Μετά από 11 χρόνια: Η Τουρκία εγκαταλείπει τη βάση Μπασίκα στο βόρειο Ιράκ
Έπειτα από έντεκα χρόνια συνεχούς στρατιωτικής παρουσίας, η Άγκυρα και η Βαγδάτη κατέληξαν σε συμφωνία
για τη σταδιακή αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το στρατόπεδο Μπασίκα-Ζιλκάν στο βόρειο Ιράκ.
Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει καθοριστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η απόφαση αυτή αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα.
Η εξέλιξη σημειώνεται στο πλαίσιο της εξελισσόμενης ειρηνευτικής διαδικασίας της Τουρκίας με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK),
μια σύγκρουση που διαρκεί περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και έχει κοστίσει τη ζωή σε πάνω από 40.000 ανθρώπους.
Ωστόσο, η κίνηση αυτή δεν συνεπάγεται την πλήρη αποχώρηση της Τουρκίας από την ιρακινή επικράτεια. Όπως επισημαίνουν η Helin Unal, ερευνήτρια στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD) και ο Sinan Ciddi, ανώτερος συνεργάτης και διευθυντής του Προγράμματος Τουρκίας στο FDD, η Άγκυρα διατηρεί ισχυρά γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή, κυρίως στον τομέα της διαμετακόμισης πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ παράλληλα διατηρεί δεκάδες άλλες στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο ιρακινό έδαφος.
Τέσσερις δεκαετίες τουρκικής στρατιωτικής εμπλοκής
Όπως τονίζει η ανάλυση, το αποτύπωμα των τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων στο Ιράκ χρονολογείται από το 1984, όταν το PKK ξεκίνησε την ένοπλη δράση του χρησιμοποιώντας τους ορεινούς όγκους του βορείου Ιράκ ως ορμητήριο. Η Τουρκία αντέδρασε με πλήγματα κατά θέσεων των Κούρδων μαχητών κατά μήκος των συνόρων, προχωρώντας σταδιακά στην εγκατάσταση μόνιμων βάσεων με στόχο την ασφάλεια των συνόρων της και την παρεμπόδιση της διείσδυσης μαχητών στο τουρκικό έδαφος.
Δεκαετίες αργότερα, το 2015, η Άγκυρα επικαλέστηκε την ανάγκη αντιμετώπισης του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) για να δικαιολογήσει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μπασίκα. Η κίνηση αυτή είχε προκαλέσει την έντονη αντίδραση του ιρακινού κοινοβουλίου, το οποίο τον Οκτώβριο του 2016 υπερψήφισε ψήφισμα διαμαρτυρίας. Στην αιχμή της παρουσίας της, η βάση φιλοξενούσε από 500 έως 1.000 Τούρκους στρατιώτες.
Παρά τις κατά καιρούς δεσμεύσεις της Άγκυρας για αποχώρηση, η Βαγδάτη επέκρινε συστηματικά τη συγκεκριμένη παρουσία, φτάνοντας στο σημείο να απειλήσει με προσφυγή στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Παρά την αποχώρηση από τη Μπασίκα, το ευρύτερο ζήτημα της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη χώρα παραμένει ανοικτό.
Οικονομικές σκοπιμότητες και ενεργειακοί σχεδιασμοί
Η απόφαση για την εκκένωση της Μπασίκα δεν υπαγορεύεται αποκλειστικά από λόγους ασφαλείας, αλλά συνδέεται άμεσα και με οικονομικούς παράγοντες. Η γεωγραφική απόσταση της βάσης από τα τουρκικά σύνορα καθιστούσε τη συντήρησή της ιδιαίτερα δαπανηρή σε σύγκριση με άλλες εγκαταστάσεις, γεγονός που την κατέστησε την πλέον προσιτή επιλογή για διαπραγμάτευση ανάμεσα στις περισσότερες από 100 τουρκικές βάσεις στην περιοχή.
Επιπλέον, η δικαστική απόφαση γαλλικού δικαστηρίου τον Μάρτιο του 2026 υποχρέωσε την Τουρκία να καταβάλει 1,47 δισεκατομμύρια δολάρια στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Ιράκ για υπόθεση διαιτησίας που αφορούσε τις μη εξουσιοδοτημένες εξαγωγές κουρδικού αργού πετρελαίου μέσω του αγωγού Ιράκ-Τουρκίας προς το λιμάνι του Τσεϊχάν. Σύμφωνα με Ιρακινούς και Τούρκους αξιωματούχους, η παράδοση της βάσης επιβεβαιώνει την αναβάθμιση των μέτρων ασφαλείας από την πλευρά του Ιράκ.
Για την Άγκυρα, η εγκατάλειψη μιας βάσης χωρίς ιδιαίτερη επιχειρησιακή αξία αποτελεί μια χαμηλού κόστους κίνηση για την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Βαγδάτη, απαραίτητη προϋπόθεση για την επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου. Η προσέγγιση αυτή ενδέχεται επίσης να διευκολύνει την υλοποίηση του «Δρόμου Ανάπτυξης», ενός μεγάλου εμπορικού διαδρόμου που θα συνδέει το Ιράκ με την Ευρώπη μέσω Τουρκίας.
Παράλληλα, η αποχώρηση συμπίπτει με δύο κομβικές εξελίξεις στην περιοχή. Το PKK ανακοίνωσε τη διάλυσή του τον Μάιο του 2025 και προχώρησε σε συμβολικό αφοπλισμό τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ενώ την ίδια ώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες μειώνουν σταδιακά τη δική τους μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στο Ιράκ. Οι αλλαγές αυτές υποδηλώνουν μια γενικευμένη αναδιάταξη των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στη χώρα.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και η ισορροπία δυνάμεων
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα που απαιτούν την προσοχή των αμερικανικών αρχών. Καθώς η Ουάσινγκτον ολοκληρώνει την απόσυρση των δυνάμεών της από το Ιράκ και τη Συρία, καθίσταται αναγκαίο για το Κογκρέσο να αποσαφηνίσει με το Υπουργείο Άμυνας τον μελλοντικό ρόλο που θα αναλάβουν περιφερειακοί δρώντες, όπως η Τουρκία, επισημαίνουν οι αναλυτές. Παρά την έμφαση που δίνει η αμερικανική πλευρά στην κατανομή των βαρών ασφαλείας, κρίνεται σημαντικό για τις ΗΠΑ να διατηρήσουν ενεργό ρόλο στο Ιράκ για την αντιμετώπιση των ιρανικών πληρεξουσίων και την αποτροπή πιθανής ανασύνταξης του ISIS.
Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η κίνηση στη Μπασίκα αποτελεί μια μεμονωμένη επιχειρησιακή προσαρμογή ή την απαρχή μιας ευρύτερης τουρκικής αποχώρησης μετά τον αφοπλισμό του PKK. Η αμερικανική διπλωματία καλείται να αξιολογήσει εγκαίρως τις επιπτώσεις αυτών των ανακατάξεων στη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας του βορείου Ιράκ.
