Πριν από αρκετά χρόνια ένας χωρατατζής δηµοσιογράφος συνήθιζε να απαντάει µε το εξής µήνυµα όταν του έστελναν ευχές για την Πρωτοχρονιά: «Αγαπητοί φίλοι, οι ευχές που µου στέλνετε κάθε φορά δεν πιάνουν. Σας παρακαλώ, φέτος στείλτε µου µετρητά». Οι ευχές δεν έχουν καµιά πρακτική σηµασία. Απόδειξη γι’ αυτό δεν αποτελεί µόνο ο συµπαθής δηµοσιογράφος που ζητούσε µετρητά, αλλά η εµπειρία του καθενός. Ο κόσµος δεν έγινε καλύτερος επειδή στέλνουµε ευχές για «ειρήνη, υγεία και ευηµερία», αντιθέτως το σύµπαν δείχνει να βγάζει τη γλώσσα σε κάθε ευφάνταστη και καλοπροαίρετη ευχή. Ο πόλεµος, η φτώχεια, οι ανισότητες, η ανασφάλεια αποτελούν τις σταθερές της ζωής αντί γι’ αυτά που συνήθως ευχόµαστε.
Οι ευχές δηλώνουν τη διάθεση του ανθρώπου να ελπίζει και να θεωρεί ότι αυτό το εκφρασµένο λεκτικά πλεόνασµα ελπίδας µπορεί να έχει µαγικές ικανότητες. Η µεταφυσική προσµονή του ανθρώπου, που περιµένει να προκύψει το καλό επειδή το έχει ανάγκη και το εύχεται, επεκτείνεται από τις θρησκείες µέχρι τους αστρολόγους και εσχάτως και τους ψυχολόγους και τους λεγόµενους life coaches. Περιέργως δε η µη εκπλήρωση των ευχών δεν οδηγεί στον ορθολογισµό, αλλά στην επανάληψη της ίδιας διαδικασίας, στο τέλος της οποίας υπάρχει η αυτοδιάψευση.
Στις ευχές ωστόσο υπάρχει ένα σηµαντικό κοµµάτι της πραγµατικής ζωής, εκτός από τη µεταφυσική αγωνία. Αυτό που περιλαµβάνουν οι ευχές είναι η περιγραφή ενός κόσµου που θέλουµε. Η υγεία, η ειρήνη, η ευηµερία, η ασφάλεια, η ευτυχία που τόσο συχνά ευχόµαστε τέτοιες µέρες στην πραγµατικότητα αποτελούν την περιγραφή ενός άλλου κόσµου. Του κόσµου που δεν θα είναι άδικος, δεν θα εξυπηρετεί τα συµφέροντα και δεν θα πολεµά γι’ αυτά, που θα υποβοηθά τις αρµονικές σχέσεις των ανθρώπων µεταξύ τους και µε τη φύση και θα εξασφαλίζει τους πόρους για να ζουν µε ασφάλεια και επάρκεια όλοι.
Ολοι οι άνθρωποι θέλουν, και γι’ αυτό εύχονται, διαφορετική ζωή από εκείνη στην οποία έχουν εγκλωβιστεί. Εχει σηµασία ότι η περιγραφή του «άλλου κόσµου» που καταγράφεται στις ευχές εµπεριέχει αξίες που έχουν παραγκωνιστεί στον σύγχρονο κόσµο. Κανένας δεν εύχεται στους φίλους του να αποκτήσουν περιουσία πέντε εκατοµµυρίων, αντιθέτως όλοι εύχονται υγεία, καλή ζωή και αυτογνωσία. Ο µέσα κόσµος µας, των ευχών και των προσµονών µας, έχει αξιακό βάρος, δεν κινείται µε τα κίνητρα του παράλογου ανταγωνισµού και του κέρδους. ∆εν ονειρεύεται τον εγωκεντρικό άνθρωπο, ούτε εκείνον της επιβολής µέσω της ισχύος.
Η ίδια η ευχή αποτελεί κίνηση µε την οποία ο καθένας στρέφει το βλέµµα στον άλλον και επιβεβαιώνει πως όλοι είµαστε αλληλεξαρτώµενοι. ∆ιαφορετικά δεν υπάρχει λόγος να ευχηθείς σε κάποιον που ζει σε παράλληλο κόσµο.
Οι ευχές λοιπόν, κατά µία έννοια, είναι ο άλλος κόσµος που θέλουµε. Ο καλός και όµορφος κόσµος, που έχει ένα µεγάλο µειονέκτηµα: πρέπει να τον δηµιουργήσουµε µε δική µας ευθύνη. Ούτε η επιστήµη ούτε οι θρησκείες που υπόσχονται µια δεύτερη ζωή ούτε οι θεωρίες καλοσύνης µπορούν να σώσουν την ανθρωπότητα αν λείπει η ίδια η συµµετοχή του ανθρώπου. Τόσες ανακαλύψεις και εφευρέσεις, τόση πληθώρα πληροφοριών, τόσα µοντέλα ανάλυσης και τεχνητής νοηµοσύνης και παρ’ όλα αυτά ο άνθρωπος κοντεύει να πνιγεί µέσα στα σκουπίδια που παράγουν όλες οι λειτουργίες του, µαζί κι αυτές του µυαλού του.
Βρισκόµαστε σε ένα µεταίχµιο της ιστορίας του ανθρώπου και οι µεταβολές δεν αφορούν το πώς θα ζει µόνο ο άνθρωπος, αλλά το νέο είδος ανθρώπου που δηµιουργείται. Με γνώσεις, νέες δεξιότητες και ταυτόχρονα µε ψυχική αστάθεια και ανακύκλωση της προσωπικής αυταπάτης. Ο νέος τύπος ανθρώπου κοινωνικοποιείται γρήγορα, αλλά ταυτόχρονα δηµιουργεί την προσωπική αποµόνωση και την ευάλωτη φύση του. Εµφανίζει ευαισθησίες που τον κάνουν να αναγνωρίζει κοινούς τόπους και τρόπους δράσης, µόνο που είναι επιλεκτικές (η εικόνα ενός γατιού στον δρόµο µπορεί να συγκινήσει περισσότερο από την εικόνα πεινασµένου παιδιού). Στη θέση των προσωπικών δικαιωµάτων βάζει τα δικαιώµατα προσωπικού τύπου, που εξυπηρετούν τις εγωκεντρικές επιλογές. Ο σύγχρονος άνθρωπος ταλαντεύεται ανάµεσα στον θυµό και την υποταγή, στην ευαισθησία και τον κυνισµό.
Η ελευθερία του νέου τύπου ανθρώπου µετατρέπεται στην αντίληψη ότι ελεύθερος είναι όποιος ικανοποιεί εγωιστικά τα «θέλω» ανεξάρτητα από τη λειτουργία του συνόλου και τα θέλω των άλλων. Η ελευθερία αποµακρύνεται από την ουσιαστική φύση της που την ταυτίζει µε το κόστος και τη θυσία προς όφελος της κοινωνίας και ακουµπά την προσωπική, προσωρινή ικανοποίηση που αποτελεί ταυτόχρονα και την αυτοδικαίωση. Ο άνθρωπος σήµερα είναι έτοιµος να παρεξηγηθεί για τους όρους, για τις λέξεις, για την ένταση της φωνής και την έκφραση των συναισθηµάτων, για οτιδήποτε προσδίδει περιεχόµενο και σηµαντικότητα στον «παρεξηγηµένο», αλλά είναι λιγότερο έτοιµος να καταλάβει πού βρίσκεται η λύση.
Με αυτή την έννοια, ο κόσµος των ευχών είναι πιο ξεκάθαρος και απλός. Ξέρει και θέλει όσα έχουν καταχωρηθεί στο DNA της ανθρωπότητας ως αξίες. Αλλά ταυτόχρονα είναι και ένας ιδεατός κόσµος.
Το εργαλείο που οδηγεί τους ανθρώπους από το ιδεατό στο πραγµατικό θεωρητικά είναι η πολιτική. Αν κάτι όµως δείχνει η εποχή, είναι πως η πολιτική πάσχει. Λείπουν οι ηγέτες-σύµβολα, οι πολίτες είναι αµήχανοι και οι ιδεολογίες πρέπει να επαναπροσδιοριστούν µετά τη βίαιη ανάµειξη των προϊόντων της πολιτικής µε όλα τα παράγωγα του νεοφιλελευθερισµού που εισέβαλαν παντού ως θαυµατουργή τεχνοκρατία.
Το κέρδος θεοποιήθηκε και είναι απολύτως φυσικό να µην το αποζητά µόνο ο επιχειρηµατίας, αλλά και κάθε άλλος που θέλει να κερδίσει: ο επίορκος δικαστής, ο εφοριακός, ο αστυνοµικός, ο υπουργός. Η διαφθορά δεν παράγεται πλέον ως τυχαία εκτροπή, αλλά επικρατεί ως συνειδητή επιλογή για να εξασφαλιστεί το µέγιστο κέρδος.
Μοιάζουµε να έχουµε κατασκευάσει τον εφιάλτη µας. Πού θα οδηγηθούµε; Οι προφητείες δεν έχουν καµία αξία, πόσο µάλλον όταν έχουµε ήδη κατασκευάσει πολύ χειρότερα από όσα είχαµε προφητεύσει. Η άµυνα που µπορεί να προβάλει το ανθρώπινο είδος στον εαυτό του είναι ελάχιστη.
Μέσα στην πληθώρα των πληροφοριών οι άνθρωποι συµπεριφέρονται σαν αναλφάβητοι κοινωνικά. Είναι έτοιµοι και πρόθυµοι να εξαπατηθούν ή να καταφύγουν στη βολική καχυποψία που δεν απαιτεί ερµηνείες για όσα συµβαίνουν. Αυτός είναι και ο λόγος που οι θεωρίες συνωµοσίας κάνουν θραύση. ∆εν έχουν καµιά άλλη απαίτηση από τον πολίτη πέρα από το να παραδοθεί στην καχυποψία της αδράνειας.
Ισως η πιο πολιτική πράξη τελικώς να είναι οι ευχές. Θυµίζουν πώς πρέπει να είναι ο κόσµος µας και πού τον έχουµε οδηγήσει. Ακολουθήστε τις ευχές (σας).