Ίναχος: Ο Πρώτος Βασιλιάς του Άργους και Ποτάμιος Θεός

Ο Ίναχος αποτελεί μια από τις αρχαιότερες και πιο θεμελιώδεις μορφές της ελληνικής μυθολογίας,

στενά συνδεδεμένος με την περιοχή της Αργολίδας.

Ήταν ταυτόχρονα ποτάμιος θεός και, σύμφωνα με την παράδοση, ο πρώτος μυθικός βασιλιάς του Άργους, δίνοντας το όνομά του στον ομώνυμο ποταμό της περιοχής.

Απο το arxaiaellinika.gr

Σύμφωνα με την κοσμογονία και τις γενεαλογικές παραδόσεις, ο Ίναχος ανήκε στην πρώτη γενιά των θεοτήτων της φύσης. Ως θεός του ποταμού, ενσάρκωνε το υγρό στοιχείο που έδινε ζωή στην πεδιάδα του Άργους.

• Γονείς: Ήταν γιος του Τιτάνα Ωκεανού και της Τιτανίδας Τηθύος.
• Σύζυγος: Παντρεύτηκε την Ωκεανίδα αδελφή του, Μελία (ή, κατά άλλες πηγές, την Αργεία).
• Τέκνα: Απέκτησε τον Φορωνέα (τον πρώτο άνθρωπο που συγκέντρωσε τους κατοίκους σε κοινότητα και ανακάλυψε τη φωτιά σύμφωνα με τους Αργείους), τον Αιγιαλέα (που έδωσε το όνομά του στην Αιγιάλεια, μετέπειτα Αχαία), και τις κόρες Μυκήνη και Ιώ (η διάσημη ιέρεια της Ήρας).

Η Κρίση της Αργολίδας και η Οργή του Ποσειδώνα

Ο πιο γνωστός μύθος που σχετίζεται άμεσα με τη φύση του ως ποταμού είναι η διαμάχη μεταξύ Ήρας και Ποσειδώνα για την προστασία και την κυριαρχία της πόλης του Άργους.

Όταν οι δύο θεοί φιλονίκησαν, ορίστηκε μια επιτροπή κριτών από τρεις ποτάμιους θεούς της περιοχής: τον Ίναχο, τον Κηφισό και τον Αστερίωνα. Οι κριτές αποφάσισαν υπέρ της Ήρας. Ο Ποσειδώνας, τυφλωμένος από την οργή του για την ήττα, καταράστηκε τους ποταμούς της Αργολίδας να στεγνώνουν. Αυτός είναι ο μυθολογικός λόγος που ο ποταμός Ίναχος (και οι υπόλοιποι της περιοχής) παραμένουν ξεροπόταμοι κατά τους θερινούς μήνες, έχοντας νερό μόνο όταν βρέχει.

Η Τραγωδία της Κόρης του, Ιούς

Η ζωή του Ινάχου σημαδεύτηκε από τον πόνο για την κόρη του, την Ιώ. Ο Δίας την ερωτεύτηκε και, για να την κρύψει από τη ζήλια της Ήρας, τη μεταμόρφωσε σε λευκή αγελάδα. Ο Ίναχος, αγνοώντας τι της είχε συμβεί, την αναζητούσε απεγνωσμένα. Όταν τελικά την εντόπισε, δεν μπορούσε να τη βοηθήσει, καθώς η Ήρα είχε βάλει τον Πανόπτη Άργο να τη φυλάει, και αργότερα της έστειλε έναν οίστρο (αλογόμυγα) να την κυνηγά σε όλη τη γη.

Η θλίψη του Ινάχου ήταν τόσο μεγάλη που λέγεται πως επιτέθηκε στον ίδιο τον Δία, αλλά ο θεός τον απώθησε κεραυνοβολώντας τον, ή του έστειλε μια Ερινύα που τον οδήγησε στην τρέλα, κάνοντάς τον να πέσει στον ποταμό Αλιάκμονα (ο οποίος έκτοτε ονομάστηκε Ίναχος).

Αρχαία Κείμενα και Βιβλιογραφικές Αναφορές (Αυτούσια)

Παρακάτω παρατίθενται τα αυτούσια αποσπάσματα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων που διασώζουν τους μύθους γύρω από τον Ίναχο.

1. Ψευδο-Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη (2.1.1)

Η καταγραφή της γενεαλογίας του και της ίδρυσης της δυναστείας του Άργους:

“Ωκεανου καί Τηθύος γίνεται παις Ίναχος, αφ’ ου ποταμός εν Άργει Ίναχος καλειται. συνοικήσας δέ ουτος Μελία τη Ωκεανου παιδας ετέκνωσε Φορωνέα τε καί Αιγιαλέα.” (Μετάφραση: Από τον Ωκεανό και την Τηθύ γεννιέται ο Ίναχος, από τον οποίο πήρε το όνομά του ο ποταμός Ίναχος στο Άργος. Ζώντας μαζί με τη Μελία, την κόρη του Ωκεανού, έκανε παιδιά τον Φορωνέα και τον Αιγιαλέα.)

2. Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις – Κορινθιακά (2.15.4)

Ο Παυσανίας εξηγεί τον μύθο της κρίσης και την αιτία που στερεύει ο ποταμός:

“Ποσειδων δέ ως Ήρα τήν γην έκριναν Ίναχός τε καί Κηφισός καί Αστερίων, εποίησεν αφανές τό ύδωρ αυτοις. καί διά τουτο ούτε Ίναχοςύδωρ ούτε άλλος παρέχεται των ειρημένων ποταμων ότι μή ύσαντος του θεου” (Μετάφραση: Και ο Ποσειδώνας, επειδή ο Ίναχος, ο Κηφισός και ο Αστερίων έκριναν πως η γη ανήκει στην Ήρα, εξαφάνισε το νερό τους. Και γι’ αυτόν τον λόγο, ούτε ο Ίναχος ούτε άλλος από τους προαναφερθέντες ποταμούς έχει νερό, παρά μόνο όταν ρίχνει βροχή ο θεός [ο Δίας].)

3. Αισχύλος, Προμηθεύς Δεσμώτης (στ. 589-590)

Η ίδια η Ιώ, μεταμορφωμένη και βασανισμένη, επικαλείται την καταγωγή της απευθυνόμενη στον Προμηθέα, επιβεβαιώνοντας τη σημασία του πατέρα της:

“κλύεις φθέγμα τας βούκερω παρθένου, / τας Ινάχειας;” (Μετάφραση: Ακούς τη φωνή της κερασφόρου παρθένου, της κόρης του Ινάχου;)

4. Ψευδο-Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη (2.1.3)

Σχετικά με την Ιώ και την πατρότητά της, αν και ο Απολλόδωρος αναφέρει μια εναλλακτική (ότι ίσως ήταν κόρη του Ιάσου), επιβεβαιώνει την επικρατούσα εκδοχή:

“Κάστωρ δέ τόν συγγράψαντα τά Αργολικά πειθόμενος Πειράνθου τήν Ιώ λέγει. Ησίοδος δέ καί Ακουσίλαος Ινάχου αυτήν φασιν ειναι.” (Μετάφραση: Ο Κάστωρ, ακολουθώντας εκείνον που έγραψε τα Αργολικά, λέει ότι η Ιώ ήταν κόρη του Πείρανθου. Όμως ο Ησίοδος και ο Ακουσίλαος λένε πως είναι κόρη του Ινάχου.)

Η Ανθρώπινη Εκδοχή: Ο Ίναχος ως θνητός Βασιλιάς

Στην ελληνική μυθολογία υπάρχει συχνά η διττή φύση. Ο Παυσανίας μάς διασώζει ότι οι ίδιοι οι Αργείοι πίστευαν πώς ο Ίναχος δεν ήταν εξ αρχής ποτάμι, αλλά ένας θνητός βασιλιάς που ονόμασε τον ποταμό. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για την τοπική ιστορία του Άργους.

Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις (2.15.4 – συνέχεια του προηγούμενου):“οι δέ Αργειοι… λέγουσι δέ Ίναχον βασιλεύοντα όνομα θέσθαι τω ποταμω καί θυσαι τη Ήρα πρωτον.” (Μετάφραση: Οι Αργείοι… λένε ότι ο Ίναχος, όταν ήταν βασιλιάς, έδωσε το όνομά του στον ποταμό και ήταν ο πρώτος που προσέφερε θυσία στην Ήρα.)

Το Χαμένο Σατυρικό Δράμα του Σοφοκλή («Ίναχος»)

Ο μεγάλος τραγικός Σοφοκλής είχε γράψει ένα σατυρικό δράμα με τον τίτλο «Ίναχος», από το οποίο σήμερα σώζονται μόνο αποσπάσματα (πάπυροι από την Οξύρρυγχο και αναφορές άλλων συγγραφέων).

• Η Υπόθεση: Το έργο πραγματευόταν τη μεταμόρφωση της Ιούς, την παρουσία του θεού Ερμή (που έρχεται να σκοτώσει τον Άργο με την εντολή του Δία) και τη θλίψη του Ινάχου. Ο Χορός αποτελούνταν από Σάτυρους που βοηθούσαν ή περιέπαιζαν τον ποτάμιο θεό. Αυτή η αναφορά δείχνει την τεράστια απήχηση του μύθου στην Κλασική Αθήνα.

Η Λατινική Βιβλιογραφία: Ο Θρήνος του Ινάχου (Οβίδιος)

Μπορεί να μιλάμε για αρχαία ελληνικά κείμενα, αλλά η πιο συγκλονιστική και αναλυτική περιγραφή του πόνου του Ινάχου διασώζεται από τον Ρωμαίο ποιητή Οβίδιο, ο οποίος αντλούσε από χαμένες ελληνικές πηγές. Στο κομμάτι αυτό περιγράφεται πώς όλοι οι ποταμοί πήγαν να τον παρηγορήσουν.

Οβίδιος, Μεταμορφώσεις (Βιβλίο 1, στ. 583-585): “Inachus unus abest imoque reconditus antro / fletibus auget aquas natamque miserrimus Io / luget ut amissam…” (Μετάφραση: Μόνο ο Ίναχος λείπει, κρυμμένος βαθιά στη σπηλιά του, μεγαλώνει τα νερά του ποταμού με τα δάκρυά του και θρηνεί με απέραντη δυστυχία την κόρη του Ιώ, νομίζοντας πως χάθηκε…)

Εικονογραφία και Νομισματική (Πώς τον απεικόνιζαν)

Για να είναι το άρθρο απόλυτα ολοκληρωμένο, πρέπει να αναφερθεί η μορφή του στην αρχαία τέχνη. Οι ποτάμιοι θεοί είχαν συγκεκριμένη απεικόνιση:

• Στα νομίσματα του Άργους και της ευρύτερης περιοχής, ο Ίναχος συχνά απεικονιζόταν ως ταύρος με ανθρώπινο κεφάλι (σύνηθες για ποτάμιους θεούς, συμβολίζοντας την ορμή του νερού).
• Σε μεταγενέστερα ψηφιδωτά και αγγεία απεικονίζεται ως ώριμος, γενειοφόρος άνδρας, μισόγυμνος, που αναπαύεται κρατώντας ένα καλάμι ή ένα αγγείο (υδρία) από το οποίο αναβλύζει νερό.