Να δούμε αν θα ζητάει πάλι συγγνώμη (και θα πληρώσει και πρόστιμο) η ΕΡΤ απόψε για τον Κώστα Τσόκλη

Δεν έχασε ευκαιρία η Ρέα Βιτάλη, η οποία έβριζε την ΕΡΤ επί ΣΥΡΙΖΑ αλλά πήρε κανονικότατα και χωρίς αιδώ εκπομπή επί Νέας Δημοκρατίας,
να φιλοτεχνήσει στην εκπομπή της «Κεραία» (εκπομπή με τηλεθέαση στον πάτο), απόψε, στο ΕΡΤnews, το πορτρέτο του εικαστικού Κώστα Τσόκλη.
Απο το e-teradio.gr
Μάλιστα η Ρέα Βιτάλη «ταξιδεύει στην Τήνο, στην αυλή του σπιτιού του σπουδαίου καλλιτέχνη, με φόντο το πανέμορφο και επιβλητικό τοπίο του βράχου του Εξώμβουργου, στον Κάμπο της Τήνου, έναν μικρό οικισμό στο εσωτερικό του νησιού, που αποτελεί το ησυχαστήριο, την άγκυρά του. Η συζήτησή τους ανοιχτή σε όλα, για τα δύσκολα χρόνια μέχρι την καταξίωσή του, για την αγωνία της δημιουργίας που είχε πάντα, για τα χρόνια στο Παρίσι, τους έρωτες, για τους οποίους έκανε ακραία πράγματα, για τη γυναίκα του τη Φάνια, που τον στήριζε πάντα, ώστε να δημιουργεί και να αφοσιώνεται στα έργα του, αλλά και για την Ελένη, τη συμβία της ζωής του, τη χαρά του και την αμαρτία του, όπως λέει».
Μια πραγματικά ειδυλλιακή παρουσίαση. Ένα πορτρέτο γεμάτο ομορφιά, συναίσθημα, τόλμη και γοητεία… H φωτογραφία με την οποία η ΕΡΤ συνοδεύει την παρουσίαση της εκπομπής, αυτή που βλέπετε παραπάνω, είναι από μόνη της ντροπιαστική. Δημοσιογραφικά σίγουρα, αλλά και όχι μόνο.
Διότι κάτι λείπει -εντελώς, όμως- από αυτή την αγιογραφία. Όσα έχει πει κατά καιρούς δημόσια ο ίδιος ο Κώστας Τσόκλης. Και κυρίως, το πώς έχει τοποθετηθεί η ίδια η ΕΡΤ απέναντι σε αυτές τις απόψεις.
2000: Όταν ο βιασμός έγινε αντικείμενο «αναρχικών» απόψεων
Στις 13 Ιουνίου 2000 η ΕΡΤ προβάλλει για πρώτη φορά το ντοκιμαντέρ «Ο Τσόκλης στην Ιταλία».
Εκεί ο εικαστικός (που έχει ρίξει άγκυρα στην Τήνο και έσπευσε η Ρέα Βιτάλη να σηκώσει) διατυπώνει απόψεις για τον βιασμό που προκαλούν αποτροπιασμό. Αναρωτιέται «γιατί ο βιαστής είναι πιο κακός άνθρωπος από την κοπέλα που βγάζει τα βυζιά της απόξω που φορά τη φούστα και φαίνεται η κυλόττα της. Εγώ νομίζω πως τη βία την ζητάει η ίδια, θέλει να την βιάσουν. Δεν καταλαβαίνω πως η αστυνομία πιάνει τον άνθρωπο που τη βίασε και τον βάζει μέσα, και δεν βάζει μέσα αυτή που τον προκαλεί, αφού η φύση τον σπρώχνει να κάνει αυτό…»! Και συνεχίζει για αρκετή ώρα ακόμη στο ίδιο ακριβώς κακοποιητικό και σεξιστικό παραλήρημα με ανάλογες τοποθετήσεις που μεταθέτουν την ευθύνη του βιασμού στο θύμα.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ακραία ή προκλητική διατύπωση. Πρόκειται για την ωμή αναπαραγωγή της κουλτούρας του βιασμού, η γυναίκα γίνεται υπεύθυνη για τη σεξουαλική βία που υφίσταται, το σώμα και το ντύσιμο της παρουσιάζονται ως πρόσκληση, ενώ ο δράστης σχεδόν απαλλάσσεται από την ευθύνη του αφού «τον σπρώχνει η φύση».
Η μετάδοση της πρώτης εκπομπής περνάει σχεδόν απαρατήρητη αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο όταν δέκα χρόνια αργότερα, στις 15 Αυγούστου 2010, η (τότε ΕΡΤ) ΝΕΤ προβάλλει το ίδιο ντοκιμαντέρ. Οι άθλιες απόψεις Τσόκλη(επιτέλους) προκαλούν σφοδρές αντιδράσεις. Η διοίκηση της ΕΡΤ αναγκάζεται να εκδώσει ανακοίνωση και να ζητήσει συγγνώμη αναγνωρίζοντας ότι οι συγκεκριμένες απόψεις δεν συνάδουν με τον χαρακτήρα και την αποστολή της δημόσιας τηλεόρασης: «Στις 15/8/2010 το απόγευμα, μεταδόθηκε σε επανάληψη από τη ΝΕΤ το ντοκιμαντέρ με τίτλο “Ο Τσόκλης στην Ιταλία”, ένα αφιέρωμα στο γνωστό εικαστικό, η πρώτη προβολή του οποίου είχε γίνει στις 13/6/2000. Στη διάρκεια του ντοκιμαντέρ, ο κ. Τσόκλης προβαίνει σε δηλώσεις, οι οποίες απηχούν προσωπικές του απόψεις και δεν συνάδουν με το χαρακτήρα και την αποστολή της δημόσιας τηλεόρασης. Για το λόγο αυτό, η ΕΡΤ αισθάνεται την υποχρέωση να ζητήσει συγγνώμη από το κοινό της».
Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης επιβάλλει στη ΝΕΤ πρόστιμο 15.000 ευρώ, κρίνοντας ότι το περιεχόμενο περιλάμβανε απαράδεκτα σεξιστικά μηνύματα και ότι μεταδόθηκε με ακατάλληλη σήμανση: «Το όλο περιεχόμενο της εκπομπής και ιδίως οι φράσεις… ενέχουν απαράδεκτα σεξιστικά μηνύματα και χαρακτηρισμούς…»
Την ίδια περίοδο και μετά τον σάλο, σε ραδιοφωνική συνέντευξη του ο Τσόκλης επιμένει στις απόψεις του και δηλώνει: «Θα ήθελα πριν κρίνω και καταδικάσω να κρίνω ψύχραιμα και λογικά τους λόγους και τις συνθήκες μιας τέτοιας ερωτικής επίθεσης. Πάντως, για να καθησυχάσω τους θορυβηθέντες, τους διαβεβαιώ ότι ποτέ δεν βίασα κανέναν αν και δεν κρύβω ότι αισθάνθηκα κάποιες φορές έντονα την επιθυμία να το κάνω…». Επανέρχεται δηλαδή με μια τοποθέτηση που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη αγανάκτηση. Αντί να αναγνωρίσει τη σοβαρότητα των όσων είχε υποστηρίξει, κάνει αυτές τις δηλώσεις με μια δόση ειρωνείας που δεν μπορείς να αγνοήσεις. Το παρουσιάζει μάλιστα σαν ένα πνευματώδες αστείο, σαν να είναι η σεξουαλική βία ένα θέμα που προσφέρεται για χιούμορ και η ελαφρότητα με την οποία αντιμετωπίζει ένα τόσο σοβαρό ζήτημα είναι εξίσου αποκαλυπτική με τις ίδιες τις δηλώσεις του.
2020: Η αξία μιας ανθρώπινης ζωής μετριέται με το βιογραφικό της
Τον Νοέμβριο του 2020 έχουμε μια ακόμη εμφάνιση του Κώστα Τσόκλη στην ΕΡΤ, αυτή τη φορά στην εκπομπή «Art Week» της Λένας Αρώνη. Με αφορμή την πανδημία και το δίλημμα της επιλογής μεταξύ ενός ηλικιωμένου και ενός παιδιού, ο εικαστικός υποστήριξε ότι θα επέλεγε να σώσει τον ηλικιωμένο, επειδή γνωρίζει ήδη τι έχει προσφέρει στη ζωή, ενώ δεν γνωρίζει τι θα γίνει το παιδί. «Ένα μωρό παιδί το θεωρούμε άξιο να ζήσει, αλλά δεν ξέρουμε αν είναι βόδι όρθιο ή αν κάποιος άνθρωπος με αξία. Ένας γέροντας, ξέρουμε πια τι ψάρια έχει πιάσει στη ζωή του. Εγώ αν είναι να σώσω έναν άνθρωπο στην ηλικία μου (ήταν 90 χρονών όταν έδωσε αυτή τη συνέντευξη) που δεν τα έχει χάσει παρά ένα παιδί που δεν ξέρω τι θα γίνει, θα έσωζα το γέροντα. Γιατί να το ρισκάρω με το παιδί, ο άλλος είναι μία πραγματική αξία, αναγνωρισμένη. Σκοτώνεις τον Πικάσο για να ζήσει η κυρά Μαρία; Χίλιες φορές θα σκοτώσω την κυρά Μαρία, αν μπει το πρόβλημα δεν θα σκεφτώ αν η κυρά Μαρία είναι 17 χρονών και ο Πικάσο είναι 84…»
Ποιος αποφασίζει ποια ανθρώπινη ζωή έχει μεγαλύτερη αξία; Με ποια κριτήρια αξιολογείται ένας άνθρωπος ως «πραγματική αξία» και ποιος αποκτά το δικαίωμα να κρίνει αν μια δεκαεπτάχρονη κοπέλα αξίζει λιγότερο να ζήσει από έναν αναγνωρισμένο καλλιτέχνη; Επίσης δεν πιστεύω πως η επιλογή τουθηλυκού γένους ήταν τυχαία. Δεν μίλησε για έναν άνθρωπο χωρίςαναγνωρισμένο έργο. Επέλεξε μια γυναίκα, μάλιστα με μια προσφώνηση που κουβαλάει από μόνη της μια δόση υποτίμησης και απαξίωσης για να την συγκρίνει με τον Πικάσο. Σαν να είναι αυτονόητο ότι η ζωή μιας γυναίκας χωρίς κοινωνική αναγνώριση έχει μικρότερη αξία από εκείνη ενός σπουδαίου άντρα δημιουργού. Και κάπως έτσι, ακόμη και μέσα σε ένα υποθετικό δίλημμα περί ανθρώπινης αξίας, η γυναίκα βρίσκεται ξανά στη θέση εκείνης που μπορεί να θυσιαστεί.
2026: Η ΕΡΤ ξαναγράφει το πορτρέτο
Και φτάνουμε στο σήμερα. Η ΕΡΤ επιλέγει να μας παρουσιάσει έναν σπουδαίο καλλιτέχνη, τους έρωτες του, τις γυναίκες που τον αγάπησαν, εκείνες που τον στήριξαν, τις προσωπικές του εξομολογήσεις. Μια γοητευτική ιστορία ανδρικής δημιουργικότητας, με τις γυναίκες να εμφανίζονται κυρίως μέσα από τον ρόλο τους στη ζωή και την καλλιτεχνική του πορεία. Αλλά πού βρίσκονται οι γυναίκες που σύμφωνα με τις δικές του δημόσιες δηλώσεις, είναι υπεύθυνες για τη βία που υφίστανται; Πού βρίσκεται η συζήτηση για τις απόψεις που μετατρέπουν το θύμα σε υπαίτιο; Πού βρίσκεται η προηγούμενη επίσημη θέση της ίδιας της ΕΡΤ;
Η ΕΡΤ δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζει τη δημόσια παρουσία του σαν μια ακίνδυνη, αποστειρωμένη ιστορία γεμάτη έρωτες, τέχνη και όμορφα τοπία. Οι γυναίκες δεν είναι απλώς οι μούσες, σύντροφοι και υποστηρικτικοί χαρακτήρες στην ιστορία ενός σπουδαίου άνδρα, είναι άνθρωποι με αυταξία, αξιοπρέπειακαι δικαιώματα. Η καλλιτεχνική αξία δεν αποτελεί ηθικό άλλοθι και η αναγνώριση ενός δημιουργού δεν προϋποθέτει αμνησία για όσα έχει πει. Η δημόσια τηλεόραση δεν μπορεί να επιλέγει να θυμάται τους έρωτες ενός καλλιτέχνη και να ξεχνά τις απόψεις του για τη βία κατά των γυναικών.
Σε μια χώρα που οι γυναικοκτονίες και η έμφυλη βία εξακολουθούν να αποτελούν μια σκληρή καθημερινότητα, η ΕΡΤ οφείλει να είναι πολύ πιο συνειδητοποιημένη ως προς τα μηνύματα που επιλέγει να αναπαράγει αλλά και ως προς όσα επιλέγει να αποσιωπά. Ακριβώς επειδή είναι δημόσια τηλεόραση, έχει ευθύνη όχι μόνο για το ποιον επιλέγει να προβάλλει αλλά και για το πώς τον παρουσιάζει. Και αυτή η ευθύνη γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες εξακολουθούν να πληρώνουν με τη ζωή τους το τίμημα.