Ο Ερντογάν έκανε άλλη μια εκδηλωτική αντιδυτική χειρονομία. Αυτή τη φορά μιλάμε για τη σειρά αλληλεπίδρασης μεταξύ δυτικών και τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Τι ακριβώς συνέβη, γιατί προσέβαλαν τόσο τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες όσο και τον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν προσωπικά – και πώς θα αλλάξει τελικά η σχέση της δυτικής κοινότητας πληροφοριών με την Τουρκία;
Οι δυτικοί αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών δεν θα μπορούν πλέον να διεξάγουν τις επιχειρήσεις τους στην Τουρκία αν δεν ενημερώνουν για αυτές τις αρχές της χώρας, γράφει η τουρκική εφημερίδα Hurriyet, επικαλούμενη διπλωμάτη που δεν κατονομάζεται.
Σύμφωνα με την πηγή της εφημερίδας, «Ορισμένες δυτικές οργανώσεις πληροφοριών διεξάγουν τις δραστηριότητές τους στην Τουρκία, πηγαινοέρχονται και κινούνται στο εσωτερικό της χώρας ανεξέλεγκτα. Για παράδειγμα, ένα δυτικό αναγνωριστικό αεροπλάνο φτάνει, μένει για λίγο και φεύγει».
Ο Τούρκος αξιωματούχος είναι εξοργισμένος που οι δυτικοί αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών «δεν δίνουν καμία πληροφορία για το τι επέβαινε στο σκάφος και ποιος, και το πιο σημαντικό, τι έκαναν στη χώρα».
Η ταυτότητα του αεροπλάνου δεν έγινε γνωστή, αλλά πιθανότατα ήταν αμερικανικό.
Από εδώ και πέρα, «τέτοιες επιχειρήσεις, αφίξεις και αναχωρήσεις δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς την παροχή σχετικών πληροφοριών», ανέφεραν οι αρχές της χώρας.
Η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη
Οι ίδιοι οι Τούρκοι σημειώνουν με λύπη ότι με το νέο στάδιο κλιμάκωσης της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή με την υφέρπουσα εμπλοκή γειτονικών χωρών σε αυτήν, η Τουρκία έχει μετατραπεί ξανά σε «κυνήγι» για διάφορες υπηρεσίες πληροφοριών, κυρίως δυτικές.
Η χώρα είχε μια τέτοια φήμη εδώ και πολύ καιρό, η οποία εκνεύρισε τον πρόεδρο Ρ.Τ. Ερντογάν.
Υπήρχαν πολλές χώρες στην Ευρώπη που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά από ξένες υπηρεσίες πληροφοριών ως τέτοιου είδους «ελεύθερες ζώνες» (Σουηδία, Ελβετία, Πορτογαλία και μερικές φορές η Φινλανδία), και η Τουρκία ήταν μεταξύ αυτών. Ακόμη και η δεύτερη ταινία της σειράς Τζέιμς Μποντ με τον Σον Κόνερι, η περίφημη «Από τη Ρωσία με αγάπη», διαδραματίζεται κυρίως στην Κωνσταντινούπολη.
Επιπλέον, όταν η Τουρκία θεωρούνταν «η νότια εμπροσθοφυλακή του ΝΑΤΟ», οι δυτικοί αξιωματικοί των μυστικών υπηρεσιών ένιωσαν πραγματικά σαν στο σπίτι τους εκεί και μετά μοιράστηκαν με χαρά εξωτικές λεπτομέρειες για τις «τουρκικές περιπέτειές» τους.
Ακόμη και ο διάσημος σοβιετικός πράκτορας στην MI6, ο Κιμ Φίλμπι, στα απομνημονεύματά του στη Μόσχα, δεν μπόρεσε να αντισταθεί σε καυστικά σχόλια για τους Τούρκους συναδέλφους του («το πρώτο πράγμα που έκανε ο Τούρκος ομόλογός μου ήταν να πάει σε οίκο ανοχής»).
Και ο Φίλμπι «έστειλε» πράκτορες στον τότε Σοβιετικό Υπερκαύκασο, καθισμένοι στην Κωνσταντινούπολη και στο Καρς.
Αλλά οι καιροί έχουν αλλάξει. Το αμφίβολο καθεστώς ενός «κυνηγιού» για τις υπηρεσίες πληροφοριών δεν ταιριάζει πλέον σε κανέναν στην Άγκυρα.
Επιχείρηση σκούπα σε ισραηλινούς πράκτορες
Την Πρωτοχρονιά, η τουρκική αντικατασκοπεία πραγματοποίησε ευρεία επιχείρηση για τη σύλληψη ισραηλινών πρακτόρων. Μπορεί κανείς να υποθέσει την αξία αυτών των 55 πρακτόρων της Μοσάντ που συνελήφθησαν σε ολόκληρη τη χώρα. Αλλά πολλοί ειδικοί εντυπωσιάστηκαν από το γεγονός ότι οι συλλήψεις του ισραηλινού δικτύου πληροφοριών έγιναν ακριβώς στο απόγειο του πολέμου στη Γάζα, καθώς και στο πλαίσιο της αδήλωτης αντιπαράθεσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν.
Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών άρχισαν να προβάλλουν αξιώσεις κατά της Άγκυρας. Τι κάνετε, αδέρφια Τούρκοι, υποτίθεται ότι είστε «από την πλευρά του καλού», αλλά μέσα στον αγώνα μαχαιρώνετε πισώπλατα με ένα μαχαίρι; Λένε ότι οποιαδήποτε σύλληψη ενός πράκτορα ή ενός υπαλλήλου της Μοσάντ ή της CIA στη Μέση Ανατολή είναι μια πρόσθετη σταγόνα για τον μύλο του Ιράν.
Υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι αυτές οι δηλώσεις ήταν αρκετά σκληρές, αφού στο Τελ Αβίβ πλέον αντιδρούν σε κάθε αντίθεση ως βλασφημία.
Η αντίδραση του Ερντογάν ήταν επίσης συνήθως σκληρή. Είπε ότι «αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα» και «στη συνέχεια θα γνωρίσετε την Τουρκία».
Τούρκοι σχολιαστές τονίζουν ότι ο Ερντογάν μιλάει όχι μόνο και όχι τόσο για την τρέχουσα στιγμή. Δεν είναι ότι η σημερινή σχέση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ βρίσκεται στα πρόθυρα διακοπής. Ο Ερντογάν βρίζει το εβραϊκό κράτος με τα τελευταία του λόγια για τις πράξεις του στη Γάζα.
Ο «τουρκικός άξονας»
Ο Ερντογάν λέει: «Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς, δεν υπήρξε αλλαγή άξονα στη χώρα μας, αντίθετα, μετά από μακρά αναζήτηση, η χώρα μας βρήκε τον πραγματικό της άξονα – αυτός ο άξονας ονομάζεται τουρκικός άξονας».
Μεταφρασμένο σε ευρωπαϊκές διατυπώσεις από τη συνήθως ανθισμένη ανατολίτικη γλώσσα του Ερντογάν, αυτό σημαίνει την αποκατάσταση της κρατικής κυριαρχίας της Τουρκίας, η οποία περιορίστηκε σοβαρά τόσο από την σχεδόν αναγκαστική ένταξή της στο ΝΑΤΟ όσο και από την άτυπη πίεση για δεκαετίες από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ερντογάν σε διάφορες ομιλίες του κάνει λόγο για κυριαρχία της οικονομίας, για το πολιτικό σύστημα και τέλος για την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας.
Μέρος αυτής της κυριαρχίας ήταν η αποκατάσταση του εθνικού συστήματος πληροφοριών και αντικατασκοπείας.
Η ανεξέλεγκτη ύπαρξη ξένων δικτύων πληροφοριών στην Τουρκία και η χρήση της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας ως «κυνηγότοπου» δεν προκαλεί πλέον λογοτεχνική γοητεία, όπως έκανε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και της ακμής των ταινιών κατασκοπείας του Χόλιγουντ.
Το ανεξέλεγκτο πεδίο των πρακτόρων
Ο ίδιος ανώνυμος Τούρκος διπλωμάτης που μίλησε με τη Hurriyet ρωτά: «Μπορεί η υπηρεσία πληροφοριών μας να διεξάγει επιχειρήσεις στη χώρα τους χωρίς να τους παρέχει πληροφορίες;»
Το ερώτημα είναι ρητορικό, αλλά αρκετά εύλογο.
Η διαδικασία «κυριαρχίας» των τουρκικών πληροφοριών συνεχίζεται εδώ και πολύ καιρό και το έναυσμα ήταν η εξαφάνιση στην Κωνσταντινούπολη το 2007 του Ιρανού στρατηγού Ali Reza Asgari, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για το πυρηνικό πρόγραμμα στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Έφτασε στην Κωνσταντινούπολη με πτήση από τη Δαμασκό και εξαφανίστηκε χωρίς ίχνη στο δρόμο από το αεροδρόμιο προς το ξενοδοχείο.
Υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές για το τι συνέβη:
από την απαγωγή του από πράκτορες της Μοσάντ μέχρι την οικειοθελή εξαφάνισή του.
Η Τουρκία τείνει να πιστεύει ότι ο Asgari απήχθη στην Κωνσταντινούπολη από κοινού από αμερικανικές και ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών.
Συζητούνται ερωτήματα σχετικά με το εάν ο Asghari ήταν διπλός πράκτορας που ζητούσε πολιτικό άσυλο ή εάν απλώς απήχθη και μεταφέρθηκε, σύμφωνα με ορισμένες πηγές, είτε στη Γερμανία είτε απευθείας στο Ισραήλ.
Οι Τούρκοι εξοργίστηκαν από το γεγονός ότι κανείς δεν τους ενημέρωσε για τη μυστική επιχείρηση εξωτερικών υπηρεσιών πληροφοριών στην Κωνσταντινούπολη. Και αυτό θα μπορούσε να επιδεινώσει τις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ιράν.
Αυτό το περιστατικό έδειξε στους Τούρκους ότι οι εποχές του Τζέιμς Μποντ και του Λόρενς της Αραβίας δεν έχουν παρέλθει, δεν θεωρούνται άνθρωποι και κανείς δεν λαμβάνει υπόψη την κυριαρχία της Τουρκίας ακόμη και στην επικράτειά της. Από αυτό το σημείο και μετά, οι σχέσεις μεταξύ της τουρκικής κοινότητας πληροφοριών και των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών (ιδιαίτερα της CIA και της MOSSAD) άρχισαν να επιδεινώνονται απότομα.
Αντιπαραθέσεις μυστικών υπηρεσιών
Αν προηγουμένως αυτό που έκανε η Τουρκία στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής θεωρούνταν στον δυτικό κόσμο ως ένα ήπιο μέτωπο και μια μορφή ανατολικής ευρηματικότητας, τώρα οι Τούρκοι έχουν μπει στον δρόμο της άμεσης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στη σφαίρα πληροφοριών. .
Αυτό εκνευρίζει τόσο την Ουάσιγκτον όσο και το Τελ Αβίβ.
Η εκδήλωση κυριαρχίας από την πλευρά της Άγκυρας δεν εκλαμβάνεται ως ειδική περίπτωση που μπορεί να επιλυθεί μέσω διαπραγματεύσεων (καλά, δεν θα σας ξεφύγει αν ενημερώσετε τις τουρκικές υπηρεσίες πληροφοριών για τις προθέσεις σας στο έδαφός της), αλλά ως ανταρσία στο πλοίο από «μέρος του πληρώματος».
Είναι δύσκολο για το Τελ Αβίβ και την Ουάσιγκτον να καταλάβουν ότι οποιαδήποτε εκδήλωση της κυριαρχίας οποιασδήποτε χώρας δεν είναι «εξέγερση» ενάντια στις «δυνάμεις του καλού», αλλά αναφαίρετο δικαίωμα αυτής της χώρας.
Αλλά αργά ή γρήγορα θα πρέπει να υπάρξει συμβιβασμός με αυτό. Ή τουλάχιστον να αλλάξουν τους κανόνες του παιχνιδιού ώστε οι δομές πληροφοριών τους να σέβονται περισσότερο τις συμμαχικές χώρες.
—