Αδιέξοδο στη σύνοδο ΕΕ: Διαφωνίες για προϋπολογισμό, Ουκρανία και μεταναστευτικό
Η αδυναμία των Ευρωπαίων ηγετών να γεφυρώσουν τις διαφορές τους για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ
σε συνδυασμό με τις αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας,
ανέδειξε τα όρια της ευρωπαϊκής συναίνεσης στη σύνοδο που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη και την Παρασκευή στις Βρυξέλλες.
Οι συζητήσεις επεκτάθηκαν στην ενεργειακή κρίση, στη μεταναστευτική πολιτική και στον ανταγωνισμό με την Κίνα, χωρίς να λείψουν οι αντιπαραθέσεις μεταξύ κυβερνήσεων με διαφορετικές προτεραιότητες.
Παρά τις διαφωνίες, οι ηγέτες έστειλαν μήνυμα στήριξης προς τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ζήτησαν την προετοιμασία νέων μέτρων εμπορικής άμυνας απέναντι στο Πεκίνο. Ωστόσο, τα ανοιχτά μέτωπα για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, τις δαπάνες της Ένωσης και το κόστος της ενέργειας παραμένουν, ενώ οι διαφορετικές προσεγγίσεις στο μεταναστευτικό εξακολουθούν να δυσκολεύουν την επίτευξη κοινής γραμμής.
Στήριξη στον Ζελένσκι, αλλά με νέο χρηματοδοτικό κενό 70 δισ. ευρώ
Η παρουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη σύνοδο έφερε στο προσκήνιο τις διαφωνίες για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη στάση της αμερικανικής κυβέρνησης. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες τάχθηκαν στο πλευρό του Ουκρανού προέδρου και δεσμεύτηκαν να διατηρήσουν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας όσο συνεχίζεται η πλήρους κλίμακας εισβολή της. Παράλληλα, καταδίκασαν τη συμφωνία για το ντίζελ που έκλεισε ο Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, αν και ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας διαφοροποιήθηκε από την ευρωπαϊκή στάση και τάχθηκε υπέρ της συμφωνίας.
Η ευρωπαϊκή υποδοχή έδωσε στον Ζελένσκι μια διπλωματική ανάσα, την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος κλιμάκωνε τις επικρίσεις του. Ο Τραμπ χαρακτήρισε τον Ουκρανό ηγέτη δυσκολότερο συνομιλητή από τον Πούτιν, ζήτησε τη διεξαγωγή νέων εκλογών στην Ουκρανία και επέκρινε τα ουκρανικά πλήγματα στα ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου, τα οποία αποτελούν βασικό μοχλό πίεσης του Κιέβου, χαρακτηρίζοντάς τα «ντροπή».
Απαντώντας, ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι προτεραιότητά του είναι η υπεράσπιση της χώρας του και του πληθυσμού της. «Υπερασπίζομαι αποκλειστικά τα συμφέροντα της Ουκρανίας και του ουκρανικού λαού», δήλωσε, υπερασπιζόμενος το δικαίωμα της χώρας του να απαντά στη ρωσική επίθεση. «Μας επιτέθηκαν, μας κατέλαβαν και σκότωσαν τον λαό μας. Είναι απολύτως λογικό να έχουμε το δικαίωμα να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας», πρόσθεσε, καταλήγοντας ότι οι Ουκρανοί θα συνεχίσουν να ζουν και να πολεμούν με αξιοπρέπεια.
Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική στήριξη, το Κίεβο αντιμετωπίζει ένα νέο σημαντικό χρηματοδοτικό κενό. Ο Ζελένσκι ζήτησε επιπλέον 70 δισ. ευρώ σε οικονομική και στρατιωτική βοήθεια για τον επόμενο χρόνο, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων. Το αίτημα ανατρέπει τον σχεδιασμό της ΕΕ, καθώς το δάνειο των 90 δισ. ευρώ που συμφωνήθηκε πέρυσι προοριζόταν να καλύψει τις ανάγκες της Ουκρανίας για το 2026 και το 2027. Οι ηγέτες ανέθεσαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καταθέσει πρόταση για την κάλυψη των πρόσθετων αναγκών.
Η εξεύρεση των απαιτούμενων πόρων, πάντως, δεν θεωρείται εύκολη υπόθεση.Το αυξανόμενο κόστος δανεισμού καθιστά πολιτικά δύσκολη την προσφυγή σε νέο κοινό χρέος, ενώ η αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, την οποία επανέφερε ο Ζελένσκι, εξακολουθεί να διχάζει τα κράτη μέλη. Παράλληλα, η επιλογή διμερών συνεισφορών θα μπορούσε να μεταφέρει δυσανάλογο βάρος σε μια περιορισμένη ομάδα πλουσιότερων χωρών.
Προϋπολογισμός ΕΕ: Στο τραπέζι νέος συμβιβασμός μετά το αδιέξοδο
Οι διαφωνίες για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητες κατά τη συζήτηση της Πέμπτης. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, που επιδιώκουν να περιορίσουν τις καθαρές συνεισφορές τους στον κοινοτικό προϋπολογισμό, και από την άλλη τα κράτη του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης, τα οποία υπερασπίζονται τη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής.
Το σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας, το οποίο προέβλεπε περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ από τον συνολικό προϋπολογισμό για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις των φειδωλών, έχει πλέον αποσυρθεί από τη διαπραγμάτευση. Η απόσταση μεταξύ των δύο στρατοπέδων παραμένει μεγάλη, χωρίς να διαφαίνεται άμεση συμφωνία για το ύψος των δαπανών και τον τρόπο κατανομής τους.
Την πρωτοβουλία για την αναζήτηση συμβιβασμού αναλαμβάνει πλέον ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος αναμένεται να παρουσιάσει νέα πρόταση τις επόμενες εβδομάδες. Εκτιμάται ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει πριν από την έκτακτη σύνοδο που έχει συγκαλέσει για τις 26 Νοεμβρίου, λίγες ημέρες πριν από τις ισπανικές εκλογές. Οι βασικές κατευθύνσεις που αναμένεται να εξετάσει είναι ο περιορισμός των εθνικών συνεισφορών, η αναδιαμόρφωση του πακέτου των πανευρωπαϊκών φόρων με αξιοποίηση και προτάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και η επαναφορά μηχανισμών ευελιξίας που είχαν αφαιρεθεί από το προηγούμενο σχέδιο.
Η εμπλοκή του Κόστα θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη. Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί, ωστόσο, το γεγονός ότι ηγέτες και από τις δύο πλευρές δεν εμφανίζονται πλέον διατεθειμένοι να πιεστούν για την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του έτους. Οι προθεσμίες αποτελούν παραδοσιακά σημαντικό μοχλό πίεσης στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις, καθώς αναγκάζουν τις κυβερνήσεις να αποδεχθούν υποχωρήσεις.
Εάν οι συνομιλίες παραταθούν πέρα από τον Δεκέμβριο, η διαδικασία θα μπορούσε να συμπέσει με μια εκλογική περίοδο που ενδέχεται να μεταβάλει τις πολιτικές ισορροπίες στην Ευρώπη. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα περιέπλεκε περαιτέρω την προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας για το ύψος και τις προτεραιότητες των κοινοτικών δαπανών.
Μεταναστευτικό: Η διαμάχη για το ισπανικό σχέδιο των 600.000 ανθρώπων
Το μεταναστευτικό αποτέλεσε και πάλι ένα από τα πιο διχαστικά θέματα της συνόδου. Η προηγούμενη μεγάλη αντιπαράθεση, τον Ιούνιο, είχε φέρει σε σύγκρουση τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι και τη Δανή ομόλογό της Μέτε Φρέντερικσεν. Αυτή τη φορά, η Ρώμη εμφανίστηκε διατεθειμένη να αποκλιμακώσει την ένταση με τη Μαδρίτη, λίγο πριν από τη συζήτηση των ηγετών την Παρασκευή.
Ιταλία και Ισπανία έκαναν ένα πρώτο βήμα προς την επίλυση της μεταξύ τους συνοριακής διαμάχης, έπειτα από την επιβολή αμοιβαίων ελέγχων στον απόηχο της κρίσης στη Θέουτα. Οι προσωρινοί έλεγχοι της Ιταλίας επρόκειτο να λήξουν το βράδυ της Πέμπτης, αλλά παρατάθηκαν για μία εβδομάδα, ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους ισπανικούς, οι οποίοι λήγουν στις 22 Οκτωβρίου. Μέχρι τότε, οι υπουργοί Εσωτερικών των δύο χωρών αναμένεται να συμφωνήσουν στα μέτρα που θα αντικαταστήσουν τους προσωρινούς ελέγχους.
Η προσέγγιση της Μελόνι, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη υποχώρηση της Φρέντερικσεν, η οποία επέκρινε έντονα το σχέδιο της ισπανικής κυβέρνησης για τη νομιμοποίηση του καθεστώτος 600.000 παράνομων μεταναστών. «Ζήτησα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει τι συμβαίνει όταν μια χώρα κάνει σχεδόν το ακριβώς αντίθετο από αυτό που κάνουμε οι υπόλοιποι», δήλωσε, φωτογραφίζοντας την Ισπανία χωρίς να την κατονομάσει.
Πριν από την επίσημη συζήτηση, η Μελόνι, η Φρέντερικσεν και ο Ολλανδός πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν παρέθεσαν άτυπο πρωινό μαζί με άλλους 17 ηγέτες, με στόχο να εξετάσουν «καινοτόμες λύσεις» για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Μεταξύ των προτάσεων που κερδίζουν έδαφος είναι η δυνατότητα ενεργοποίησης έκτακτων μέτρων, τα οποία θα επιτρέπουν την αναστολή της εξέτασης αιτήσεων ασύλου σε περιόδους κρίσης.
Οι διαφωνίες αποτυπώθηκαν και στη διαμόρφωση των συμπερασμάτων της συνόδου. Η Ιταλία, η Δανία και η Πολωνία πίεσαν για την προσθήκη διατύπωσης που θα ζητούσε την αποφυγή πολιτικών οι οποίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κίνητρα για παράτυπη μετανάστευση, με τις θέσεις τους να συγκρούονται με εκείνες της Ισπανίας και της Γαλλίας. Το τελικό κείμενο δεν υιοθέτησε την προτεινόμενη διατύπωση, αλλά καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συντονιστεί με τα κράτη μέλη απέναντι σε «όλες τις μορφές εργαλειοποίησης».
Κίνα: Η ΕΕ ζητά νέα εμπορικά όπλα απέναντι στις εισαγωγές
Η αυξανόμενη ανησυχία για τις εμπορικές ανισορροπίες με την Κίνα οδήγησε τους Ευρωπαίους ηγέτες να ζητήσουν νέα μέτρα προστασίας για τη βιομηχανία της Ένωσης. Παρά τη συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Πεκίνου για τον περιορισμό των εισαγωγών κινεζικών υβριδικών αυτοκινήτων, οι ηγέτες επιμένουν ότι απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις, καθώς οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση από τις κινεζικές εξαγωγές.
Κατά το γεύμα της Πέμπτης, ζήτησαν από την Επιτροπή να προετοιμάσει μια ευρύτερη «εργαλειοθήκη» εμπορικής άμυνας, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει ποσοστώσεις και δασμούς. Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον οι κλάδοι των χημικών και των μηχανημάτων, οι οποίοι θεωρούνται ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στον ανταγωνισμό από κινεζικά προϊόντα χαμηλού κόστους. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα υπολογίζεται σε περίπου 360 δισ. ευρώ, ενώ τα στοιχεία των κινεζικών τελωνείων δείχνουν ότι οι εξαγωγές προς την ευρωπαϊκή αγορά αυξήθηκαν κατά 25% μέσα στον τελευταίο χρόνο.
Οι ηγέτες ζήτησαν την εισαγωγή μονομερών προστατευτικών μέτρων «χωρίς καθυστέρηση», σε αντίθεση με την προσέγγιση που ακολουθήθηκε για τα υβριδικά αυτοκίνητα, όπου η Επιτροπή διαπραγματεύτηκε με το Πεκίνο. Η συμφωνία της προηγούμενης εβδομάδας παρουσιάστηκε από την Επιτροπή ως το πρώτο στάδιο μιας διαπραγματευτικής διαδικασίας που ξεκίνησε τον Ιούνιο. Ωστόσο, η διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος εντείνει την πίεση για ταχύτερη δράση.
Η στρατηγική της Ένωσης είναι να διατηρήσει τον διάλογο με την Κίνα όσο αυτός αποφέρει συγκεκριμένα αποτελέσματα, ενισχύοντας ταυτόχρονα τις άμυνές της. Γαλλία και Γερμανία ζήτησαν την προηγούμενη εβδομάδα από την Επιτροπή να δημιουργήσει νέο μηχανισμό ταχείας αντίδρασης στις διαταραχές της αγοράς που αποδίδονται σε κινεζικές πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό, οι Ευρωπαίοι εξετάζουν εργαλεία κατά της υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας, των υψηλών επιδοτήσεων και των υποτιμημένων νομισμάτων.
«Ο ανταγωνισμός πρέπει να είναι δίκαιος. Θα δημιουργήσουμε εργαλεία κατά της αξιοποίησης υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας, κατά των υψηλών επιδοτήσεων, κατά υποτιμημένων νομισμάτων. Και θα υπάρξει μια εργαλειοθήκη γι’ αυτό. Η εργαλειοθήκη θα είναι μεγαλύτερη. Θα εφαρμόζεται επίσης όπου χρειάζεται», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ενημέρωσε τους ηγέτες ότι η υπηρεσία της θα ξεκινήσει την προετοιμασία ενός τέτοιου μηχανισμού, χωρίς να είναι σαφές εάν θα έχει ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του έτους. Παράλληλα, εξετάζεται ένα εργαλείο διαφοροποίησης των προμηθευτών, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μην εξαρτώνται από περιορισμένο αριθμό πηγών για στρατηγικά προϊόντα, όπως οι κρίσιμες πρώτες ύλες. Στα υπό εξέταση μέτρα περιλαμβάνεται επίσης ένας μηχανισμός αλληλεγγύης για κράτη μέλη που ενδέχεται να πληγούν από κινεζικά αντίμετρα.
Ενέργεια: Σύγκρουση για το κόστος και το σύστημα εμπορίας ρύπων
Η ενεργειακή πολιτική προκάλεσε νέες αντιπαραθέσεις κατά τη διάρκεια της συνόδου, με την ομάδα του Βίσεγκραντ (V4) και την Ιταλία να ζητούν αλλαγές στα συμπεράσματα για την αντιμετώπιση των διακυμάνσεων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Οι χώρες αυτές επιδίωξαν να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρωτοβουλίες για τον περιορισμό των βραχυπρόθεσμων αυξομειώσεων των τιμών, αλλά και να επανεξεταστεί το προτεινόμενο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS).
Η Ιταλία και τα κράτη της V4, με την Ελλάδα να συμμετέχει σε μικρότερο βαθμό, υποστήριξαν την ανάγκη παρέμβασης λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους που αντιμετωπίζουν. Η ανησυχία αυτή βρήκε ανταπόκριση και σε άλλες πρωτεύουσες, με αποτέλεσμα να διατυπωθεί αίτημα για συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση. Ωστόσο, η προσπάθεια να ανοίξει ξανά η συζήτηση για το ETS προκάλεσε αντιδράσεις από τη Φινλανδία, τη Δανία και τη Σουηδία, οι οποίες υπερασπίστηκαν το σύστημα που υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να πληρώνουν για τις εκπομπές τους και ενθαρρύνει τις επενδύσεις στη βιωσιμότητα.
Στην αντίθετη πλευρά, ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις άσκησε έντονη κριτική στον φόρο άνθρακα, υποστηρίζοντας ότι υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και συμβάλλει στην εκτόξευση του ενεργειακού κόστους, προς όφελος των κερδοσκόπων της αγοράς. Η αντιπαράθεση ανέδειξε το χάσμα μεταξύ των χωρών που ζητούν άμεση ανακούφιση από τις υψηλές τιμές και εκείνων που θεωρούν ότι η αποδυνάμωση των περιβαλλοντικών μηχανισμών θα υπονόμευε τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.
Το κλίμα δυσαρέσκειας αποτυπώθηκε και σε σχόλιο αξιωματούχου της ΕΕ, ο οποίος χαρακτήρισε τη συζήτηση μια παρατεταμένη προσπάθεια διαμόρφωσης διατυπώσεων, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. «Όλη μέρα οι ηγέτες ασχολούνται με μια άσκηση διατύπωσης πάνω σε κάτι τεχνικό», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η διαδικασία δεν οδηγεί σε νέα μέτρα ή πολιτικές που θα μπορούσαν να βοηθήσουν πραγματικά τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους.
Η Ιταλία και τα κράτη της V4 γνωρίζουν ότι δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ειδική πλειοψηφία για να επαναφέρουν σε διαπραγμάτευση τους κανόνες της ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα. Η προσπάθειά τους, επομένως, είχε και πολιτική διάσταση: να δείξουν στο εσωτερικό των χωρών τους ότι πιέζουν για μέτρα που θα μπορούσαν να συγκρατήσουν τις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας.
