ΔΕΥΤΕΡΑ, 16 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026
ΔΙΕΘΝΗ

Τουρκία – ΗΠΑ: Αγώνας δρόμου 5 εβδομάδων για επιστροφή στα F-35 και άρση κυρώσεων

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
Πρόσθεσε το olympia.gr ως προτιμώμενη πηγή στη Google

Σε εντατικές διαβουλεύσεις με τις ΗΠΑ βρίσκεται η Τουρκία, αναζητώντας έναν τρόπο να επιστρέψει στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35,

να εξασφαλίσει την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και να διευθετήσει το ζήτημα των ρωσικών S-400.

Η Άγκυρα επιδιώκει να υπάρξει συμφωνία μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα, καθώς εκτιμά ότι οι πολιτικές αλλαγές στο αμερικανικό Κογκρέσο ενδέχεται να περιπλέξουν τις προσπάθειές της.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Türkiye Today, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και η ηγεσία των Ρεπουμπλικανών έχουν στη διάθεσή τους περίπου πέντε εβδομάδες για να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο συνεννόησης. Στόχος είναι να καθοριστούν οι όροι υπό τους οποίους η Τουρκία θα αποχωριστεί τα συστήματα S-400, θα απαλλαγεί από τις κυρώσεις και θα μπορέσει να παραλάβει τα έξι F-35 που είχαν αγοραστεί για λογαριασμό της και παραμένουν στις ΗΠΑ.

Η κρίση που ξεκίνησε με την αγορά των S-400

Η αντιπαράθεση μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον πυροδοτήθηκε το 2017, όταν η Τουρκία αποφάσισε να προμηθευτεί ρωσικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας S-400. Παρά τις επανειλημμένες αμερικανικές προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις της συμφωνίας στη συνεργασία των δύο χωρών στον τομέα της ασφάλειας, οι παραδόσεις ολοκληρώθηκαν το 2019.

Η αμερικανική αντίδραση ήταν άμεση. Τον Ιούλιο του 2019, η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα ανάπτυξης και προμήθειας των F-35, ενώ τον Δεκέμβριο του 2020 επιβλήθηκαν κυρώσεις στην τουρκική αμυντική βιομηχανία βάσει του νόμου CAATSA, ο οποίος προβλέπει μέτρα εναντίον χωρών που πραγματοποιούν σημαντικές συναλλαγές με ρωσικούς φορείς στον τομέα της άμυνας.

Η διαφωνία για τους S-400 προστέθηκε σε μια σειρά ήδη υπαρχουσών εντάσεων στις σχέσεις των δύο χωρών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι διαφωνίες για την αμερικανική πολιτική στη Συρία και τη στήριξη κουρδικών δυνάμεων, η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, αλλά και η άρνηση των ΗΠΑ να εκδώσουν στην Τουρκία τον Φετουλάχ Γκιουλέν, τον οποίο η Άγκυρα κατηγορούσε για την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016. Παράλληλα, η επιδείνωση των σχέσεων της Τουρκίας με το Ισραήλ αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που ενισχύει την καχυποψία στην αμερικανική πλευρά.

Ο φόβος της Άγκυρας και το προηγούμενο των F-16

Η βασική ανησυχία της τουρκικής κυβέρνησης είναι ότι μπορεί να προχωρήσει στην απομάκρυνση των S-400, χωρίς τελικά να εξασφαλίσει την επιστροφή των F-35. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να προκύψει είτε εξαιτίας αντιδράσεων στο αμερικανικό Κογκρέσο είτε λόγω των καθυστερήσεων που αντιμετωπίζει η αμυντική βιομηχανία των ΗΠΑ στην παραγωγή και παράδοση μαχητικών αεροσκαφών.

Η υπόθεση των F-16 αποτελεί για την Άγκυρα ένα χαρακτηριστικό προηγούμενο. Η Τουρκία υπέβαλε το σχετικό αίτημα για την προμήθεια νέων μαχητικών το 2021, ωστόσο η αμερικανική έγκριση δόθηκε μόλις τον Ιανουάριο του 2024, αφού προηγουμένως το τουρκικό κοινοβούλιο επικύρωσε την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.

Με αυτό το δεδομένο, η τουρκική πλευρά επιδιώκει να εξασφαλίσει σαφείς δεσμεύσεις από την Ουάσιγκτον πριν προχωρήσει σε οποιαδήποτε κίνηση για τα ρωσικά συστήματα. Δεν θέλει να βρεθεί σε θέση να έχει εκπληρώσει τις αμερικανικές απαιτήσεις, χωρίς να έχει λάβει τις αντίστοιχες εγγυήσεις για τα μαχητικά.

Οι όροι της αμερικανικής νομοθεσίας και ο ρόλος του Κογκρέσου

Η αμερικανική νομοθεσία απαγορεύει τη μεταφορά των F-35 στην Τουρκία έως ότου η κυβέρνηση των ΗΠΑ πιστοποιήσει ότι η Άγκυρα δεν διαθέτει πλέον τα συστήματα S-400. Σε επιστολή του Στέιτ Ντιπάρτμεντ τον Ιούλιο τέθηκαν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, και πρόσθετες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων η δέσμευση της Τουρκίας ότι δεν θα προχωρήσει σε νέα αγορά του συγκεκριμένου ρωσικού συστήματος.

Καθοριστικός παραμένει και ο ρόλος του αμερικανικού Κογκρέσου, το οποίο έχει αρμοδιότητες στην έγκριση συμφωνιών εξοπλισμών. Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι η επικείμενη αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών, με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ενδέχεται να δυσκολέψει την επίτευξη συμφωνίας.

Παράλληλα, το Κογκρέσο καλείται να ολοκληρώσει τις συζητήσεις για τον προϋπολογισμό έως τις 11 Δεκεμβρίου και να προωθήσει τον αμυντικό προϋπολογισμό για το οικονομικό έτος 2027. Έτσι, το χρονικό περιθώριο που απομένει ενδέχεται να επαρκεί για τη διαμόρφωση μιας πολιτικής συμφωνίας, όχι όμως απαραίτητα και για την ολοκλήρωση όλων των διαδικασιών.

Η Γκιουρλού Γκεζέρ, πρώην γενική πρόξενος της Τουρκίας στο Λος Άντζελες, εκτιμά ότι οι εμπλεκόμενες πλευρές πρέπει να κινηθούν γρήγορα. Όπως δήλωσε, απαιτούνται συντονισμένες ενέργειες από την Τουρκία και τις ΗΠΑ, αλλά και η συγκατάθεση της Ρωσίας για την αποδέσμευση των S-400. Παράλληλα, πρέπει να αποσαφηνιστεί ποιος θα αναλάβει τελικά την κατοχή των συστημάτων, είτε πρόκειται για τη Μόσχα είτε για κάποια τρίτη χώρα.

Η ίδια προειδοποίησε ότι, όταν αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο, η διευθέτηση της διαφοράς μπορεί να γίνει δυσκολότερη, καθώς οι Δημοκρατικοί ενδέχεται να δώσουν προτεραιότητα σε άλλα ζητήματα. Έθεσε, επίσης, το ερώτημα γιατί χρειάστηκε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα για να αντιμετωπιστούν οι εκκρεμότητες που εμποδίζουν την εξεύρεση λύσης.

Το σχέδιο για την απομάκρυνση των S-400 και την επιστροφή των F-35

Το πρώτο βήμα που εξετάζεται είναι η σύνταξη ενός αναλυτικού Μνημονίου Συναντίληψης μεταξύ Τουρκίας και ΗΠΑ, το οποίο θα καθορίζει τη διαδικασία επίλυσης της διαφοράς. Πριν από αυτό, η Άγκυρα θα πρέπει να αποφασίσει εάν επιθυμεί να παραλάβει αποκλειστικά τα έξι F-35 που βρίσκονται ήδη στις ΗΠΑ ή εάν σκοπεύει να επεκτείνει την παραγγελία της, προμηθευόμενη συνολικά 20 ή ακόμη και 40 αεροσκάφη.

Το προτεινόμενο πλαίσιο προβλέπει αρχικά την απομάκρυνση των S-400 από την Τουρκία, με τη συγκατάθεση της Ρωσίας. Ένα από τα ενδεχόμενα που εξετάζονται είναι η επιστροφή των συστημάτων στη Μόσχα ή η μεταβίβασή τους σε χώρα του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ. Παράλληλα με την αποχώρηση των πρώτων τμημάτων του ρωσικού συστήματος, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν τη διαδικασία αποδέσμευσης των έξι τουρκικών F-35 και την επανεκπαίδευση του προσωπικού της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Στη συνέχεια, η αμερικανική κυβέρνηση θα πρέπει να πιστοποιήσει προς το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον τους S-400, όπως προβλέπει το Άρθρο 1245. Μετά την εκπλήρωση αυτής της προϋπόθεσης, θα μπορούσε να δρομολογηθεί η άρση των κυρώσεων CAATSA που έχουν επιβληθεί στην τουρκική Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας.

Το επόμενο στάδιο θα αφορά την παράδοση των έξι μαχητικών στην Τουρκία, εφόσον έχουν εκπληρωθεί και οι υπόλοιπες νομοθετικές προϋποθέσεις. Τότε η Άγκυρα θα κληθεί να αποφασίσει εάν θα περιοριστεί στα συγκεκριμένα αεροσκάφη ή εάν θα προχωρήσει σε νέα παραγγελία, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στα 20 ή στα 40 F-35.

Τέλος, το σχέδιο προβλέπει τη θεσμοθέτηση της διαδικασίας από το 119ο Κογκρέσο, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι όροι της συμφωνίας δεν θα αλλάξουν αφού η Τουρκία απομακρύνει τους S-400. Το κρίσιμο ζήτημα για την Άγκυρα είναι να υπάρξουν δεσμευτικές εγγυήσεις πριν εγκαταλείψει το ρωσικό σύστημα, καθώς δεν θέλει να επαναλάβει μια μακρά περίοδο αναμονής χωρίς σαφή κατάληξη στο ζήτημα των αμερικανικών μαχητικών.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *