πίστευαν ότι ο Αϊ-Λιας τριγυρνά με το άρμα του και όταν βροντά και αστράφτει κυνηγά διαβόλους. Στην Αδριανούπολη, το άρμα του σέρνουν τέσσερα πύρινα άλογα – οι αστραπές βγαίνουν από το μαστίγιο, οι βροντές από το άρμα και οι κεραυνοί όταν οι τροχοί σκοντάφτουν.

Για τούτο και τη μέρα της γιορτής του παρατηρούν σημάδια για να προβλέψουν τον καιρό του χειμώνα και λένε την παροιμία: «Τ’ Αϊ-Λιός, γυρίζει ο καιρός αλλιώς».

Θεόδωρος Ν. Κολυδάς kolydas.eu

Διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης – Mετεωρολόγος Star Channel – Πρώην Υποδιοικητής ΕΜΥ και Διευθυντής Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου – Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Έδρας UNESCO Con-E-Ect