Άρθρο του Tim Wallace στην βρετανική εφημερίδα The Telegraph για τη φθίνουσα πορεία της αμερικανικής οικονομίας -με πολλές αναφορές και συγκρίσεις με την Ελλάδα– και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει παγκοσμίως μια οικονομική κατάρρευση των ΗΠΑ λόγω χρέους:
Όσον αφορά τις οικονομικές επιδόσεις, λίγοι πρωθυπουργοί ή πρόεδροι θα καλωσόριζαν τη σύγκριση με την Ελλάδα. Εικόνες διαμαρτυριών, αστυνομικών ΜΑΤ και φλεγόμενοι δρόμοι στην Αθήνα κυριαρχούν στη διεθνή μνήμη, που χρονολογούνται από την κρίση χρέους της χώρας το 2011.
Μέχρι την πανδημία, το χρέος της ήταν υπερδιπλάσιο από το μέγεθος της οικονομίας της, μια θέση που αντιστοιχεί σε ορισμένες από τις φτωχότερες και πιο επικίνδυνες ζώνες του κόσμου, όπως η Ερυθραία, το Σουδάν και η Βενεζουέλα. Δεν είναι ένα κλαμπ που θα ήθελε κανείς να ενταχθεί.
Αλλά παραδόξως, οι οικονομολόγοι προβλέπουν ότι σε μια δεκαετία, ένα άλλο έθνος θα έχει ενταχθεί σε αυτή την αμφίβολη λίστα τιμής: οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Ο συνδυασμός μιας αξιοσημείωτης ανάκαμψης των ελληνικών προοπτικών και μιας απίστευτης υπερχρέωσης υπό τους Προέδρους Ντόναλντ Τραμπ και Τζο Μπάιντεν, σημαίνει ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2030, το χρέος των ΗΠΑ, σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας τους, προβλέπεται να ξεπεράσει αυτό της Ελλάδας.
Σε όρους μετρητών, τα στοιχεία είναι συγκλονιστικά. Το εθνικό χρέος της Αμερικής έχει αυξηθεί στα 36 τρισεκατομμύρια δολάρια, από μόλις 20 τρισεκατομμύρια δολάρια πριν από οκτώ χρόνια. Αυτό το χρέος είναι πλέον μεγαλύτερο από την οικονομία της.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2030, η Αμερική θα έχει χρέη συνολικού ύψους 134% του ΑΕΠ, που θα αντιστοιχεί στο επίπεδο της Ιταλίας και θα ξεπεράσει την Ελλάδα, η οποία θα είναι κάτω από το 130% σε αυτό το στάδιο, σύμφωνα με προβλέψεις οικονομολόγων της UBS.
Τέτοια χρέη οδηγούν σε ένα φαύλο σπιράλ ,ο ετήσιος λογαριασμός τόκων χρέους της κυβέρνησης είναι ήδη πάνω από 1,1 τρισεκατομμύρια δολάρια.Αλλά αυτή η συσσώρευση χρέους επί χρεών πρέπει να μας ανησυχεί όλους.
Εκτός από τη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, η Αμερική είναι επίσης το ασφαλές καταφύγιο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Λειτουργεί ως κατάστημα μετρητών σε περιόδους ύφεσης και ως σημείο αναφοράς με βάση το οποίο τιμολογούνται τα δάνεια σε μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου.
Ο Ρίτσαρντ Φράνσις του οίκου Fitch, ο οποίος υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα των ΗΠΑ πέρυσι, λέει ότι τα χρέη της χώρας είναι ήδη «εξαιρετικά υψηλά» και διπλασιάζονται από το τυπικό επίπεδο για μια χώρα με διπλή αξιολόγηση Α.
«Η επιβάρυνση των τόκων είναι αρκετά υψηλή, είναι πολύ υψηλότερη από τους περισσότερους ομοτίμους της και πρόκειται να παραμείνει πολύ υψηλή», λέει. «Ξοδεύουμε ήδη περισσότερα για τους τόκους παρά για την άμυνα ή το Medicare για αυτό το θέμα. Το μόνο στοιχείο που είναι μεγαλύτερο είναι η κοινωνική ασφάλιση».
Είναι βιώσιμα τα χρέη των ΗΠΑ;
Αυτό εγείρει το ερώτημα εάν τα χρέη των ΗΠΑ είναι βιώσιμα ή αν η χώρα βρίσκεται σε μια πορεία, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα πριν από 15 χρόνια, προς την κρίση.
Η Αμερική είναι επί του παρόντος ασφαλής λόγω της μοναδικής της θέσης ως το ασφαλές καταφύγιο του χρηματοπιστωτικού κόσμου, η τοποθεσία στην οποία τρέχουν οι παγκόσμιοι επενδυτές όταν υπάρχει η πρώτη ένδειξη προβλημάτων.
«Οι ΗΠΑ έχουν μια πολύ ποικιλόμορφη, ισχυρή οικονομία και φυσικά το δολάριο ΗΠΑ είναι το κατεξοχήν αποθεματικό νόμισμα στον κόσμο και δίνει στις ΗΠΑ τεράστια χρηματοοικονομική ευελιξία, απαράμιλλη στον κόσμο», λέει.
Το κόστος δανεισμού έχει αυξηθεί, αλλά υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι οι επενδυτές δεν είναι διατεθειμένοι να χρηματοδοτήσουν το έλλειμμα.
Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ μπορεί να δανειστεί για 10 χρόνια με επιτόκιο περίπου 4,2%. Αυτό είναι πολύ πάνω από τα χαμηλά επίπεδα της εποχής της πανδημίας, κάτω από 1% ή το τυπικό ποσοστό μεταξύ 2% και 3% μετά την οικονομική κρίση.
Αλλά είναι ένα οικείο ποσοστό σε όσους θυμούνται τα χρόνια πριν από την πιστωτική κρίση και αντανακλά την ισχυρή ανάπτυξη των ΗΠΑ και τη μάχη της Ομοσπονδιακής Τράπεζας ενάντια στον πληθωρισμό, αντί να δείχνει απαραίτητα τα την επιφυλακτικότητα των επενδυτών.
Η Marion Amiot, οικονομολόγος της S&P, λέει ότι αυτό είναι το «υπερβολικό προνόμιο» της Αμερικής εν δράσει.
Τα υψηλά ποσοστά και η οικονομική ανάπτυξη προσελκύουν παγκόσμια μετρητά στις ΗΠΑ, ενώ σε μια κρίση οι διεθνείς επενδυτές τις βλέπουν επίσης ως το ασφαλέστερο καταφύγιο, έτσι που οι αμερικανικές αρχές μπορούν να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματά τους σε καλούς και κακούς καιρούς.
«Αυτό το ερώτημα [της βιωσιμότητας του χρέους] επανέρχεται συνεχώς, αλλά δεν υπάρχει πραγματική εναλλακτική λύση στο δολάριο», λέει.
«Ένας φαύλος κύκλος»
Ωστόσο, οι αναλυτές ανησυχούν ότι τελικά ακόμη και ο Λευκός Οίκος θα ξεμείνει από περιθώρια δανεισμού εάν συνεχίσει να συσσωρεύει χρέη με τον τρέχοντα ρυθμό.
Ο Olivier Blanchard, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, λέει ότι η Αμερική πρόκειται να δοκιμάσει αυτά τα όρια.
«Κάποια στιγμή, και πραγματικά δεν ξέρουμε πότε, οι επενδυτές θα αρχίσουν να λένε: ‘Θα πληρωθούμε;’», λέει.
Το αποτέλεσμα θα είναι υψηλότερο κόστος δανεισμού και «ένας φαύλος κύκλος που μερικές φορές οδηγεί σε χρεοκοπία. Αυτό έχει συμβεί σε πολλές άλλες χώρες και είναι κάπως αδιανόητο στις ΗΠΑ, αλλά είναι πραγματικά αδιανόητο;» αναρωτιέται.
«Οι επενδυτές πιθανότατα δεν πρόκειται να τρομοκρατηθούν αμέσως, αλλά ίσως δούμε κάποιες ενδείξεις ανησυχιών στις αγορές ομολόγων».
Ο Paul Donovan της UBS, λέει ότι το χρέος των ΗΠΑ δεν βρίσκεται σε βιώσιμο δρόμο, αλλά ότι είναι απίθανο να γίνει θέμα κατά τη διάρκεια της θητείας του Τραμπ.
«Εσωτερικά, οι ΗΠΑ παραμένουν μια πλούσια χώρα και θα είναι σε θέση να κινητοποιήσουν πόρους για τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων. Αν και πιστεύω ότι οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του ελλείμματος θα αυξηθούν, θα θεωρούσα ότι είναι πιο πιθανό να γίνει κρίσιμο την επόμενη δεκαετία», λέει.
Τραμπ εναντίον Ομοσπονδιακής Τράπεζας
Είναι πάντα πιθανό οι προβλέψεις να είναι λανθασμένες. Οι τάσεις άλλωστε έχουν αλλάξει στο παρελθόν.
Όπως σημειώνει ο Jim Reid της Deutsche Bank, στη… στροφή της χιλιετίας το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου των ΗΠΑ (CBO) πίστευε ότι το Υπουργείο Οικονομικών θα μπορούσε, αν το επέλεγε, να χρησιμοποιήσει τα πλεονάσματά του για να αποπληρώσει το εθνικό χρέος συνολικά και στη συνέχεια να δημιουργήσει ένα γιγάντιο ταμείο πλούτου.
«Το 2000, η CBO προέβλεψε ότι εάν οι ΗΠΑ εξοικονομούσαν τα συνολικά τους πλεονάσματα, τότε το εθνικό χρέος -περίπου 34% του ΑΕΠ εκείνη την εποχή- θα αποπληρωνόταν μέσα σε μια δεκαετία και οι ΗΠΑ θα συσσώρευαν περιουσιακά στοιχεία σχεδόν 50% του ΑΕΠ έως το 2030».
Αυτή την εποχή, ο Τραμπ σχεδιάζει σε μεγάλο βαθμό βαρύ δανεισμό, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι θα μπορούσε να συμβεί κάτι διαφορετικό.
Έδωσε στον δισεκατομμυριούχο Ίλον Μασκ ρόλο σε ένα προτεινόμενο νέο Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας, με στόχο την περικοπή 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από τις κρατικές δαπάνες.
Εάν καταφέρει να κάνει εξοικονόμηση πλησιάζοντας έστω αυτό το επίπεδο, το αφεντικό της Tesla και της SpaceX θα μπορούσε να θέσει ένα σοβαρό πρόβλημα σε αυτές τις προβλέψεις για το δημόσιο χρέος.
Προς το παρόν, ο Paul Watters της S&P είναι επιφυλακτικός: «Ο Μασκ μόλις πήρε έναν συμβουλευτικό ρόλο. Όταν κοιτάζεις τις δαπάνες και ποια στοιχεία τους είναι οριοθετημένα, γίνεται πολύ, πολύ δύσκολο να δεις πολύ σημαντικές περικοπές από άποψη δαπανών».
Ταυτόχρονα με τον μεγάλο δανεισμό, ο Θάνος Βαμβακίδης της Bank of America, φοβάται ότι η στάση του εκλεγμένου Προέδρου έναντι της Federal Reserve μπορεί να τρομάξει τις αγορές και να απομακρύνει τους επενδυτέςαπό τις ΗΠΑ, υπονομεύοντας το καθεστώς του «ασφαλούς καταφυγίου».
«Ένα πιθανό έναυσμα το επόμενο έτος είναι αν αρχίσουν οι τριβές μεταξύ της νέας αμερικανικής κυβέρνησης και της Fed», λέει.
Οι πολιτικές του Τραμπ είναι πιθανό να ωθήσουν τον πληθωρισμό, συμπληρώνει, αναγκάζοντας τη Fed να αυξήσει τα επιτόκια, κάτι στο οποίο έχει εναντιωθεί.
«Αν η νέα κυβέρνηση αρχίσει να πολεμά την ‘γερακίσια’ στροφή της Fed, ως απάντηση στις δημοσιονομικές πολιτικές της νέας αμερικανικής κυβέρνησης, αυτό θα είναι ένα τοξικό μείγμα», συμπληρώνει ο Βαμβακίδης.
Ένας άλλος κίνδυνος είναι ότι άλλες χώρες θα αναλάβουν δράση κατά των ΗΠΑ. Ο Donovan της UBS, λέει ότι υπάρχει εξωτερικός κίνδυνος ότι τα αντίποινα της Κίνας σε έναν εμπορικό πόλεμο, θα μπορούσαν να χτυπήσουν σκληρά την αμερικανική οικονομία.
«Εάν η Κίνα σταματούσε να αγοράζει ομόλογα ως αντίποινα για τους εμπορικούς φόρους, ίσως ειδικά εάν οι εμπορικοί φόροι επιβράδυναν σημαντικά την ανάπτυξη των ΗΠΑ, η συνέπεια μπορεί να είναι μια διαταραγμένη αγορά του Δημοσίου και μια αυξανόμενη ανησυχία για τη βιωσιμότητα», λέει.
Ο ίδιος ο Τραμπ γνωρίζει ξεκάθαρα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν μια μέρα να χάσουν το καθεστώς τους ως το παγκοσμίως αξιόπιστο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Ο εκλεγμένος πρόεδρος έγραψε στο Twitter ότι θα επιβάλει τεράστιους δασμούς στις εισαγωγές από τους BRICS– Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική – εάν αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις στο δολάριο.
«Η ιδέα ότι οι χώρες των BRICS προσπαθούν να απομακρυνθούν από το δολάριο ενώ εμείς περιμένουμε και παρακολουθούμε έχει τελειώσει», τόνισε ο Τραμπ. «Απαιτούμε μια δέσμευση από αυτές τις χώρες ότι ούτε θα δημιουργήσουν ένα νέο νόμισμα BRICS, ούτε θα υποστηρίξουν οποιοδήποτε άλλο νόμισμα για να αντικαταστήσει το πανίσχυρο δολάριο των ΗΠΑ, αλλιώς θα αντιμετωπίσουν δασμούς 100% και θα πρέπει να περιμένουν να αποχαιρετήσουν τις πωλήσεις τους στην υπέροχη αμερικανική οικονομία».
Τέτοιες απειλές δείχνουν ότι οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να χάσουν τελικά την ικανότητά τους να δανείζονται ατελείωτα.
Προς το παρόν, υπάρχουν ελάχιστα σημάδια σοβαρής απειλής: στη σύνοδο κορυφής των BRICS τον περασμένο Οκτώβριο στο Σότσι, οι επισκέπτες ενημερώθηκαν να φέρουν δολάρια ή ευρώ για να ξοδέψουν, αντί για ρωσικά ρούβλια, ρενμίνμπι (σ.σ. η επίσημη ονομασία του κινεζικού γιουάν) ή ρουπίες (σ.σ. το νόμισμα της Ινδίας).
Αλλά με τον δικό του συνδυασμό βαρέως δανεισμού, σε συνδυασμό με απειλές κατά της Fed και τους εμπορικούς εταίρους, ο Τραμπ μπορεί να καταφέρει να διαλύσει ο ίδιος το δολάριο.