Αναζωπύρωση συγκρούσεων στη βόρεια Αιθιοπία

Νέος κύκλος συγκρούσεων βρίσκεται σε εξέλιξη στη βόρεια Αιθιοπία,

καθώς οι μάχες ανάμεσα στις ομοσπονδιακές δυνάμεις

και το Μέτωπο για την Απελευθέρωση του Λαού του Τιγκράι (TPLF) αναζωπυρώθηκαν στις 23 Σεπτεμβρίου, έπειτα από μήνες αυξανόμενης έντασης.

Την ίδια ώρα, η στρατιωτική ηγεσία της χώρας κατηγορεί την Ερυθραία, το Σουδάν και την Αίγυπτο

ότι υποστηρίζουν τις ένοπλες οργανώσεις που πολεμούν την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Άμπιι Άχμεντ, εντείνοντας τις ανησυχίες για πιθανή διεύρυνση της κρίσης.

Λίγες ημέρες πριν από την επανέναρξη των εχθροπραξιών, το TPLF και έξι ακόμη ένοπλες ομάδες ανακοίνωσαν τη συγκρότηση συμμαχίας με στόχο την «ανατροπή» της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Άμπιι και το TPLF έχει βαθιές ρίζες, καθώς το κίνημα είχε κυρίαρχο ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας επί δεκαετίες, πριν από την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Άμπιι το 2018.

Από την ανατροπή του Ντεργκ στον πόλεμο του 2020

Το TPLF ανέτρεψε το στρατιωτικό καθεστώς του Ντεργκ το 1991 και στη συνέχεια συμμετείχε στην εξουσία της Αιθιοπίας μέχρι το 2018. Μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Άμπιι Άχμεντ, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επιχείρησε να περιορίσει την πολιτική επιρροή του κινήματος, το οποίο υποχώρησε στο ιστορικό του προπύργιο, το Τιγκράι, αψηφώντας την εξουσία της Αντίς Αμπέμπα. Η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε σε πόλεμο τον Νοέμβριο του 2020.

Η σύγκρουση εκείνη συγκαταλέχθηκε στις πιο φονικές των τελευταίων ετών, με τουλάχιστον 600.000 νεκρούς, σύμφωνα με την Αφρικανική Ένωση. Η ειρηνευτική συμφωνία του 2022 έβαλε τέλος στις μάχες, ωστόσο αρκετοί από τους όρους της δεν εφαρμόστηκαν, διατηρώντας τις εντάσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές. Από τον Αύγουστο, μάλιστα, drones των ομοσπονδιακών δυνάμεων έχουν πλήξει επανειλημμένα στρατιωτικούς στόχους στο Τιγκράι.

Η κρίση εξελίσσεται σε μια χώρα με περίπου 80 εθνοτικές ομάδες και πολλαπλά μέτωπα ένοπλης αντιπαράθεσης. Στην Ορόμια, την πολυπληθέστερη περιφέρεια της χώρας, ο Στρατός Απελευθέρωσης της Ορόμια (OLA) συνεχίζει τον ένοπλο αγώνα, καθώς αρνήθηκε να καταθέσει τα όπλα το 2018 και δηλώνει ότι επιδιώκει την αυτοδιάθεση και την προστασία των δικαιωμάτων των Ορόμο, της μεγαλύτερης εθνοτικής ομάδας της Αιθιοπίας. Στην Αμχάρα, οι πολιτοφυλακές Fano εξεγέρθηκαν το 2023, μετά την προσπάθεια της κυβέρνησης να αφοπλίσει τις περιφερειακές δυνάμεις.

Οι μάχες σε Τιγκράι, Άφαρ και Αμχάρα

Οι συγκρούσεις εκτυλίσσονται περίπου 600 χιλιόμετρα από την Αντίς Αμπέμπα, ενώ η εικόνα στα επιμέρους μέτωπα παραμένει δύσκολο να αποτυπωθεί με ακρίβεια. Στις 23 Σεπτεμβρίου, το TPLF κατέλαβε τρία αεροδρόμια στο Τιγκράι, όπου βρίσκονταν ομοσπονδιακές δυνάμεις, σε μια εξέλιξη που θεωρείται ασυνήθιστη για την περιοχή. Στη συνέχεια αναφέρθηκαν μάχες και στις γειτονικές περιφέρειες Αμχάρα και Άφαρ.

Στην Άφαρ, μαχητές του TPLF κατέλαβαν την Κυριακή την Ερέμπτι, πόλη σε ορεινή περιοχή, περίπου 60 χιλιόμετρα από το Τιγκράι. Στην Αμχάρα, η πολιτοφυλακή Fano συμμετέχει στις συγκρούσεις εναντίον των ομοσπονδιακών δυνάμεων, κυρίως στην περιοχή γύρω από τη Λαλιμπέλα, σύμφωνα με την Acled, οργάνωση που καταγράφει και αναλύει ένοπλες συγκρούσεις διεθνώς.

Η Acled αναφέρει ότι οι γραμμές του μετώπου δεν έχουν μεταβληθεί σημαντικά από την αναζωπύρωση των εχθροπραξιών. Ωστόσο, οι ομοσπονδιακές δυνάμεις κατέλαβαν τη Δευτέρα την Αλαμάτα, σημαντική πόλη στο Τιγκράι, η οποία βρίσκεται πάνω σε οδικό άξονα που οδηγεί στη Μέκελε, την πρωτεύουσα της περιφέρειας, σε απόσταση μικρότερη των 200 χιλιομέτρων.

Οι κατηγορίες του στρατού για ξένη υποστήριξη

Ο αρχηγός του γενικού επιτελείου του ομοσπονδιακού στρατού, στρατάρχης Μπιρχάνου Τζούλα, κατηγόρησε την Κυριακή την Ερυθραία, το Σουδάν και την Αίγυπτο ότι υποστηρίζουν τις ένοπλες οργανώσεις που αντιμάχονται την κυβέρνηση. Σε δηλώσεις του στο κανάλι του αιθιοπικού στρατού (ENDF) στο YouTube, υποστήριξε ότι οι αντίπαλες δυνάμεις έχουν οργανωθεί με σκοπό να εξυπηρετήσουν συμφέροντα εξωτερικών παραγόντων.

«Πολεμούμε δυνάμεις που οργανώθηκαν και συμμάχησαν για να εξυπηρετήσουν συμφέροντα εξωτερικών δυνάμεων», ανέφερε ο Τζούλα. Πρόσθεσε ότι «ούτε η Ερυθραία, ούτε το TPLF μπορούν να καταφέρουν κάτι μόνοι τους, έστω και συμμαχώντας, εκτός και αν στηρίζονται και εφοδιάζονται από το Σουδάν, την Αίγυπτο και άλλες εξωτερικές δυνάμεις».

Ο κίνδυνος για τον εμπορικό διάδρομο προς το Τζιμπουτί

Παρά τις επιτυχίες των ομοσπονδιακών δυνάμεων, η αναζωπύρωση των συγκρούσεων δημιουργεί νέες προκλήσεις για την κυβέρνηση. Η αναλύτρια της Acled, Τζαλάλε Γκετάτσιου Μπίρου, σημείωσε ότι προς το παρόν η Αντίς Αμπέμπα φαίνεται να αντιμετωπίζει την κρίση ως διαχειρίσιμη, καθώς ο στρατός έχει ανακτήσει εδάφη και έχει εδραιώσει τη θέση του στη Σεκότα, στην Αμχάρα, και στην Αλαμάτα.

Ωστόσο, η προέλαση του TPLF στην Άφαρ θα μπορούσε, σύμφωνα με την ίδια, να αλλάξει τις ισορροπίες εάν απειληθεί ο βασικός άξονας που συνδέει την Αντίς Αμπέμπα με το Τζιμπουτί. Από τον συγκεκριμένο διάδρομο διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της περίκλειστης Αιθιοπίας, καθώς το Τζιμπουτί αποτελεί βασική δίοδο πρόσβασης της χώρας στη θάλασσα. Η κατάληψη ή η απειλή αυτού του δρόμου θα μπορούσε να προσφέρει στο TPLF σημαντικό μέσο πίεσης προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.

Οι στρατιωτικές δυνατότητες των αντιπάλων

Η αντικυβερνητική συμμαχία περιλαμβάνει ομάδες με διαφορετικές δυνατότητες και στόχους, ωστόσο μέχρι στιγμής μόνο το TPLF και η Fano φαίνεται να συμμετέχουν ενεργά στις μάχες. Ο ομοσπονδιακός στρατός διαθέτει αριθμητική υπεροχή και drones, τα οποία είχαν επηρεάσει καθοριστικά την εξέλιξη του προηγούμενου πολέμου. Από την άλλη πλευρά, το TPLF διατηρεί οργανωτική δομή και πολεμική εμπειρία που το διαφοροποιούν από άλλες αντάρτικες ομάδες.

Ο Ντέιβιντ Γκέμπρε-Μέντιν, καθηγητής στην Αμυντική Σχολή της Σουηδίας, χαρακτήρισε το TPLF «πολύ καλά οργανωμένο κίνημα, τόσο πολιτικά όσο και από άποψη στρατιωτικής ισχύος», επισημαίνοντας ότι διαθέτει σημαντική εμπειρία από προηγούμενες συγκρούσεις. «Δεν πρέπει να τους υποτιμούμε», ανέφερε, αν και εξέφρασε επιφυλάξεις για το ενδεχόμενο μιας γενικευμένης επίθεσης με στόχο την κατάληψη της Αντίς Αμπέμπα. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι το κίνημα θα μπορούσε να εδραιώσει τον έλεγχό του στο Τιγκράι και να οδηγήσει την περιοχή σε μια παρατεταμένη, «παγωμένη» σύγκρουση.

Στην Αμχάρα, η Fano έχει αποκτήσει τον έλεγχο εκτεταμένων αγροτικών περιοχών και συνεχίζει να δρα με τακτικές ανταρτοπολέμου. Παρότι κατά διαστήματα καταλαμβάνει περιοχές, δεν έχει καταφέρει να διατηρήσει μακροπρόθεσμα τον έλεγχό τους, γεγονός που αποτυπώνει τις διαφορετικές δυνατότητες και τους περιορισμούς των ένοπλων ομάδων που αντιπαρατίθενται στην κυβέρνηση.