Νορβηγία: Πλήρης ακινητοποίηση τρένων λόγω βλάβης στις τηλεπικοινωνίες – Το «Fail-Safe» που στην Ελλάδα άργησε 3,5 χρόνια μετά τα Τέμπη

Πλήρης ακινητοποίηση της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας σημειώθηκε σε ολόκληρη τη Νορβηγία,

έπειτα από σοβαρό πρόβλημα στο σύστημα επικοινωνιών που υποστηρίζει την τηλεδιοίκηση.

Παρά την εκτεταμένη αναστάτωση, η εταιρεία τηλεπικοινωνιών Telenor διευκρίνισε ότι δεν έχει εντοπιστεί καμία ένδειξη κακόβουλης ενέργειας ή κυβερνοεπίθεσης στο δίκτυό της.

Το περιστατικό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς φανερώνει τους κανόνες ασφαλείας που θεωρούνται απαράβατοι στις ευρωπαϊκές χώρεςμε βάση τους κανόνες ERTMS (European Rail Traffic Management System), των οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Σιδηροδρόμων (ERA). Κανόνες, που πρακτικά άρχισαν να εφαρμόζονται εν μέρει στην Ελλάδα από τον περασμένο Σεπτέμβριο (3,5 χρόνια μετά τα Τέμπη), μόνο στον κεντρικό άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη. 

Αναβολές δρομολογίων και αβεβαιότητα για την αποκατάσταση

Η νορβηγική σιδηροδρομική εταιρεία Vy ενημέρωσε το επιβατικό κοινό για τη διακοπή των δρομολογίων μέσω της ιστοσελίδας της. «Η κυκλοφορία των τρένων διακόπηκε σε όλη τη χώρα», ανακοίνωσε, προσθέτοντας: «Προβλέπουμε αναβολές δρομολογίων και καθυστερήσεις. Μια βλάβη επηρεάζει το σύστημα επικοινωνιών».

Η βλάβη εκδηλώθηκε λίγο μετά τις 19:00, ενώ παραμένει ασαφές πόσος χρόνος θα απαιτηθεί για την πλήρη αποκατάσταση της ομαλότητας στο δίκτυο.

Τεχνικό πρόβλημα στην Telenor και αποκλεισμός κυβερνοεπίθεσης

Η ακινητοποίηση των συρμών συνδέεται άμεσα με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Telenor. Σε δήλωσή του στην εφημερίδα Aftenposten, ο εκπρόσωπος της εταιρείας, Φέτλε Άντερσεν, σημείωσε ότι «δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι πρόκειται για κυβερνοεπίθεση σε εξέλιξη». Η εταιρεία αναγνώρισε επίσης την έκταση της αναστάτωσης, αναφέροντας στον ιστότοπό της ότι «τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Telenor σήμερα το απόγευμα δυστυχώς πλήττουν πολλούς πελάτες και οργανισμούς».

Ο ρόλος της Telenor στο νορβηγικό σιδηροδρομικό δίκτυο

Η εξάρτηση της κίνησης των τρένων από το δίκτυο τηλεπικοινωνιών είναι απόλυτη και δομική, για τις πολιτισμένες χώρες, εδώ και δεκαετίες. Στα σύγχρονα σιδηροδρομικά δίκτυα η επικοινωνία δεν περιορίζεται στην τηλεφωνική συνεννόηση του προσωπικού και στην ευχή ότι δεν θα υπάρξει κάποιο ανθρώπινο λάθος, αλλά αφορά τη συνεχή ψηφιακή μεταφορά δεδομένων ασφαλείας σε πραγματικό χρόνο.

Η Telenor στη Νορβηγία παρέχει τις βασικές τηλεπικοινωνιακές υποδομές και τις ψηφιακές γραμμές διασύνδεσης στις οποίες στηρίζονται ο νορβηγικός οργανισμός σιδηροδρομικών υποδομών Bane NOR και οι εταιρείες εκμετάλλευσης, όπως η Vy. Η λειτουργία των τρένων βασίζεται σε δύο κρίσιμα συστήματα που επηρεάζονται άμεσα από τις τηλεπικοινωνίες.

Το πρώτο είναι τα συστήματα ραδιοεπικοινωνίας σιδηροδρόμων (GSM-R / FRMCS), εξειδικευμένα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας και δεδομένων που εξασφαλίζουν αδιάλειπτη επικοινωνία ανάμεσα σε μηχανοδηγούς, ελεγκτές κυκλοφορίας και κέντρα ελέγχου. Το δεύτερο είναι τα συστήματα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης, όπου η αυτόματη μετάδοση πληροφοριών για τη θέση των τρένων, την κατάσταση των κλειδιών και τα φωτοσήματα βασίζεται σε ψηφιακές γραμμές μεταφοράς δεδομένων.

Γιατί κρίθηκε αναγκαία η άμεση διακοπή της κυκλοφορίας

Η διακοπή της κίνησης σε ολόκληρη τη χώρα δεν ήταν απλώς προληπτική αντίδραση, αλλά υποχρεωτικό πρωτόκολλο ασφαλείας. Όταν σημειώνεται κατάρρευση ή σοβαρή δυσλειτουργία στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο, τα κέντρα ελέγχου χάνουν την ορατότητα και οι ρυθμιστές κυκλοφορίας παύουν να γνωρίζουν με ακρίβεια πού βρίσκεται κάθε αμαξοστοιχία.

Διακόπτεται επίσης η αμφίδρομη επικοινωνία κινδύνου, με αποτέλεσμα οι μηχανοδηγοί να μην μπορούν να λάβουν άμεσα ειδοποιήσεις για εμπόδια, βλάβες στις ράγες ή εντολές έκτακτης ακινητοποίησης. Παράλληλα, απενεργοποιούνται τα αυτόματα συστήματα προστασίας. Συστήματα όπως το ERTMS (European Rail Traffic Management System) ή το αυτόματο σύστημα πέδησης στηρίζονται στη συνεχή ανταλλαγή δεδομένων, και αν η σύνδεση διακοπεί, θεωρούν την κατάσταση επικίνδυνη.

Αντίστοιχα περιστατικά σε άλλες χώρες

Το σημερινό περιστατικό στη Νορβηγία δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός αλλά μάλλον τη συνηθισμένη πρακτική για τις σοβαρές ευρωπαϊκές χώρες. Παρακάτω καταγράφουμε αντίστοιχα περιστατικά:

Γερμανία (Deutsche Bahn): Τον Οκτώβριο του 2022, η αφαίρεση και κοπή κρίσιμων καλωδίων του δικτύου GSM-R στη Βόρεια Γερμανία οδήγησε στην ακαριαία ακινητοποίηση όλων των επιβατικών και εμπορικών τρένων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεσφαλία, τη Βρέμη, το Αμβούργο και το Βερολίνο για αρκετές ώρες.

Ολλανδία (ProRail): Η κατάρρευση του κεντρικού συστήματος ραδιοεπικοινωνιών και τηλεδιοίκησης στο Κέντρο Ελέγχου της Ουτρέχτης έχει οδηγήσει επανειλημμένα σε πλήρη διακοπή της κυκλοφορίας σε ολόκληρο το εθνικό δίκτυο της χώρας, βάσει των ίδιων πρωτοκόλλων.

Γαλλία (SNCF / Réseau): Σε περιπτώσεις απώλειας του σήματος GSM-R ή βλάβης στα κεντρικά ψηφιακά συστήματα σηματοδότησης, τα φωτοσήματα μεταβαίνουν αυτόματα στην ένδειξη «Κόκκινο» (Danger) και οι συρμοί σταματούν υποχρεωτικά.

Ο κανόνας «Fail-Safe», τα Τέμπη και το δόγμα «πάμε κι όπου βγει»

Στη σιδηροδρομική ασφάλεια των σύγχρονων κρατών, ισχύει ο κανόνας του «Fail-Safe» (Ασφαλής Αποτυχία). Αν υπάρξει οποιαδήποτε αμφιβολία ή απώλεια στα συστήματα ελέγχου και επικοινωνίας, το δίκτυο μεταβαίνει αυτόματα στη μέγιστη ασφαλή κατάσταση, δηλαδή στην ακαριαία ακινητοποίηση όλων των συρμών μέχρι την πλήρη αποκατάσταση των επικοινωνιών.

Το ότι αν λειτουργούσαν αυτά τα συστήματα στην πράξη το 2023, μετά τις συνεχείς αναβολές της Σύμβασης 717, θα είχαμε γλυτώσει το πολύνεκρο δυστύχημα των Τεμπών, αποτελεί μια τραγική αλήθεια που έχει ειπωθεί χιλιάδες φορές. Αυτό όμως που δεν λέγεται ιδιαίτερα, είναι ότι ακόμα και σήμερα, όλο το περιφερειακό σιδηροδρομικό μας δίκτυο συνεχίζει να λειτουργεί (ή να υπολειτουργει) με συστήματα και κανόνες «ασφαλείας» της δεκαετίας του ’70. Για δε τον κεντρικό άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, τα παραπάνω ευρωπαϊκά συστήματα άρχισαν να λειτουργούν εν μέρει, μόλις πριν έναν μήνα.

Μέχρι και 3,5 χρόνια μετά τα Τέμπη, ο σιδηρόδρομος συνέχιζε να λειτουργεί με την κυβερνητική ευχή ότι δεν θα υπάρξει ανθρώπινο λάθος, και την πίστη στο δόγμα «πάμε κι όπου βγει»…