Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΣΜΟΥ

Τοῦ Γιώργου Νικολακάκου
Ο Συντηρητισμός εἶναι κυρίως μιά φιλοσοφική στάσις καί διανύει ὄλόκληρη τήν πολιτική ἰστορία.Δέν ἔχει ἕνα συγκεκριμένο καί καλά ἐπεξεργασμένο πρόγραμμα ἥ κάποιο σχέδιο ἐπάνω στό ὀποῖον θά ἤθελε νά οἰκοδομήση μιάν ἰδανική κοινωνία. «Πάνω ἀπό ὄλα, ὄχι πρόγραμμα», προειδοποιοῦσε ὁ Disraell, καί εῖναι αυτά τά χαρακτηριστικά ποῦ όδηγεῖ σέ ἐσφαλμένες ἐρμηνεῖες γιά τήν φύσιν καί τήν λειτουργία τοῦ Συντηρητισμοῦ στόν πολιτικό καί κοινωνικόν χῶρο. Ο Συντηρητισμός ἐχρησιμοποίθη σάν ἰδεολογικό ὄπλο ἀπό τόν Μαρξισμό καί σοσιαλισμό γιά νά πλήξουν τούς ἰδεολογικούς τους ἀντιπάλους. Ο συντηρητισμός κυρίως ἐπιστρατεύεται ὄταν ἡ κοινωνία ἀντιλαμάνεται ὄτι ἀδυνατεῖ νά ἰκανοποιήση ὄλες τίς ἐπιθυμίες. Μετατρέπεται σέ ιδεολογία καί ἐπιστρατεύει ίδεολογικά ὄπλα ὄταν ἀντίπαλα φιλοσοφικά συστήματα ἀπειλοῦν νά ἀνατρέψουν τήν τάξι πραγμάτων ποῦ, κατά τόν συντηρητικόν, ἐξασφαλίζουν, κάτω ὑπό τίς ὑφιστάμενες συνθῆκες, τούς κιαλλίτερους ὄρους ζωῆς, ἡ ὄταν ζητοῦν άπο τά μέλη τῆς κοινότητος, νά ἀποδυθοῦν σέ ἕναν ἀγῶνα τοῦ ὀποίου ἡ ἔκβασις εἶναι ἀβέβαιη ἥ ἀτελέσφορη ἥ ποῦ οἰ
σκοποί ποῦ ἐπιδιώκουν δέν ἔχουν καμία πιθανότητα νά τελεσφορήσουν. Ο συντηρητικός ἔχει μεγαλύτερη ἐπίγνωσι τῶν περιορισμένων δυνατοτήτων τῆς κοινωνίας ἀλλά καί τῆς περιορισμένης διανοητικῆς ἐμβέλειας τοῦ ἀνθρώπου καί ἀπό αὐτήν τήν ἐπίγνωσι ἀπορρέει ἡ δυσπιστία καί ὁ συντηρητισμός ποῦ ἡ κοινωνία ,ἄν εχει ἥ δέν ἔχει δέν, τό ἀναγνωρίζει πάντοτε. Τά μέλη τῆς κοινωνίας μπορεῖ νά γίνουν ἔρμαιο τῶν θυμικῶν τους παρορμήσεων καί πολλῶν ἄλλων ἐξωλογικῶν δυνάμεων καί νά προβάλλουν ἀξιώσεις ποῦ δέν ἔχουν καμία πιθανότητα νά ἰκανοποιηθοῦν. Γιαυτό ἡ κοινωνία ἀναγκάζεται νά βρεῖ τρόπους χειραγωγήσεως αύτῶν τῶν ἐπιθυμιῶν καί ἀξιώσεων, πράγμα ποῦ ὀδηγεῖ σέ λανθασμένες ἐρμηνεῖες περί τοῦ ρόλου τῆς κοινωνίας στήν διαδικασία τῆς κοινωνικοποιήσεως. Δηλαδή, ἀναγκάζεται νά ὑιοθετήση μιά συντηρητική στάσι τήν ὀποῖα ἐπενδύει μέ τίς ἀναγκαῖες φιλοσοφικές ἰδέες ποῦ δικαιολογοῦν ἀλλά ὄχι νά ἐκλογικεύουν καί θά ἐρμηνεύουν αύτήν τήν στάσι.
Ὁ συντηρητισμός ὡς φιλοσοφική στάσις, καί μέ βάσιν τούς σημαντικώτερους ἐκφραστές του στήν νεωτετέρα πολιτική ἰστορία ὑπῆρξε ὁ Edmund Burke (1729-1797), Δέν ἀντετάχθη στίς αλλαγές στον τρόπο διακυβερνήσεως καί στούς θεσμούς, ἀλλά ὑπερασπίσθη τήν σταδιακή καί ὀμαλή ἀλλαγή. Εσεβάσθη τίς πολιτικές συνήθειες, τά πολιτικά ἤθη, καί τήν παράδοσιν ὡς συσσωρευμένη γνώσι καί «σύνεσι» περισσοτέρων γενεῶν.Ἡ συντηρητική σκέψις διατρέχει ὀλόκληρη τήν ἰστορία τῆς ἀνθρώπινης σκέψεως. Ο συντηρητισμός βρῆκε φιλοσοφική ἔκφρασιν στην σκέψιν πολλῶν διανοούμενων και στην στάση της κοινωνίας, Ο συντηρητισμός εκφράζει την τάσι τοῦ ἀτόμου να δυσπιστῆ σέ ὄτι δέν ἔχει δικαιωθῆ ἀπό τήν ἐμπειρία καί
χρησιμοποιεῖται σάν μέσον για να σώση την πνευματικότητα του
ἀνθρώπου, γιά τήν χειραγώσιν τῶν ἐπιθυμιῶν, τῶν ἀπαιτήσεων καί τήν διατήρησιν τῶν ἀρχῶν ποῦ ἔχει θεσπίσει τό ἴδιο τό ἄτομο καί οί ὀποῖες θα πρέπει να διέπουν τήν συμπεριφορά τῶν μελών τῆς κοινωνίας. Αρχές ποῦ εχουν θεσπιστή στην ιστορική πορεία της κοινωνίας. Πολιτική ἔκφρασι, ὄπως ἀνέφερα, βρήκε στις θεωρίες του Burke. Ήταν οι ιδιαίτερες συνθήκες που προέκυψαν απο την Γαλλική Επανάστασιν, ἡ ὀποῖα ἀπείλησε να καταστρέψη το θεσμικό πλαῖσιο τῆς Αγγλίας.
Ο Συντηρητικός δέχεται ὄτι οἰ κοινωνικές σχέσεις δέν εἶναι αἰτιακές καί προβλέψιμες καί ότι ἡ «πολιτική σοφία» είναι στη πραγματικότητα συλλογική καί ὄχι «ἀπόρροια τοῦ στοχασμοῦ ἑνός καθήμενου σε κουνιστή πολυθρόνα» φιλοσόφου. Σε αυτήν τήν βάσι σκέψως, ὁ συντηρητισμός ὑπεστήρίξε τήν διατήρησιν τοῦ ὑφιστάμενου κοινωνικοῦ καί πολιτικοῦ κατεστημένου (π.χ. θεσμούς, αξίες κλπ.), ὡς λειτουργικοῦ καί ἀποτελεσματικοῦ, ὄσον αὐτό εἶναι δυνατόν.Οί συντηρητικοί ἀποδέχθηκαν τη φιλελεύθερη δημοκρατία και ενσωματώθηκαν σε αυτήν. Οἰ πολιτικές συνθῆκες ποῦ ἐπεκράτησαν καί τα γεγονότα ποῦ ἔλαβαν χῶρα τήν ἐποχή τοῦ Burke δέν ἐπέτρεψαν νά ἐκφραστῆ καί νά εκδηλωθοῦν ὀλόκληρο τό πνεῦμα καί οί αξίες τοῦ Συντηρητισμοῦ. Η πνευματική βιογραφία τοῦ συντηρητισμοῦ διανύει πολλούς αἰῶνες καί καταγράφει μιά μακραίωνη πορεῖα καί ἐλάχιστοι ἔχουν ἀσχοληθῆ μέ τήν χαρτογράφησιν της.
Στήν πορεῖα τῆς ἱστορίας διατυπώθηκαν πολλές ἀνεδαφικές, ἀνύποστατες καί οὐτοπιστικές θεωρίες οἰ ὀποῖες ὑπῆρξαν μιἀ βἀναυση πρόκλησις στήν σκέψιν τοῦ ἀτόμου. Αὐτές οἰ θεωρίες ἐθέσπισαν νόημα ἐκεῖ ποῦ νόημα δέν ὑπῆρχε καί οῦτε μποροῦσε νά ὑπάρξη. Τέτοιες ἰδέες προκάλεσαν ὀδυνηρή πρόκλησι στήν σκέψι τοῦ ἀτόμου, τοῦ ἀτόμου τό ὀποῖον ἐμφορεῖται ἀπό μιά βαθειά πίστι ὄτι ἡ ἐκπόνησις σχεδίων ἐπάνω στό ἀναπόδεικτο, τό ἰδεατό καί τό ὑπεβατικό ἀποτελεῖ φοβερά ἐπικίνδυνη ἐπιχείρησι. Στήν νεωτέρα ιστορία του ἠ μεγαλυτέρα πρόκλησις ὑπῆρξε ὀ ἰσχυρισμός τοῦ Μαρξισμοῦ ὄτι ἡ ἀνθρωπίνη συνείδησις εἶναι μιά μηχανική ἐνέργεια, κάτι ποῦ παράγεται ἀπό τήν ἀντικειμενική πραγματικότητα. Ἐάν, ὄμως ἠ συνείδησις εἶμαι μιά μηχανική ἐνέργεια, εἶναι ἡ ἀντανάκλασις τῆς ὑλικῆς πραγματικότητος, ἡ συνείδησις θά ἀνακαλύπτη μόνον ἐκείνη τήν πραγματικότητα ποῦ ἀντανακλάται στήν νόησιν καί ὄχι σέ κάποια ἄλλην πραγματικότητα. Εφ’ ὄσον ἡ συνείδησις εἶναι φαινόμενον τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, ποῖα άξίαν ἔχει νά μεταβληθῆ ἡ ὑλική πραγματικότητα, ἐφ’ ὄσον ἡ συνείδησις πάντοτε θά ἀντανακλᾶ τόν ὑλικόν κόσμο;
Ὀ συντηρητικός μπορεῖ νά μήν ἔχει ἀρθῆ στό ὕψος τῆς Σωκρατικῆς σκέψεως καί νά άρχίζη μέ τήν ἀναγνώρησιν τῆς δικής του προσωπικῆς ἀνεπάρκειας καί μέ τήν δυσπιστία πρός τόν ἐαυτόν του, ἐφαρμόζοντας τὀ «εν οἰδα ὄτι οὐδέν οἰδα», ἀλλά καί δέν δογματίζει καί δέν μονολογεῖ. Ἄν καί δέν διετύπωσε τήν ἀμφιβολία του μέ τό dubito ergo sum τοῦ Αγίου Αὐγουστίνου, ἥ τὀ cogito ergo sum τοῦ Καρτέσιου, ἀπαιτεῖ νά ἔχη ἀσφαλεῖς πηγές γνώσεως. Δέν διασπαθίζει τίς πνευματικές του δυνάμεις στήν ἐπίπονη προσπάθεια νά ἐπεξεργάζεται σχέδια καί θεωρίες οἰ ὀποῖες εἶναι τελείως ἀνυπόστατες ἀλλά ἐπιστρατεύει τίς πνευματικές του δυνάμεις στήν ἐπίπονη προσπάθεια νά ἀνασκευάση ὄτι εῖναι ἀπρόσιτο στήν λογική καί τήν γνώσι μέ ἀποτέλεσμα νά βρίσκεται ἡ συνείδησις καί τό πνεῦμα του σέ κατάστασιν διαρκούς ἐγρηγόρσεως καί νά ἐδραιώνεται ἡ ἀμφιβολία του γιά ὄτι δέν μπορεῖ νά συλλάβη γνωστικά. Γιά τόν συντηρητικό, ἡ ἀνακάλυψις τῶν αἰτίων τῶν κοινωνικῶν φαινομένων εἶναι μιά ἀτέρμονη προσπάθεια, καί ἡ ἐξήγησις των δέν ἐξαντλεῖται μέ τήν διατύπωσιν ἔνος ὀρισμοῦ ἥ μιᾶς θεωρίας. Πολύ δε περισσότερο, ὄπως ἐτόνισα, ἀπεχθάνεται τήν ὀποιανδήποτε ἐπιχείρησι οἰκοδομήσεως τῆς κοινωνίας ἐπάνω σέ ἰδεατά πρότυπα.
Η ιδεολογία του Συντηρητικοῦ δέν προβάλλει ἀξιώσεις ποῦ ὑπερβαίνουν τίς πνευματικές δυνατότητες τῆς κοινωνίας . Θέλει νά διοχετεύη τίς ἐνέργειες τοῦ ἀνθρώπου σέ δημιουργικές κατευθύνσεις καί ἡ καλλίτερη κοινωνία δέν θά προκύψει ἀπό τήν ἐφαρμογή μερικῶν ἀπλῶν συνταγῶν. Πιστεύει ὄτι ὄταν οί άξίες καί ιδέες δέν ἀντανακλοῦν τό πνεῦμα καί τόν χαρακτῆρα τοῦ λαοῦ ἀπορυθμίζεται ἡ γυροσκοπική του πυξίδα, ἀποπροσανατολίζεται,ἀλλοιώνεται ὁ χαρακτῆρας του, διαστρέφονται οἰ πολιτικές καί κοινωνικές του ἀντιλήψεις καί ἐκφυλίζεται ἡ σκέψις καί ὁ χαρακτῆρας του. Θεωρεῖ σάν ὑπέρτατες άξίες τήν πνευματική καἰ πολιτική ελευθέρια καί τόν σεβασμό τῆς αὐτονομίας τῆς ἀνθρωπίνης προσωπικότητος. Ἡ χειραφέτησις τοῦ άλόγου ἀποτελεῖ τήν μεγαλυτέρα πολιτιστική κατάκτησι τοῦ ἀνθρώπου καί ὄχι ἡ δημιουργία κάποιας κουλτούρας. Αὐτά ποῦ ἐδίδασκε ὁ Πλάτων ἐξακολουθοῦν νά εἶναι ἐπίκαιρα. Ὄταν τό ἄλογο μέρος τῆς ψυχῆς τεθῆ ὑπό τήν ἐποπτεῖαν τοῦ λογικοῦ τότε θά προκύψουν καί θά γεννηθοῦν καί οί ἀρετές στόν ἄνθρωπο. Οι ἰδέες τοῦ συντηρητικοῦ’ μποροῦν νά λειτουργήσουν σάν ἐργαλεῖο γιά τήν χειραφέτησι τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τίς ἄλλογες δυνάμεις διότι ἀποτελοῦν μιά πειθαρχημένη μεθοδολογικά ἀναφορά σε μιά πρότασι ποῦ προσφέρεται να ὑποστῆ λογικο καί ἐμπειρικό ἔλεγχο., ἐνῶ οἰ ἰδέες τοῦ σοσιαλισμοῦ δέν ἀποτελοῦν κατάφασι τῆς ἐξωτερικῆς ἐμπειρίας καί ἔτσι δέν μποροῦν να ὑποβληθοῦν στήν κριτική τῆς γνώσεως. Ὁ συντηρητικός διαθέτει προσαρμοστικότητα καί δεκτικότητα σε νέα μηνύματα καί σε νέες ιδέες καί ἐπεξεργάζεται διαρκῶς τά διάφορα γνωστικά δεδομένα. Αὐτό, ἴσως, καί νά ἀποτελῆ τήν ἐξἠγησι γιατί ἡ ἰδεολογία του δέν προσέλαβε μαζικές διαστάσεις καί δέν ἔχει εὐρεῖα κυκλοφορία σέ επεξεργασμένη ἔκδοσι. Δείχνει ἔντονη ἀντιπάθεια γιά τίς αφηρημένες ἰδέες καί ή μεταφυσική δέν μπορεῖ νά αποτελέση τόν ὀδηγό δράσεως τῶν ἀτόμων, τουλάχιστον στό πολιτικό πεδίον. Πιστεύει ὄτι δέν μποροῦμε νά οἰκοδομήσωμε πρότυπα πολιτικῆς καί κοινωνικής οργανώσεως σύμφωνα μέ ιδεατά πρότυπα.Ὄλα τά σχέδια γιά τήν κοινωνική ὀργάνωσιν ποῦ ἐστηρίχθησαν πάνω σε ἰδεατά πρότυπα ἀπεδείχθησαν δόγματα ἀκαταξίωτα.Ο Μαρξισμός ἀποτελεῖ τήν πιό περίτρανη ἀπόδειξι. Απεδείχθη ὄτι ὁ ἄνθρωπος δέν ἀναπαρίσταται στήν θεωριτική σκέψι καί ἡ κοινωνία καί οί άνθρωποι δέν μποροῦν νά ἐξετασθοῦν μέσα από μιά Αφηρημένη «λογική».
Ο Συντηρητικός πιστεύει ὄτι ἡ κοινωνία θά πρέπη νά ἀναγνωρίζη τήν πολυμορφία τῆς ζωῆς. Νἀ ἀναγνωρίζη ὄτι ὄ ἄνθρωπος δέν μπορεῖ νά ἐκφραστῆ μόνον μέ μερικές ἰδέες, μόνον μέ ἓναν τρόπο. Δέν μπορεῖ νά καταφάσκη μόνον σέ μιάν ἰδέα καί νά μήν προσπαθῆ νἀ συλλάβη τό νόημα τοῦ κόσμου μέσα ἀπό μίαν εἰκὀνα ὄπως ἔκανε ὄ μαρξισμός καί ἄλλες ἰδεολογίες. Ὄταν ὁ ἄνθρωπος καταφάσκει μόνον σέ μιάν ἀξία, καί ὄταν συλλαμβάνη τό νόημα τῆς ζωῆς μέσα ἀπό μιάν εἰκόνα μόνον, βρίσκεται διαρκῶς σέ σύγκρουσι μέ τό περιβάλλον του καί τίς κοινωνικές ὀμᾶδες ποῦ δέν καταφάσκουν στίς δικές του ἀξίες καί δέν βλέπει τήν πραγματικότητα μέσα ἀπό τήν δική τους ὀπτική.
Πιστεύει ὄτι μέσα στήν κοινωνία ποῦ θά δημιουργήσωμε ἡ ἠθική διαπαιδαγώσις θά πρέπη νά ἀποτελῆ τό κύριο μέλημα της. Αυτό πηγάζει άπό τήν ἀνάγκη ποῦ προκύπτει λόγω τοῦ περιορισμοῦ τῆς λειτουργίας τῆς ζωῆς. Ἐκτός ἀπό τήν ἔννοια ποῦ προσάπτει ἠ κοινωνία στήν ἠθική καί στήν ἀξία τήν ὀποῖα αυτή ἔχει, ἡ πεῖρα τῆς ζωῆς ἀποδεικνύει ὄτι ἡ οἰκονομική τῆς ἰστορίας ἐπιβάλλει ζωή σύμφωνη μέ τήν ἠθική, σάν τό πιό πρόσφορον τρόπο γιά τήν ἐπίτευξι τής ευτυχίας τής κοινωνίας. Τά μέλη τῆς κοινωνίας θά πρέπη νά ἀξιολογοῦνται ἰεραρχικά, τό όποῖον πηγάζει ἀπό τήν πεποίθησιν ὄτι μέ αὐτόν τόν τρόπον προάγεται ἡ ἐνέργεια ποῦ ὡθεῖ τά ἄτομα νά ὑπερβοῦν τήν παροῦσα τους κατάστασι.
O Συντηρητικός ἔχει σάν ϋπέρτατο ἀξιώμα τήν ἐλευθερία τῆς θελήσεως του ἔτσι ὤστε κάθε συμπεριφορά νά έκλέγεται συνειδητά ἀπό αύτόν.Θέλει μιά κοινωνία, μιά κοινωνική καί πολιτική ὀργανωσιν ποῦ νά τοῦ παρέχη τήν μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία προσωπικής ἀποφάσεως καί νά αποτελή εκδήλωσι τής καταφάσεως της ατομικής του ὑπάρξεως.Σ τηρίζει τίς διαγνώσεις σου σέ συγκεκριμένα καί προφανή δεδομένα καί προτιμᾶ τούς παραδοσιακούς δεσμούς τῆς δημόσίας ζωῆς.
Ο Σΰντηρητικός καταφάσκει στήν ιδέα ότι ή δημιουργική ζωή προϋποθέτει μιά κατάστασιν ὑψηλῆς πνευματικῆς ὑγεῖας, ὑψηλῆς ἀγωγῆς καί σταθερῶν κινήτρων ποῦ κρατοῦν ἐνεργό τήν συνείδησιν καί δέν αποδύοται σέ αναζητησεις ποῦ βοηθουν στήν οικοδόμησιν εξηγήσεων ποῦ δέν ἐρείδονται στήν δύναμιν τοῦ ανθρώπινου νοῦ. Επίσης πιστεύει ὄτι ή ὀρθή πολιτική καί κοινωνική ὀργάνωσις εῖναι ἔργο ἀνθρώπινον καί αντικείμενο τῆς ἀτομικῆς προσπάθειας ποῦ φωτίζεται ἀπό τίς δυνατότητες καί τίς αξιώσεις τῆς ἐποχής της. Επίσης εἶναί ὀπαδός τῆς Αριστοτελικῆς λογικῆς ὁ ὀποὶος δέν ἀναζήτησε τὀ κοινωνικό καί πολιτικό ἰδεῶδες στόν ὑπερβατικόν κόσμο, καί δέν δέχεται λύσεις τῶν προβλημάτων εάν δέν προκύπτουν ἀπό τήν ἐπεξεργασία τῶν ἐμπειρικών δεδομένων. Ἑξετάζει προκαταβολικά πῶς θά ὑπερβῆ τά ὄρια τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως καί οί προσανατολισμοί τῆς δράσεως του διατηροῦν ἕναν σταθερόν, ἐνιαῖον πυρῆνα. Θέλει πρῶτα νά συλλάβη καί νά οἰκειοποιηθῆ γνωστικά ἐκεῖνο ποῦ θά προκύψη ἀπό τήν δράσιν του.
Στήν πορεῖα τῆς ίστορίας διατύπωθηκαν πολλές ἀνεδαφικές, ἀνυπόστατες καί οῦτοπιστικς θωρίες οί οποίες ὑπῆρξαν μία βάναυση πρόκλησις στήν σκέψι τῶν ἀτόμων . Αὐτές οί θεωρίες θέσπισαν νόημα ἐκεῖ ποῦ νόημα δέν ὑπῆρχε καί οῦτε μποροῦσε νά ὑπάρξη. Τέτοιες ἰδέες προκάλεσαν ὀδυνηρή πρόκλησι στήν σκέψι τοῦ συντηρητικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐμφορεῖται ἀπό μιά βαθειά πίστι ὄτι ἡ ἐκπόνησις σχεδίων ἐπάνω στό ἀναποδείκτο, τό ἰδεατό καί τό ὑπερβατικό ἀποτελεῖ φοβερά ἐπικίνδυνη ἐπιχείρησι. Ἡ μεγαλύτερα πρόκλησις γιά τόν συντηρητικόν ὑπῆρξε ὁ ἱσχυρισμός τοῦ Μαρξ ὄτι ἡ ἀνθρωπίνη συνείδησις εῖναι μία μηχανική ἐνέργεια, κάτι ποῦ παράγεται ἀπό τήν αντικειμενική πραγματικότητα. Εάν ἡ συνείδησις τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἀντανάκλασις τῆς ὑλικῆς πραγματικότητος, ἡ συνείδησις θά ἀνάκάλυπτε μόνον ἐκείνη τήν πραγματικότητα ποῦ ἀντανακλᾶται στήν νόησιν καί ὄχι σέ κάποιαν ἄλλη ὑλική πραγματικότητα. Εφ΄ όσον ἡ συνείδησις εῖναι φαινόμενο τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, ποιά ἀξία ἔχει νά μεταβληθῆ ἡ ὑλική πραγματικότητα, εφ΄ όσον η συνείδησις πάντοτε θα ἀντανακλᾶ τόν ὑλικο κόσμο?
Ο Συντηρητικός ἔχει μεγαλύτερη ἐπίγνωσι τῶν περιορισμένων δυνατοτήτων τῆς κοινωνίας ἀλλά καί τῆς περιορισμένης διανοητικῆς ἐμβέλειας τοῦ ανθρώπου, καί ἀπό αὐτήν τήν ἐπίγνωσι ἀπορρέει καί ὁ «συντηρητισμός του» γιά τόν ὁποῖον ἔχει κατηγορηθῆ συχνά. Η κοινωνία, άν καί δέν τό ἀναγνωρίζει πάντοτε, βρίσκεται διαρκῶς στήν ἀνάγκη νά περιορίση τήν δράσιν καί τίς ἀπαιτήσεις τῶν μελῶν της νἀ μήν ὑπερβοῦν τά ὄρια τοῦ ἐφικτοῦ. Τά μέλη τῆς κοινωνίας μποροῦν νά γίνουν ἔρμαιο τῶν θυμικῶν τους παρορμήσεων καί πολλῶν ἄλλων ἐξωλογικῶν δυνάμεων καί να προβάλλουν ἀξιώσεις ποῦ δέν ἔχουν καμία πιθανότητα νά ἰκανοποιηθοῦν, ὄπως ἔγινε ἐπί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ. Γιαυτό ἡ κοινωνία πρέπει νά βρῆ τρόπους χειραγωγήσεως αύτῶν τών ἐπιθυμιῶν καί ἀξιώσεων. Ο Σοσιαλισμός ὄχι μόνον δέν προσπάθησε να χειραγωγήση τίς ἀξιώσεις τοῦ λαοῦ, ἀλλά τίς ὑποθάλψε.
O συντηρητικός θέλει νά διαφυλάξη τίς κεντρικές αξίες και τα θεσμικά επιτεύγματα τών προκατόχων του με κυρίαρχο τήν ουσιαστική ελευθερία έκφράσεως ὄλων τῶν πολιτῶν. Θέλει νά απελευθερώση τήν σκέψι τῶν νέων ἀπό θολές μηδενιστικές ἥ ὀλοκληρωτικές ιδεολογίες ποῦ δέν ἀντέχουν μιἀ δημοκρατική ἀντιπαράθεσιν ἀπόψεων καί γιά αὐτόν κυρίως τόν λόγο, τίς θεωρεῖ ἐμπόδιο στήν έπιβολή τοῦ μονολόγου τους καί τίς διαβάλλουν. Τότε οι νέοι, ἐλεύθεροι ἀπό ὀλοκληρωτικές ἀνελεύθερες προκαταλήψεις τοῦ πρόσφατου παρελθόντος, θα ὀδηγηθοῦν πάλι στήν παγκόσμια πολιτιστική πρωτοπορία, ἐκεί ποῦ ὀφείλουν να ανήκουν.
Οί ἀρχαῖοι Αθηναῖοι ἐτόνιζαν ὄτι ό άνθρωπος μποροῦσε νά φιλοκαλῆ μετά εύτελεῖας καί αὐτήν τήν αντίληψιν τήν εῖχαν ἀναγάγει σέ αξία. Η λειτουργία αύτής τῆς ἀξίας ἤταν νά ἐξαλείψη τίς μή καθαρῶς βιολογικές ἀνᾶγκες ώς γνώρισμα τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἀνθρώπου. Στήν διαμόρφωσιν αὐτής τῆς φιλοσοφικῆς ἀντιλήψεως ἀσφαλῶς εῖχε συμβάλλει ἡ κοινωνική ἀνάγκη γιά τόν περιορισμό καί χειραγώγησιν τῶν ἀνθρωπίνων ἀναγκῶν καί τῶν τάσεων τού ἀνθρώπου νά βρίσκη ἰκανοποίησιν καί ἀπόλαυσιν σέ ὐλικά ἀντικείμενα. Αὐτή ἡ φιλοσοφική ἀντίληψις δέν ἤταν ἀποτέλεσμα συνειδητῆς ἐπινοήσεως καί οὔτε ἀποσκοποῦσε στό νά χρησιμοποιθῆ σάν ἰδεολογικό ἐργαλεῖο. Κυοφορήθηκε ἀπό τήν φιλοσοφική τάσιν τῆς ἐποχής ποῦ εἶχε διαμορφωθῆ ἀπό τήν πνευματική καλλιέργεια τῆς κοινωνίας. Η λειτουργία αὐτῆς τῆς ἀξίας ἤταν νά ἐξαλείψη τίς μή καθαρῶς βιολογικές ἀνάγκες ώς γνώρισμα τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἀνθρώπου. Αυτή ἡ φιλοσοφική ἀντίληψις δέν ἤταν ἀποτέλεσμα συνειδητῆς ἐπινοήσεως καί οὖτε ἀποσκοποῦσε στό να χρησιμοποιθῆ σάν ιδεολογικό ἐργαλεῖο. Τά μέσα καί τά διανοητικά ἐργαλεῖα ποῦ ἐπιστρατεύει ἡ κοινωνία κάθε ἐποχή ἐξαρτῶνται ἀπό τό πνευματικό ἐπίπεδο τῆς ἐποχῆς καί τίς πιθανότητες ποῦ ἔχουν νά τελεσφορήσουν.Πάντως οί κοινωνικές ἀνάγκες, οί περιορισμένες δυνατότητες τῆς κοινωνίας, ἡ ἀβέβαιη ἔκβασις τῆς δράσεως τῶν ἀτόμων καί ἡ περιωρισμένη διανοητική ἐμβέλεια καλλιεργοῦν καί προάγουν τήν συντηρητική σκέψι καί στάσι ποῦ τηρεῖ κάποτε ὁ συντηρητικός, μιᾶς στάσεως καί σκέψεως ποῦ δέν ἐφαρμόζονται ὄμως μέ τήν αντίδρασιν σέ κάθε ἀνάγκη ἀλλαγῆς. Η ἐπεξεργασία καί ἡ διάδοσις τῆς «συντηρητικῆς» φιλοσοφίας καί ἡ χρησιμοποίησις της σάν διανοητικό και ἰδεολογικό ἐργαλεῖο θά μποροῦσε νά βοηθήση στήν εξέτασιν τῶν κοινωνικῶν φαινομένων ὑπό σωστές προϋποθέσεις.
Πάντως, ὄσοι ἐπιμένουν στήν δημιουργία τῆς ἰδανικῆς κοινωνίας θά πρέπη νά δεχθοῦν ὄτι διά τήν συγκρότησι αύτῆς τῆς κοινωνίας θά πρέπη νά ἐκκινήσουν ἀπό τήν εμπειρία, ἀπό τά αντικείμενα τά ὀποῖα μόνον εἶναι προσιτά πρός τόν ἄνθρωπον, καί αυτό πρεσβεύει ὀ συντηρητικός. Τά ἄτομα θά πρέπη νά πορευθοῦν πρός τήν ἀναγωγική θεώρησιν τῶν αντικειμένων, πρός τήν συγκεκριμένην πραγματικότητα. Ακόμα καί ὁ Πλάτων πού κηρύττει ὄτι ἐπνευστική πηγή τῶν φιλοσόφων γιά τήν οἰκοδόμησι τῆς ἀρίστης πολιτεῖας εῖναι ὑπερβατική, ἡ μέθοδος τῆς δράσεως εῖναι ἐμπειρική. Μέ τίς ἀλληλοδιάδοχες θεωρήσεις τῶν Ιδεῶν (τῶν ὑπερβατικῶν Ἰδεών) οί ἄριστοι ποῦ εῖναι οί ἄρχοντες δέον νά κάνουν παρατηρήσεις τῆς ἀνθρωπίνης πραγματικότητος καί ἀπό τά πορίσματα αὐτῶν τῶν παρατηρήσεων νά ἀντλοῦν τά συμπερασματα των. Οί φιλόσοφοι θά πρέπη νά εῖναι οί ἐνδιάμεσοι μεταξύ τῆς ὑπερβατικῆς πηγῆς καί τῆς ἰστορικῆς πραγματικότητος.
Εκείνοι ποῦ ἐξέφρασαν τό πνεῦμα τοῦ Ἑλληνα Συντηρητικοῦ εῖναι πρόσωπα ὄπως ὀ Ἀριστοτέλης ὁ Πλάτων, ὁ Περικλῆς ὁ Σώλων καί ἄλλοι ἀρχαῖοι καί ἀπό τούς μεταγενέστερους ὁ Παπαδιαμάντης, Φεραῖος, Καποδίστριας, Μαβίλης καί πολλοί ἄλλοι. Πιστεύει, ὄπως ὁ Ἀριστοτέλης, ὄτι ἡ σωστή κοινωνία οίκοδομεῖται ἀπό τά ἄτομα ποῦ τήν ἀπαρτίζουν. Τἀ μέλη τής κοινωνίας θά πρέπη νά ἔχουν λάβει τήν σωστή διαπαιδαγώγησι καί θά πρέπη νά ἔχουν λάβει τήν σωστή διαπαιδαγώγησι, νά ἔχουν ἀναπτύξει αὐτές τίς αρετές ποῦ ἀποτελοῦν ἀπαραίτητη προϋπόθεσιν γιά τήν ἀνάπτυξι τῶν εὐγενῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἀτόμου, Ὁ λόγος ἀπό μόνος του δέν ἀρκεῖ γιά τήν ανάπτυξι τῶν ἀρετῶν. Δηλαδή, ὁ λόγος ἀπό μόνος του δέν εῖναι ἀρκετός. Γιά νά τελεσφορήση ἡ ἐπιταγή τοῦ λόγου πρέπει νά βρῆ μιά ψυχή προδιατεθιμένη, πρέπει νά ἔχη μέ τήν άσκησιν, τήν τυχαῖα ἥ τήν αναγκαστική, δημιουργηθῆ ἔνα ἤθος γιά νά δεχθῆ τήν ἐπιταγή τοῦ λόγου.Πρέπει νά ἔχη ἐθισθῆ στήν τέλεσιν τοῦ σωστοῦ.Η μετά τοῦ ὀρθοῦ λόγου ἔξις ἀρετή ἐστίν. Βέβαια ἡ ἔξις πρέπει νά εῖναι ήθική.
Ὁ ρεαλισμός τοῦ Πλάτωνος δέν περιορίζεται μόνον σέ ὄτι ἀφορᾶ τήν ἐπίτευξιν τῆς ἀρίστης πολιτεῖας, δηλαδή τό πώς θά ἐπιτευχθῆ ἡ ἀρίστη πολιτεῖα καί τό πῶς θά πραγματοποιηθοῦν οί στόχοι καί οί σκοποί της. Ὁ Πλάτων εῖνα σαφής: ἡ πολιτεῖα του χρησιμεύει κυρίως σάν ἀξιολογικός προσανατολισμός. Εῖναι μιά πηγή –παρακινήσεων καί κατευθύσεων γιά τήν οικοδόμησιν τῆς σωστῆς πολιτεῖας. Συγκεκριμένα στούς Νόμους του ὁ Πλάτων ἐπεξεργάζεται σχέδιο γιά πολιτική δράσι, τό οποίον χαρακτηρίζεται ἀπό σεβασμό στούς παραδοσιακούς θεσμούς, ἀπό μέριμνα προσαρμογῆς στήν ἀντοχή τῆς ἰστορικῆς πραγματικότητος, σεβασμό πρός τούς νόμους τούς ἐκ πείρας πολλῆς κειμένους καί τίνων συμβόλων ἕκαστα χαριέντως συμβουλευσάντων καί πεισόντων θέσθαι τό πλῆθος. Ἔτσι ὁ Πλάτων ἀναγνωρίζει ἐφ όσον ἡ ὑπερβατική πολιτεῖα δέν εἶναι ἐφικτή-ότι τά κύρια χαρακτηρηστικά τῆς σωστῆς ὀργανώσεως θά πρέπη νά εἶναι ό σεβασμός πρός τούς κειμένους νόμους οί ὀποίοι ὄχι μόνον δέν θά ἔχουν θεσπισθῆ αὐθαίρετα, ἀλλά δέν θά εῖναι προϊον τῆς σκέψεως ἐνός νομοθέτου. Θά πρέπη να είναι κανόνες ἐθιμικοί, καθιερωμένοι ἀπό δοκιμή, πολυχρόνια χρήσι ἥ νά ἔχουν θεσπισθῆ κατόπιν εὐστόχου εἰσηγήσεως πεπειραμένων καί φρονήμων νομοθετῶν καί κατόπιν ἐγκρίσεως τῶν πολιτῶν. Δηλαδή, ὁ Πλάτων εἰσηγεῖται τήν θέσπισι τοῦ ἐθιμικοῦ δικαίου ποῦ ἔχει διαπλασθῆ ἀπο τούς νομικούς καί αντανακλᾶ τό περί δικαίου αἴσθημα τοῦ λαοῦ. Στήν Ελλαδα όμως σημερα επικρατει το θετικο δίκαιον ποῦ ἀντανακλᾶ τήν νομική ἰδεολογία τῆς ἀριστερᾶς καί τό ὀποῖον δέν ἐπιτρέπει στούς δικαστές νά παίξουν ὀποιονδήποτε δικαιοπλαστικό ρόλο. Καίτοι γιά τόν Πλάτωνα ἡ ἐπνευστική πηγή εῖναι οί ὑπερβατικές αξίες, στήν πράξι ἐρείδεται στήν εμπειρία, στίς ιστορικές προϋποθέσεις καί στήν ἀναγκαιότητα τής πραγματικότητος. Επίσης ἡ οἰκονομικη πολιτική ποῦ είσηγεῖται ὁ Πλάτων εῖναι αίτή ποῦ βρίσκεται ἐγγύτερα πρός τῆς δυνατότες τῆς ἰστορικῆς πραγματικότητος. Εἰδικά ἡ ἀπό κοινού παραγωγή στοιχεῖο τῆς ἀρίστης πολιτεῖας καί ὁ πυρῆνας τῆς Μαρξιστικῆς θεωρίας, εῖναι κατά μείζον ή κατά τήν νύν γένεσιν καί πεδεύσιν, δηλαδή ξεπερνά τήν αντοχήν καί τήν ανοχή τῆς ἰστορικῆς πραγματικότητος.
Ο Συντηρητικός, ὄπως ὁ Ἁριστοτέλης, τονίζει τήν ανάγκη τῆς ἠθικῆς διαπαιδαγώγήσεως τοῦ ἀτόμου. Τό ἄτομο πρέπει νά ἐθίζεται στήν τέλεσι τῆς ἀγαθῆς πράξεως. Η ἠθική διαπαιδαγώγησις πρέπει νά ἀποτελῆ τό κύριο μέλημα τῆς κοινωνίας. Αὐτή ἡ πεποίθησις πηγάζει ἀπό τήν ἀνάγκη ποῦ προκύπτει λόγω τοῦ περιορισμοῦ τῆς λειτουργίας τῆς ζωῆς. Ἑκτός ἀπό τήν ἔννοια ποῦ προσάπτει ἡ κοινωνία στήν ἠθική καί στήν ἀξία τήν ὀποῖα ἔχει, ἡ πεῖρα τῆς ζωῆς ἀποδεικνύει ὄτι καί ἡ οἰκονομική τῆς ἰστορίας ἐπιβάλλει ζωή σύμφωνη μέ τήν ἠθική, σάν τόν πιό πρόσφορον τρόπον γιά τήν επίτευξι τῆς εὐτυχίας τῆς κοινωνίας.
Η παράδοσις εἶναι ὁ πιό ἀποτελεσματικός τρόπος χειραγωγήσεως τῶν ἀσχήμων προδιαθέσεων καί τήν ἀνάπτυξιν τῶν ευγενῶν ἰδιοτήτων. Ά πρότυπα τοῦ ἀνθρώπου σπάνια βρίσκονται στήν ἐποχή στήν ὀποῖα ζεῖ τό ἄτομο. Μέσα σέ μιά κοινωνία, ἡ ὀποῖα ἀξιοποιεῖ τήν παράδοσιν, τά ἄτομα ἔχουν περισσότερες πιθανότητες νά ἀναπτύξουν μιά λελογισμένη συμπεριφορά καί νά αναπτύξουν ιδιότητες ὄπως τήν ἀξιοπρέπεια, τό αἴσθημα τῆς τιμῆς, τήν αὐτοδημιουργία, κ.λ.π. Επίσης τά μέλη τῆς κονωνίας πρέπει νά αξιολογοῦνται ἰεραρχικά, τό ὀποῖον πηγάζει ἀπό τήν πεποίθησιν ὄτι μέ αυτόν τόν τρόπον παράγεται ή ενέργεια πού ὡθεῖ τά ἄτομα νά ὑπερβοῦν τήν παρούσα κατάστασιν τους.
O Συντηρητικός θέλει νά διαφυλάξη τις κεντρικές αξίες και τα θεσμικά ἑπιτεύγματα τῶν προκατόχων του με κυρίαρχο τήν οὐσιαστική ἐλευθερία έκφράσεως ὄλων τῶν πολιτῶν. Θέλει νά ἀπελευθερώση τήν σκέψιν τῶν νέων ἀπό θολές μηδενιστικές ἥ ὀλοκληρωτικές ίδεολογίες ποῦ δέν ἀντέχουν μιά δημοκρατική ἀντιπαράθεσιν ἀπόψεων καί γιά αὐτόν κυρίως τον λόγο, τις θεωρεῖ ἐμπόδιο στήν ἐπιβολή τοῦ μονολόγου τους καί τίς διαβάλλουν. Τότε οι νέοι, ἐλεύθεροι ἀπό ολοκληρωτικές ἀνελεύθερες προκαταλήψεις του πρόσφατου παρελθόντος, θα ὀδηγηθοῦν πάλι στην παγκόσμια πολιτιστική πρωτοπορία, ἐκεῖ ποῦ ὀφείλουν να ανήκουν.
Ποῖα πολιτικά κόμματα ἐξέφρασαν τήν ἰδεολογία τοῦ συντηρητικοῦ; Τά κόμματα ποῦ θέλησαν νά ἐκφράσουν τόν συντηρητισμό εἶναι ἐκεῖνα ποῦ ἀποκἀλεσαν τόν εαυτόν τους «δεξιὀν» .Ποἶα ὄμως εἶναι αυτά τά «δεξιά» κόμματα καί τί ἐκφράζουν; Τό κόμματα τά ὀποῖα ὐποτίθεται ὄτι ἐκφρἀζουν τόν συντηρητισμό δέν ἀνεδείξαν κάποια πνευματική η πολιτική προσωπικότητα για να εκφράση τίς τάσεις, τίς ροπές του Ελληνα καί να τίς μετατρέψη σέ σκόπιμη πολιτική καί πολιτιστική δραστηριότητα. Ετσι όταν ο «δεξιός» αντιλαμβάνεται ότι οί αξίες του ἀπειλοῦνται, βιώνει αὐτήν τήν ἀπειλή σάν προσωπικό του πρόβλημα, Ἔτσι καταλήγει καί αὐτός να περιφέρεται ἀπωλεσμένος καί πολλές φορές να παρασύρεται καί αυτός στήν δίνη τού λαϊκιμού, τοῦ λαϊκίστικου λόγου καί τής λαϊκίστικης σκέψεως.Σήμερα τά «δεξιά» κόμματα περιορίζουν τήν ὄποια «πνευματική» τους δράσι στήν διατύπωσι ένός στείρου λόγου, ενός λόγου πού δέν μπορεῖ νά λειτουργήση σάν κίνητρον καί ὀδηγό γιά τήν ἀνάληψιν δράσεως ποῦ θά βελτίωνε τίς πολιτικές καί οἰκονομικές συνθῆκες τίς κοινωνίας. Ἔτσι ἀποδύονται σε ἐξωραϊσμό τοῦ θλιβεροῦ τους ἔργου.Τα «’δεξιά» κόμματα ποῦ ὑποτίθεται ὄτι ἐκφράζουν τόν στηρητισμό ἕπαψαν νά εῖναι οί ἐκφραστές ἑνός εὐρύτερου προβληματισμοῦ καί έπικεντρώνουν τήν προσοχή τους πῶς θά μπορέσουν νά ἀξοποιήσουν καλλίτερα τήν κάθε εὐκαιρία ποῦ τούς προσφέρεται γιά τόν προσαιτερισμό περισσοτέρων ψηφοφόρων. Οἱ διανοούμενοι τής «’δεξιάς» εἶναι ἀνίκανοι νά διατυπώσουν μιά κριτική καί νά ἐκπονήσουν ἕνα πρόγραμμα ποῦ θά ἔμοιαζε μέ κάποια συνεπή φιλοσοφική θεωρία καί πού θά ἐξέφραζε τά προβλήματα καί τίς αξίες τῆς κοινωνίας. Σήμερα ἀπαιτεῖται ἕνα πρόγραμμα καί ἡ λήψις μιᾶς σειρᾶς μέτρων ποῦ θά δημιουργοῦν μία προοπτική γιά τό μέλλον καί ἕνα ὄραμα, ἰδιαίτερα γιά τούς νέους. Η πνευματική τάξις τής «’δεξιάς» παρακολουθεῖ μέ ἀπάθεια τήν προσπάθεια ποῦ κάνουν οί άριστεροί γιά τήν κατάπτωσι τῆς γλώσσης, τήν ἔκπτωσι τῶν ἠθῶν, καί τήν ἀλλοίωσιν τῆς ἐθνικής ταυτότητος καί τῆς συνειδήσεως τοῦ λαοῦ, να ἐκφυλίζουν τήν σκέψι του καί νά τόν καθιστοῦν ἀνίκανο νά ἐστιάση τήν προσοχή του σε ἕναν σαφῶς προσδιωρίσμενον σκοπό.
Πρωτοσελιδα – Ειδήσεις