Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Η Αθήνα ποντάρει στη NAVTEX και στη διευρυμένη στήριξ
Με το βλέμμα στην επανεκκίνηση των ερευνών βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI),
η Αθήνα επιχειρεί να μετατρέψει τη διευρυμένη διεθνή στήριξη του έργου σε συγκεκριμένα βήματα υλοποίησης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η έκδοση της NAVTEX, η οποία αναμένεται έως το τέλος Οκτωβρίου και θα ανοίξει τον δρόμο για τη συνέχιση των ερευνών.
Η τοποθέτηση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Ελλάδα, υπέρ των ενεργειακών διασυνδέσεων αλλά και της προσοχής σε «ευαισθησίες» τρίτων χωρών, σε συνδυασμό με το μήνυμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι το καλώδιο μπορεί να προχωρήσει χωρίς υποχώρηση στα κυριαρχικά δικαιώματα, δημιουργούν νέα δεδομένα αλλά και ασάφειες στο διπλωματικό πεδίο. Το έργο έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπο με τις τουρκικές αντιδράσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην εξίσωση προστίθεται και η γαλλική Meridiam, η είσοδος της οποίας ως πλειοψηφικού μετόχου δίνει διεθνή διάσταση αλλά και περιθώριο επιπλέον πιέσεων.
Το «μάθημα» της Κάσου και ο μεγάλος άγνωστος
Ο μεγάλος άγνωστος παραμένει η στάση της Τουρκίας, που έχει ήδη δείξει στην πράξη την αντίθεσή της στις έρευνες σε περιοχές όπου προβάλλει διεκδικήσεις. Τον Ιούλιο του 2024, το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume, ναυλωμένο από τη Nexans για λογαριασμό του GSI, ξεκίνησε στις 17 Ιουλίου έρευνες βυθού σε διεθνή ύδατα νότια της Κάσου και της Καρπάθου.
Η Άγκυρα αντέδρασε επικαλούμενη τις πάγιες θέσεις της και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, αναπτύσσοντας πολεμικά πλοία στην περιοχή. Ακολούθησε η ανάπτυξη ελληνικών ναυτικών μονάδων και διαμορφώθηκε ένα σκηνικό έντασης που διήρκεσε περίπου 40 ώρες. Το επεισόδιο εκτονώθηκε έπειτα από διπλωματικές επαφές, με τις πολεμικές μονάδες να αποχωρούν στις 24 Ιουλίου, καταγράφοντας μια ελληνική υποχώρηση. Οι έρευνες στο επίμαχο τμήμα, ωστόσο, δεν προχώρησαν και στη συνέχεια πάγωσαν.
Αυτή τη φορά οι συσχετισμοί είναι διαφορετικοί. Το βασικό ερώτημα είναι αν η διευρυμένη στήριξη θα αρκέσει για να αποφευχθεί νέα εμπλοκή όταν το ερευνητικό πλοίο επιστρέψει στην περιοχή.
Η NAVTEX και τα 25 εκατ. ευρώ της Κύπρου
Το πρώτο ουσιαστικό τεστ για τη νέα δυναμική αναμένεται τις επόμενες εβδομάδες, με την έκδοση της NAVTEX από την ελληνική πλευρά, ώστε να επανεκκινήσουν οι θαλάσσιες έρευνες για τη διαδρομή του καλωδίου. Σύμφωνα με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, το γαλλικό ερευνητικό πλοίο αναμένεται να δραστηριοποιηθεί περί τα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου, σε μια ευαίσθητη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου όπου στο παρελθόν είχαν εκδηλωθεί οι τουρκικές αντιδράσεις.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι δεν τίθεται ζήτημα αναζήτησης τουρκικής άδειας για τις απαιτούμενες έρευνες. Το ενδεχόμενο απλής ενημέρωσης της Άγκυρας αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα, που μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο των διπλωματικών χειρισμών, αναφέρουν καλά πληροφορημένες πηγές, σύμφωνα με την «Ημερησία». Όμως μια τέτοια εκδοχή αντιμετωπίζεται από τους περισσότερους αναλυτές ως ουσιαστική επιβεβαίωση των τουρκικών διεκδικήσεων, αφού η ίδια η NAVTEX παρέχει όλη την ενημερωση που προβλέπεται με βάση το διεθνές δίκαιο.
Η NAVTEX έχει και άμεση οικονομική σημασία, καθώς συνδέεται με την εκταμίευση των 25 εκατ. ευρώ που εκκρεμούν από την Κυπριακή Δημοκρατία για το 2025. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός επιβεβαίωσε την Παρασκευή ότι μετά την έκδοση της NAVTEX θα κινηθούν οι διαδικασίες για την καταβολή του ποσού εντός του έτους. Όπως ανέφερε, η Λευκωσία αναμένει την ελληνική αναγγελία εντός Οκτωβρίου, χωρίς να προσδιορίζει ακριβή ημερομηνία.
Η Meridiam και ο ρόλος της Γαλλίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η είσοδος της γαλλικής Meridiam με ποσοστό 66% στην εταιρεία Great Sea Interconnector, καθώς μεταβάλλει ουσιαστικά τη μετοχική και επενδυτική σύνθεση του έργου. Η συμφωνία, που υπογράφηκε στις 5 Αυγούστου παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, ενισχύει την κεφαλαιακή βάση της διασύνδεσης, ενώ ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στρατηγικός μέτοχος με καθοριστικό ρόλο στην τεχνική υλοποίηση.
Η συμμετοχή του γαλλικού ομίλου δεν περιορίζεται στην εξασφάλιση πρόσθετων κεφαλαίων. Διευρύνει το οικονομικό και γεωπολιτικό ενδιαφέρον του Παρισιού για το έργο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Γαλλία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην εξίσωση μπαίνουν και οι πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία, καθώς οι εκλογικές διαδικασίες που βρίσκονται στον ορίζοντα αποτελούν ακόμη μία παράμετρο για τη συνέχεια του έργου. Η πολιτική σταθερότητα στο Παρίσι αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη διατήρηση της γαλλικής διπλωματικής στήριξης, με τις τουρκικές πιέσεις να στρέφονται πλέον και απευθείας στο γαλλικό ΥΠΕΞ.
Το τουρκικό προηγούμενο του 1986
Στο μεταξύ, μια πολύ ενδιαφέρουσα νομική διάσταση στην υπόθεση, προσθέτει ο Νικόδημος Καλλιντέρης (νομικός, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου). Όπως επισημαίνει σε άρθρο του στο Defence Point, η Τουρκία είχε αναγνωρίσει ρητώς ήδη από το 1986, με δική της κανονιστική πράξη (αριθ. 86/11264 της 17ης Δεκεμβρίου 1986), την ελευθερία πόντισης καλωδίων τρίτων κρατών, ακόμη και εντός της τουρκικής ΑΟΖ στη Μαύρη Θάλασσα. Η ρύθμιση αποκτά σήμερα ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Άγκυρα αξιώνει προηγούμενο συντονισμό και αδειοδότηση για την πόντιση υποβρυχίων καλωδίων σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου που θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της.
Ο νομικός και διεθνολόγος Θεόδωρος Κατσούρφος, στη ραδιοφωνική εκπομπή του Λάμπρου Καλαρρύτη («Εμείς οι Έλληνες», 8/10/26), υπενθύμισε ότι το άρθρο 3 της τουρκικής πράξης προβλέπει ότι «τα άλλα κράτη μπορούν να απολαύουν της ελευθερίας πόντισης υποβρυχίων καλωδίων και αγωγών στην εν λόγω Ζώνη» (“other States shall enjoy the freedom of the laying of submarine cables and pipelines in this zone“).
H ρύθμιση του 1986 συμβαδίζει στον βασικό της πυρήνα με την ελευθερία που κατοχυρώνεται στο άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την τουρκική θέσηότι κάθε πόντιση καλωδίων στην τουρκική υφαλοκρηπίδα πρέπει να συντονίζεται προηγουμένως με την Άγκυρα. Ακόμη και αν υποθέσουμε, για τις ανάγκες του νομικού συλλογισμού, ότι η διαδρομή του GSI διέρχεται από τουρκική υφαλοκρηπίδα, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Τουρκία διαθέτει γενικό δικαίωμα απαγόρευσης της πόντισης. Η προγενέστερη τουρκική πράξη αποτελεί σημαντικό τεκμήριο κρατικής πρακτικής, που μπορεί να αξιοποιηθεί στην εξέταση της διεθνούς νομιμότητας των σημερινών τουρκικών αξιώσεων.
Τι γράφει η Milliyet και η εκτίμηση Καμπουρίδη
Στο πρωτοσέλιδο της φιλοκυβερνητικής τουρκικής εφημερίδας Milliyet, ο διευθυντής της Ö. Sendir αναφέρεται στις προθέσεις της Τουρκίας για την πόντιση του καλωδίου. O διευθυντής της εφημερίδας θεωρεί ευφυή την κίνηση της ελληνικής πλευράς να εμπλέξει μια γαλλική εταιρεία και εκτιμά ότι η επιλογή της Αθήνας αποσκοπεί στη διατάραξη των σχέσεων της Τουρκίας με τη Γαλλία και την Ε.Ε. Ωστόσο, αποκαλύπτει ότι η Άγκυρα πιέζει για αίτημα προς το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν θα προέρχεται από τη γαλλική εταιρεία αλλά από το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών, ενώ δεν παραλείπει να αναφερθεί στις βαθιές οικονομικές σχέσεις Τουρκίας και Γαλλίας.
Ως παράδειγμα αιτήματος προς την Τουρκία, ο διευθυντής της Milliyet επικαλείται το έργο «Blue Rahman», που αφορούσε πόντιση καλωδίου οπτικών ινών το 2023, όταν η Ιταλία ζήτησε έγκριση και συντονισμό από την Τουρκία. O αντιπτέραρχος ε.α. Λάζαρος Καμπουρίδης το χαρακτηρίζει κακό προηγούμενο για την υπόθεση της Κάσου, όπου η Τουρκία μπλόκαρε το έργο το επόμενο έτος, το 2024.
Κατά τον ίδιο, η ανησυχία της Άγκυρας για διατάραξη των σχέσεών της με τη Γαλλία, την Ε.Ε. και τον διεθνή παράγοντα επιβεβαιώνει προηγούμενη εκτίμησή του ότι η Τουρκία δεν θα επιλέξει τη στρατιωτική εμπλοκή για τη διακοπή του έργου. Ωστόσο, αν τελικά υπάρξει αίτημα από το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών προς την τουρκική πλευρά, εκτιμά ότι θα πρόκειται για πολύ αρνητική εξέλιξη για τα εθνικά μας θέματα, καθώς η Τουρκία θα έχει στην ουσία πετύχει νομιμοποίηση των αξιώσεών της, ανεξάρτητα από το αν θα υλοποιηθεί το έργο.
