Θοδωρής Κολυδάς: Η έκλειψη Ηλίου από τους μύθους στην επιστήμη
Μπορεί τη σημερινή έκλειψη Ηλίου να μην έχουμε την ευκαιρία να τη δούμε από την Ελλάδα,
όμως το φαινόμενο μάς δίνει μια καλή αφορμή να ταξιδέψουμε πολύ πίσω στον χρόνο.
Σε εποχές όπου η ξαφνική εξαφάνιση του Ήλιου δεν ήταν απλώς ένα εντυπωσιακό αστρονομικό γεγονός, αλλά μπορούσε να θεωρηθεί μήνυμα των θεών, κακός οιωνός ή προμήνυμα μιας μεγάλης συμφοράς.
✔️Για τους αρχαίους λαούς ο Ήλιος δεν ήταν απλώς ένα ουράνιο σώμα.
Ήταν δύναμη ζωής και συχνά θεότητα. Έτσι, όταν στη μέση της ημέρας το φως χανόταν, η θερμοκρασία έπεφτε και ο ουρανός σκοτείνιαζε, ήταν φυσικό να γεννιούνται φόβος και μύθοι.
Στην αρχαία Ελλάδα, ο Ήλιος προσωποποιούνταν στον θεό Ήλιο, που διέσχιζε καθημερινά τον ουρανό με το άρμα του. Οι εκλείψεις μπορούσαν να ερμηνευθούν ως σημάδια θεϊκής δυσαρέσκειας ή ως προειδοποιήσεις για γεγονότα που θα ακολουθούσαν.
✔️Η πιο διάσημη έκλειψη της ελληνικής αρχαιότητας συνδέθηκε, όμως, όχι τόσο με τον μύθο όσο με τη γέννηση της επιστημονικής σκέψης.
Ο Θαλής ο Μιλήσιος λέγεται ότι είχε προβλέψει την έκλειψη που συνέβη στις 28 Μαίου 585 π.Χ. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, την ώρα που Μήδοι και Λυδοί πολεμούσαν, «η ημέρα έγινε ξαφνικά νύχτα». Οι δύο στρατοί θεώρησαν το γεγονός θεϊκό σημάδι, σταμάτησαν τη μάχη και οδηγήθηκαν σε ειρήνη.
✔️Και άλλοι πολιτισμοί δημιούργησαν εντυπωσιακές παραδόσεις.
Στην αρχαία Κίνα, ένας ουράνιος δράκος θεωρούνταν ότι καταβρόχθιζε τον Ήλιο και οι άνθρωποι προκαλούσαν θόρυβο για να τον διώξουν.
✔️Σε παραδόσεις της Ινδίας, ο δαίμονας Ράχου καταπίνει προσωρινά τον Ήλιο, προκαλώντας την έκλειψη.
Παρόμοιες ιστορίες συναντώνται σε πολλούς λαούς: κάποιο τέρας, ζώο ή υπερφυσική δύναμη «τρώει» το άστρο της ημέρας.
✔️Το ενδιαφέρον είναι ότι πίσω από όλους αυτούς τους μύθους κρυβόταν η ίδια ανθρώπινη αγωνία: θα επιστρέψει το φως;
Σήμερα γνωρίζουμε ακριβώς τι συμβαίνει. Η Σελήνη περνά ανάμεσα στη Γη και στον Ήλιο και η σκιά της διασχίζει ένα μικρό τμήμα της επιφάνειας της Γης. Μπορούμε να υπολογίσουμε τις εκλείψεις με ακρίβεια αιώνων.
Κι όμως, ακόμη και σήμερα, όταν ο ηλιακός δίσκος αρχίζει να χάνεται και το φως της ημέρας αλλάζει παράξενα, κάτι από εκείνο το αρχέγονο δέος παραμένει.
Η επιστήμη εξήγησε τον μύθο.
Δεν κατάφερε όμως –και ίσως ευτυχώς– να εξαφανίσει τη μαγεία του.
