Οι ελιγμοί της Ρωσίας είναι ένα πάρτι για τις πληροφορίες ανοιχτού κώδικα
Στις 4 Φεβρουαρίου ένας από τους τέσσερις δορυφόρους που διαχειρίζεται η Maxar, μια
εταιρεία με έδρα στο Κολοράντο που φωτογραφίζει περισσότερα από 3 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα της Γης κάθε μέρα, τράβηξε φωτογραφίες από ένα ρωσικό στρατόπεδο στη Ρετσίτσα της Λευκορωσίας. Σειρές στρατιωτικών οχημάτων ήταν απλωμένες, πάνω από ένα χοντρό χαλί χιονιού λιγότερο από 50 χιλιόμετρα από τα σύνορα με την Ουκρανία. Στις 14 Φεβρουαρίου ένας παρόμοιος δορυφόρος τράβηξε άλλη μια φωτογραφία της Ρεχίτσας. Το χιόνι είχε φύγει όπως επίσης και τα περισσότερα από τα οχήματα (βλ. παραπάνω)
Από την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου, η Αμερική και οι σύμμαχοί της στο ΝΑΤΟ,
έχουν ελέγξει εξονυχιστικά τις ρωσικές στρατιωτικές αναπτύξεις και
κινήσεις χρησιμοποιώντας ακριβά μέσα…
Αλλά οι πολιτικοί παρατηρητές έχουν όλο και περισσότερο δικά τους εργαλεία. Δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί, think-tankers, ακτιβιστές και ερασιτέχνες έχουν
πρόσβαση σε μια σειρά από πληροφορίες ανοιχτού κώδικα ή OSINT, δυνατότητες που έχουν επεκταθεί πάρα πολύ την τελευταία δεκαετία και που τους επιτρέπουν να καταλήξουν στα δικά τους συμπεράσματα για το τι οι ένοπλες δυνάμεις του κόσμου κάνουν. Εικόνες και άλλα δεδομένα από εμπορικούς δορυφόρους, βίντεο που δημοσιεύονται σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιστότοπους παρακολούθησης θέσης πλοίων και αεροσκαφών και άλλες διαθέσιμες στο κοινό, πηγές μπορούν να αποκαλύψουν γεγονότα σε απρόσιτα μέρη όπως η Ρεχίτσα με άνευ προηγουμένου λεπτομέρεια και μερικές φορές σχεδόν σε
πραγματικό χρόνο . Η στρατιωτική συσσώρευση της Ρωσίας στα σύνορα της Ουκρανίας είναι ένα συμβαλλόμενο μέρος για τις δυνατότητες που προσφέρει τώρα το OSINT .
Όπως σημειώνει ο Stephen Wood της Maxar, αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι οι
δορυφόροι στον ιδιωτικό τομέα έχουν βελτιωθεί «δραματικά». Οι δορυφόροι της εταιρείας του μπορούν να τραβήξουν φωτογραφίες που είναι αρκετά ευκρινείς ώστε να διακρίνουν αντικείμενα τόσο μικρά όσο 30 εκατοστά. Ο αριθμός των παρόχων έχει επίσης αυξηθεί απότομα. ( Ο Economist βασίστηκε τόσο στη Maxar όσο και στην Planet, μια εταιρεία στην Καλιφόρνια, για να παρακολουθήσει τη συσσώρευση δυνάμεων της Ρωσίας τις
τελευταίες εβδομάδες.) Αλλά αυτό που ήταν ιδιαίτερα ισχυρό σε αυτήν την κρίση είναι ο συνδυασμός έγκαιρων, ακριβών δορυφορικών εικόνων με αναρτήσεις στα μέσα ενημέρωσης που ξεχύνονται από τη Ρωσία.
Εξετάστε την περίπτωση του εξοπλισμού που λείπει στη Ρεχίτσα. Οι δορυφορικές εικόνες δεν δείχνουν πού έχουν πάει τα όπλα και τα οχήματα, παρά μόνο ότι λείπουν. Υπάρχουν όμως και άλλες ενδείξεις. Οι Ρώσοι οδηγοί είναι μανιώδεις χρήστες καμερών που είναι τοποθετημένες στο ταμπλό. Τις τελευταίες εβδομάδες, έχουν καταγράψει πλάνα από άρματα μάχης και άλλο εξοπλισμό εν κινήσει οδικώς και σιδηροδρομικώς. Πολλά από αυτά ανεβαίνουν στο TikTok, μια κινεζική εφαρμογή στην οποία οι χρήστες μπορούν να δημοσιεύουν σύντομα βίντεο κλιπ.Ένα τέτοιο βίντεο, που ανέβηκε στις 13 Φεβρουαρίου, δείχνει μια συνοδεία τεθωρακισμένων οχημάτων, συμπεριλαμβανομένου ενός αντιαεροπορικού συστήματος Shilka, σε έναν δρόμο που εκτείνεται νοτιοανατολικά από την πόλη Mazyr προς Naroulia. Δύο μέρες αργότερα, ένας αναλυτής ανοιχτού κώδικα που κάνει tweet με το όνομα @danspiun, παρατήρησε ότι ένα έμβλημα στο Shilka, αν και αδιευκρίνιστο, υποδήλωνε ότι τα οχήματα ανήκαν στην 5η Ταξιαρχία αρμάτων μάχης της Ρωσίας—μία από τις μονάδες που είχαν προηγουμένως δει να φτάνουν στο Rechitsa. Μια ματιά σε έναν χάρτη δείχνει ότι ο Mazyr και η Naroulia βρίσκονται πιο νότια, πιο κοντά στα ουκρανικά σύνορα. Με άλλα λόγια, τουλάχιστον μερικές από τις μονάδες που έφυγαν από τη Ρεχίτσα φαίνεται ότι δεν μεταφέρθηκαν πίσω στις βάσεις τους, αλλά σε ακόμη πιο απειλητικές θέσεις. Αυτό
ταιριάζει με τη δήλωση του Μπεν Γουάλας, του υπουργού Άμυνας της Βρετανίας, ότι οι ρωσικές δυνάμεις μετακινούνται από «περιοχές στάθμευσης» σε «προωθημένες στο μέτωπο περιοχές».
Η Yelnya, μια βάση 125 χλμ. από τα σύνορα της Ρωσίας με τη Λευκορωσία,
είναι συνήθως η έδρα της 144ης Μεραρχίας Μηχανοκίνητων.
Τον Νοέμβριο του περασμένου έτους άρχισε να γεμίζει με εξοπλισμό από την 41η Στρατιά
Συνδυασμένων Όπλων, μια ομάδα που συνήθως περιλαμβάνει πολλές μεραρχίες
και εδρεύει σε απόσταση μεγαλύτερη των 3.000 χιλιομέτρων στη Σιβηρία. Στα
τέλη Ιανουαρίου η Yelnya δεν ήταν μόνο γεμάτη από στρατεύματα: οι δορυφορικές φωτογραφίες έδειχναν ότι, η θέρμανση είχε λιώσει το χιόνι στις στέγες και τα πόδια με μπότες είχαν μετατρέψει το γύρω έδαφος σε λασπώδη λάσπη.
Στην αρχή, αυτό ήταν δύσκολο να το δει κανείς γιατί η Yelyna, όπως και μεγάλο μέρος της Ευρώπης αυτή την εποχή του χρόνου, καλύπτεται συχνά από σύννεφα. Αλλά ούτε τα σύννεφα ούτε το σκοτάδι αποτελούν πρόβλημα για τους δορυφόρους ραντάρ συνθετικού διαφράγματος ( SAR ) που φωτίζουν αυτό που βλέπουν με ραδιοκύματα.
Οι στρατιώτες έφυγαν από την Yelnya κάτω από το κάλυμμα του σύννεφου, πέρα
από τη θέα των κανονικών οπτικών δορυφορικών εικόνων. Το ραντάρ SAR κατέγραψε την αλλαγή
Οι δορυφόροι Sentinel-1 SAR που χρησιμοποιούνται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος ( ESA ) φωτογραφίζουν κάθε σημείο στην ήπειρο κάθε έξι ημέρες. Τα
αποτελέσματα είναι χαμηλότερης ανάλυσης από φωτογραφίες που έγιναν από τους Maxar και Planet. Αλλά μερικές κατασκευές αντανακλούν ιδιαίτερα καλά τα ραδιοκύματα ραντάρ.
Τις τελευταίες ημέρες, ο ρωσικός στρατός έχει μετακινήσει εξοπλισμό με φρενήρεις ρυθμούς, πιθανώς για να δώσει την όψη μιας αποχώρησης -κάτι που το υπουργείο Άμυνας είπε ότι ήταν σε εξέλιξη στις 14 Φεβρουαρίου. Ο Μάικλ Κόφμαν του CNA , μιας αμερικανικής δεξαμενής σκέψης, το αποκαλεί «παιχνίδι ανάπτυξης» στο οποίο οι μονάδες ανακατεύονται με σύγχυση «χωρίς να αλλοιώνεται η συνολική εικόνα». Ορισμένα στρατεύματα φεύγουν από την Κριμαία, λέει, αλλά περισσότερα φτάνουν σε άλλα μέρη κατά μήκος των συνόρων.
Και κάνουν το ίδιο πράγμα που κάνουν οι στρατοί πριν από τους πολέμους. Στις 14 Φεβρουαρίου ένας άλλος αναλυτής που σάρωνε δορυφορικά δεδομένα χαμηλής ανάλυσης παρατήρησε μια αλλαγή στις όχθες του ποταμού Pripyat στη Λευκορωσία, λιγότερο από 6 χιλιόμετρα από τα ουκρανικά σύνορα. Ήταν, υπέθεσε, προπαρασκευαστικές εργασίες για μια γέφυρα. Οι φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν στις 15 Φεβρουαρίου έδειξαν ότι είχε εμφανιστεί μια διάβαση. Στη συνέχεια, στις 16 Φεβρουαρίου οι εικόνες SAR έδειχναν ότι η γέφυρα δεν υπήρχε…
Αριστερά: Δραστηριότητα στις όχθες του ποταμού Pripyat, κοντά στα σύνορα Λευκορωσίας-Ουκρανίας. Δεξιά: η γέφυρα που εμφανίστηκε την επόμενη μέρα. Έκτοτε έχει εξαφανιστεί
Το OSINT απαιτεί συνεχή αναζήτηση για τέτοιου είδους στοιχεία—και να ξέρεις πού να ψάξεις.
Τα τελευταία χρόνια, οι αναλυτές παρατήρησαν ότι ορισμένα είδη ισχυρών
στρατιωτικών ραντάρ παραμορφώνουν το ραντάρ των δορυφόρων Sentinel-1,
παράγοντας ένα χαρακτηριστικό μοτίβο παρεμβολής στις επιστροφές τους. Ο
Ollie Ballinger, λέκτορας στο University College του Λονδίνου, κατασκεύασε ένα εργαλείο που ονομάζεται Radar Interference Tracker που επιτρέπει σε οποιονδήποτε να αναζητήσει τέτοιες παρεμβολές. Τον Σεπτέμβριο το εργαλείο εντόπισε παρεμβολές που πιθανώς προέρχονταν από
το Pogonovo, μια βασική ρωσική βάση κοντά στα ουκρανικά σύνορα, μια ανακάλυψη που υποδηλώνει τη δυνατότητα ύπαρξης συστημάτων αεράμυνας εκεί (βλ. παρακάτω).
Το στρατιωτικό ραντάρ παράγει ένα χαρακτηριστικό μοτίβο παρεμβολής στο ραντάρ των δορυφόρων Sentinel-1. Εδώ στο Pogonovo, στη Ρωσία. Πηγή: Ollie Ballinger, UCL/Google
Παρά τις πληροφορίες που δίνει, το OSINT δεν είναι πανάκεια. Οι δορυφόροι μπορεί να παρέχουν άνευ προηγουμένου όγκο δεδομένων, αλλά μπορούν να απεικονίσουν τόσα πολλά μόνο σε μια μέρα—και τα δεδομένα υψηλής ανάλυσης εξακολουθούν να είναι σπάνια. Οι αναλυτές γνωρίζουν από καιρό ότι οι εικόνες από πάνω, αν και είναι πολύ χρήσιμες, δεν δείχνουν ποτέ τα πάντα.
Οι σύγχρονες ένοπλες δυνάμεις εκτιμούν το ρόλο που έχουν αρχίσει να παίζουν οι ανοιχτές πηγές σε κρίσεις και μπορούν να το χρησιμοποιήσουν προς όφελός τους. Ένας στρατός θα μπορούσε, για παράδειγμα, να δείξει σκόπιμα μια συνοδεία τανκς που κατευθύνεται προς την αντίθετη κατεύθυνση από τον προορισμό τους, ανεβάζοντας ένα βίντεο στο TikTok , που θα ακολουθήσει και θα αναλυθεί από ερευνητές. Τα σήματα θέσης που μεταδίδονται από τα πλοία μπορούν να “πλαστογραφηθούν”, τοποθετώντας τα μίλια από τις πραγματικές τους τοποθεσίες.
«Οι άνθρωποι φαίνεται να πιστεύουν ότι το OSINT θα τους παρουσιάσει την πλήρη κλίμακα της συγκέντρωσης», γράφει ο Konrad Muzyka της Rochan Consulting, η έρευνα του οποίου έχει αποτελέσει τη βάση για τους χάρτες του Economist για τις ρωσικές αναπτύξεις. «Δεν έχω καμία ψευδαίσθηση. Βλέπουμε μόνο ένα κλάσμα αυτού που πραγματικά συμβαίνει». Ακόμα
κι έτσι, το να δούμε αυτό το κλάσμα είναι μια ριζική απόκλιση από τις κρίσεις του παρελθόντος. Εάν ο πόλεμος έρθει στην Ευρώπη, θα είναι διαφανής όσο ποτέ άλλοτε.