Μετά την ερήμωση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (120.000 Αρμένιοι) τον Σεπτέμβριο του 2023, εκτεταμένες καταστροφές έγιναν σε πολλές εκκλησίες, χατσκάρ, επιγραφές, νεκροταφεία, παλαιοχριστιανικούς χώρους και αρχαία αντικείμενα στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ
Του Armine Tigranyan απο το ethnos.gr
Κατά τη διάρκεια του πολέμου των έξι εβδομάδων του 2020, το Αζερμπαϊτζάν κατέστρεψε συστηματικά την αρμενική κληρονομιά για να εξαλείψει την αρμενική ταυτότητα. Η σύγκρουση είχε ως αποτέλεσμα την αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών από το Σούσι, το Χαντρούτ και άλλες περιοχές του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (Αρτσάχ), οι οποίες τέθηκαν υπό τον έλεγχο του Αζερμπαϊτζάν μετά το τριμερές πρωτόκολλο της 9ης Νοεμβρίου 2020.
Μετά την ερήμωση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (120.000 Αρμένιοι) τον Σεπτέμβριο του 2023, εκτεταμένες καταστροφές έγιναν σε πολλές εκκλησίες, χατσκάρ, επιγραφές, νεκροταφεία, παλαιοχριστιανικούς χώρους και αρχαία αντικείμενα στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Έκτοτε, το Αζερμπαϊτζάν ξεκίνησε μια εκστρατεία για την οικειοποίηση της αρμενικής πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας, των παραδοσιακών χειροτεχνιών και της τέχνης σε διεθνείς πλατφόρμες.
Το Αζερμπαϊτζάν καταστρέφει κατάφωρα την αρμενική πολιτιστική κληρονομιά ενώπιον της διεθνούς κοινότητας, αδιαφορώντας για την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου να απέχει από τέτοιες ενέργειες. Αυτή η απόφαση έδωσε ρητά εντολή στο Αζερμπαϊτζάν να σταματήσει την καταστροφή, τη βεβήλωση και την ασέβεια των αρμενικών πολιτιστικών χώρων. Επιδεινώνοντας αυτό το ζήτημα, το Αζερμπαϊτζάν έχει επίσης εμποδίσει τις αποστολές της UNESCO να εισέλθουν στην περιοχή για να τεκμηριώσουν και να αποτρέψουν περαιτέρω καταστροφή.
Η άρνηση της ιστορικής κληρονομιάς απειλεί το μέλλον των Αρμενίων στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και εμποδίζει την ικανότητά τους να ανασυγκροτήσουν και να διαιωνίσουν την πολιτιστική τους ταυτότητα.
Καταστροφή πνευματικών και πολιτιστικών αξιών: Ένα από τα πιο κραυγαλέα παραδείγματα τέτοιας καταστροφής κληρονομιάς ήταν η κατεδάφιση των θεμελίων του Surb Astvacacin στον οικισμό Jebrayil (Mekhakavan), του Saint Sargis στο χωριό Mokhrenis και του Kanach Zham (Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής). Επιπλέον, το Αζερμπαϊτζάν κατέστρεψε την εκκλησία Surb Hambardzum του Berdzor. Ομοίως, η σκόπιμη στόχευση της εκκλησίας του Αγίου Ghazanchetsots στο Σούσι, με την καταστροφή του τρούλου της και τις συνεχείς ζημιές υπό το πρόσχημα της αποκατάστασης, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης σταυρών από τις πύλες και των αγγέλων από τα κράσπεδα, τον καθαρισμό των γλυπτών, τη διαγραφή επιγραφών και καταστροφή της αγιογραφίας και των σημείων του σταυρού, χρησιμεύει ως εύγλωττη απόδειξη αυτής της πολιτικής.
Ακόμη και μετά την πλήρη ερήμωση του Αρτσάχ, το Αζερμπαϊτζάν συνέχισε την επίθεσή του στην πολιτιστική κληρονομιά. Το 2023, το Αζερμπαϊτζάν βεβήλωσε τα ιστορικά στρώματα της εκκλησίας Meghretsots Surb Astvatsatsin του 19ου αιώνα στο Σούσι, μετατρέποντάς την σε σωρό σκουπιδιών. Επιπλέον, αφαίρεσαν το σταυρό από την εκκλησία Vankasar του 7ου αιώνα, γκρέμισαν τον σταυρό στο Στεπανακέρτ και βανδάλισαν τις μοναδικές επιγραφές μεσαιωνικών εκκλησιών όπως ο Άγιος Σαργής και ο Άγιος Γρηγόριος, μεταξύ άλλων πράξεων καταστροφής.
Εκτός από τις εκκλησίες, τα χατσκάρ αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και πρωτότυπα σύμβολα της αρμενικής ταυτότητας, καθιστώντας τα πρωταρχικούς στόχους της πολιτικής του “αρμενικού μίσους” του Αζερμπαϊτζάν, με αποτέλεσμα την ευρεία καταστροφή. Η συντονισμένη εκστρατεία του Αζερμπαϊτζάν κατά των χατσκάρ είναι εμφανής στην καταστροφή πολλών σημαντικών, συμπεριλαμβανομένου του khachkar στο χωριό Arakel στην περιοχή Hadrut, που καταστράφηκε το 2020, του khachkar στο μνημείο των αγωνιστών της ελευθερίας της πόλης, του μοναδικού khachkar του 14ου αιώνα στο ιστορικό νεκροταφείο του Λατσίν και πολλά χατσκάρ από τον 15ο και τον 16ο αιώνα (Monument Watch 2023c). Η καταστροφή των χατσκάρ επεκτείνεται και σε άλλες τοποθεσίες, όπως τα μοναδικά χατσκάρ του 12ου-13ου αιώνα στο αρμενικό-ελληνικό νεκροταφείο Σούσι.
Συγκεκριμένα, το «The Art of Armenian Khachkars: The Symbolism and Craftsmanship of Khachkars» περιλαμβάνεται στον Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO από το 2010, υπογραμμίζοντας την ιδιότητά του ως παγκόσμιου πολιτιστικού θησαυρού. Ως εκ τούτου, η καταστροφή των χατσκάρ όχι μόνο συνιστά σοβαρό πλήγμα για την κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας και τις παγκόσμιες αξίες, αλλά αντιπροσωπεύει επίσης ένα σοβαρό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας στο σύνολό της.
Το Αζερμπαϊτζάν στοχεύει συστηματικά σύμβολα του απελευθερωτικού αγώνα της Αρτσάχ και της νίκης του 1988-1994, μαζί με μνημεία στη μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας των Αρμενίων το 1915. Από την καταστροφή του μνημείου αφιερωμένου στα θύματα της Γενοκτονίας στο Σούσι μέχρι την κατεδάφιση του μνημείου αφιερωμένου στα θύματα του Απελευθερωτικού Πολέμου του Αρτσάχ, το Αζερμπαϊτζάν έχει βάλει στο στόχαστρο πολλά μνημεία. Σε μία περίπτωση, τρία ξεχωριστά μνημεία προς τιμήν του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, του Πρώτου Πολέμου του Αρτσάχ και της Γενοκτονίας των Αρμενίων καταστράφηκαν στο χωριό Αζόχ του Χαντρούτ. Επιπλέον, αγάλματα και μνημεία στο Στεπανακέρτ, συμπεριλαμβανομένων των Alexander Myasnikyan, Ashot Ghulyan, Stepan Shahumyan, Anatoly Zinevich, και το μνημείο Artsvi στο επάνω πάρκο, καθώς και το άγαλμα του Charles Aznavour στο γαλλοαρμενικό πάρκο στο Stepanakert, καταστράφηκαν.
To Αζερμπαϊτζάν καταστρέφει και αλλοιώνει την αρμενική πολιτιστική κληρονομιά στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ
Μετά τον πόλεμο, το Αζερμπαϊτζάν στόχευσε τα ιστορικά νεκροταφεία του Αρτσάχ σε μια σκόπιμη προσπάθεια να εξαλείψει τα αρμενικά ίχνη, συγκαλύπτοντας την καταστροφή με το πρόσχημα των παγκόσμιων έργων οδοποιίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα αρμενικά ιστορικά νεκροταφεία του Σούσι του 18ου αιώνα, που βρίσκονται κοντά σε δρόμους, καθώς και το Sghnakh της κοινότητας Shosh στην περιοχή Askeran, έπεσαν θύματα ανεπανόρθωτης καταστροφής. Παρόμοιες καταστροφές έπληξαν το νεκροταφείο της Αδελφότητας του Χαντρούτ και το στρατιωτικό πάνθεον του Στεπανακέρτ. Τον Μάιο του 2023, το Αζερμπαϊτζάν κατέστρεψε τα ιστορικά νεκροταφεία του Λατσίν και του Χαντρούτ και ακολούθησε περαιτέρω καταστροφή των νεκροταφείων Σούσι. Το παλιό νεκροταφείο Σούσι, με εικονογραφημένες επιτύμβιες στήλες, και το ελληνοαρμενικό νεκροταφείο με τα αυθεντικά χατσκάρ του 12ου-13ου αιώνα, είχαν παρόμοια τύχη.
To Αζερμπαϊτζάν καταστρέφει και αλλοιώνει την αρμενική πολιτιστική κληρονομιά στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ
Η εκστρατεία του Αζερμπαϊτζάν για την εξάλειψη των αρμενικών ιχνών επεκτάθηκε σε ολόκληρες πόλεις, ιστορικές συνοικίες, νεκροταφεία και χωριά, αφήνοντας ένα ίχνος καταστροφής. Συγκεκριμένα, η συνοικία «Yere bazar» του Χαντρούτ στο Αρτσάχ υπέστη καταστροφές που θυμίζουν την καύση της τον δέκατο όγδοο και τον δέκατο ένατο αιώνα, ενώ το χωριό Μοχρένις είχε παρόμοια μοίρα. Τον Απρίλιο του 2024, το χωριό Karintak στο Σούσι ισοπεδώθηκε πλήρως, συμπεριλαμβανομένων των χατσκάρ και των πηγών του.
Η καταστροφή κοσμικών μνημείων
Αυτή η πολιτική όχι μόνο εξαλείφει τα ιστορικά δεδομένα, αλλά και αγνοεί τις σημερινές δημιουργικές προσπάθειες των Αρμενίων του Αρτσάχ. Εκτός από την κατεδάφιση των ιστορικών τοποθεσιών από τη γέφυρα Halivor του 19ου αιώνα, το Αζερμπαϊτζάν έχει αποδεκατίσει 51 γλυπτά που βρίσκονται στο “Πάρκο Γλυπτικής” δίπλα στο Κρατικό Μουσείο Καλών Τεχνών Σούσι. Επίσης, έχει προκαλέσει ζημιές και κατεδάφισε το Κρατικό Γεωλογικό Μουσείο του Σούσι Γκριγκόρι Γκάμπριελιαντς, τη Βιβλιοθήκη Hadrut Avetik Isahakyan, το κτίριο της Εθνοσυνέλευσης του Αρτσάχ και άλλες κατασκευές.
Αλβανοποίηση της αρμενικής πολιτιστικής κληρονομιάς: Η θεωρία που αναπτύχθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα, σύμφωνα με την οποία οι χριστιανοί Αλβανοί, που εγκατέλειψαν την αρένα της ιστορίας, ανακηρύχθηκαν πρόγονοι των Αζέρων, έχει ξεκάθαρη θέση στην κρατική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν. Σκοπός του ήταν να καταστρέψει τις ιστορικές ρίζες των Αρμενίων και να περιορίσει το δικαίωμά τους να ζουν και να δημιουργούν στην περιοχή, δίνοντας χώρο για την παρουσία του Αζερμπαϊτζάν.
Μετά τον πόλεμο, ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν άρχισε να εμπλέκει περίπου 2-3 χιλιάδες χριστιανούς Ούντι που κατοικούν στην επικράτεια του σημερινού Αζερμπαϊτζάν στην πολιτική της άρνησης του γεγονότος ότι τα θρησκευτικά κτίρια και οικοδομές στα κατεχόμενα εδάφη του Αρτσάχ ανήκουν σε Αρμένιους. Αγνοώντας τα ιστορικά στοιχεία, προέβη σε ορισμένες ενέργειες οργανώνοντας συνεχώς επισκέψεις εκπροσώπων της κοινότητας Udi στις εκκλησίες των κατεχόμενων περιοχών (Dadivank, Μονή Saint Khach του χωριού Vank του Χαντρούτ, εκκλησία Saint Astsvatsatsin του χωριού Tsakuri, κ.λπ.).
Ένα άλλο παράδειγμα ιδιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι η αλβανοποίηση της Ιεράς Εκκλησίας Yeghishe στο χωριό Mataghis, η οποία πραγματοποιήθηκε ως αποτέλεσμα εχθρότητας και άρνησης των αρμενικών παραδόσεων. Η εκκλησία Αστβατάτσιν στο χωριό Τσακούρι και η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στο χωριό Τογκ της περιοχής του Χαντρούτ υποβλήθηκαν επίσης σε απόπειρες αλβανοποίησης.
Η πολιτική ιδιοποίησης της αρμενικής πολιτιστικής κληρονομιάς έχει γίνει πρόσφατα πολύ ενεργή σε διάφορες διεθνείς πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών χωρών. Για παράδειγμα, το Αζερμπαϊτζάν άνοιξε πρόσφατα μια έκθεση στη Βαρσοβία, όπου παρουσίαζε τις αρμενικές εκκλησίες ως αλβανικές!! Ο κύριος στόχος της έκθεσης είναι η παρουσίαση ιστορικών αρμενικών εκκλησιών και μοναστηριακών συγκροτημάτων όπως το Dadivank, το οποίο διαθέτει περίπου 200 μοναδικές αρμενικές επιγραφές, το Amaras που χρονολογείται από τον 4ο αιώνα, το Gandzasar με τα μοναδικά χατσκάρ και επιγραφές του Τσιτσερναβάνκ, και άλλες εκκλησίες, ως αλβανικές. Αυτή η απεικόνιση μολύνει τις τελετουργικές παραδόσεις της Αρμενικής Εκκλησίας, υπονομεύει την αυθεντικότητα αυτών των εκκλησιών και αρνείται στις μελλοντικές γενιές το δικαίωμα σε ακριβή γνώση για την κληρονομιά τους.
Η πρόσφατη έκθεση με τίτλο “Γενετικός κώδικας μνήμης – χαλιά του Αζερμπαϊτζάν”, που εγκαινιάστηκε στις 16 Μαΐου 2024, στο “Museum of Decorative Arts and Design” στη Ρίγα της Λετονίας, είναι ένα κραυγαλέο παράδειγμα αυτής της ιδιοποίησης. Η έκθεση παρουσιάζει σε περίοπτη θέση αρμενικά χαλιά από την περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, καθώς και ιστορικά χαλιά από διάφορες περιοχές της Αρμενίας, συμπεριλαμβανομένου του Tavush και του Syunik. Είναι τυπικά αντίγραφα των αρμενικών χαλιών “Jraberd”, των χαλιών “Guhar”, των χαλιών “Vishapagorg” και “Artsvagorg”.
Το Αζερμπαϊτζάν απαιτείται να σέβεται κάθε πολιτιστική αξία, ανεξάρτητα από την προέλευση και τη σημασία της, καθώς, σύμφωνα με τις αρχές της UNESCO, η πολιτιστική κληρονομιά κάθε έθνους αποτελεί μέρος της πολιτιστικής ποικιλομορφίας του κόσμου και η κληρονομιά που δημιουργείται από κάθε έθνος είναι το προϊόν της ιδιαίτερης εμπειρίας της δεδομένης κοινότητας, ένα σύνολο μοναδικών αξιών, η απώλεια των οποίων φτωχαίνει όχι μόνο τη δεδομένη περιοχή αλλά ολόκληρο τον πλανήτη.
Αυτή η πολιτική του Αζερμπαϊτζάν πρέπει να καταδικαστεί από τη διεθνή κοινότητα, καθώς παραβιάζει τα δικαιώματα του αρμενικού λαού και παραβιάζει τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και τις διεθνείς αρχές. Η υποστήριξη τέτοιων ενεργειών υπονομεύει την πολυπολιτισμικότητα, την ανεκτικότητα και την περιφερειακή σταθερότητα.
Ο Armine Tigranyan είναι ειδήμων πολιτιστικής κληρονομιάς