Τις τελευταίες εβδομάδες οι Γάλλοι χαίρονται που απέδειξαν ότι είχαν δίκιο όσον αφορά την ανάγκη να οικοδομήσουν μια ευρωπαϊκή άμυνα, για να απαλλαγούν από την εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το σοβαρό αυτό ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο την Τετάρτη και την Πέμπτη στις Βρυξέλλες, όταν η Επιτροπή θα παρουσιάσει τη Λευκή Βίβλο για την άμυνα και θα συνεδριάσει το τακτικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Μαρία Δεναξά, Παρίσι – εφημερίδα δημοκρατία
Ο θρίαμβος των Γάλλων κορυφώθηκε στις πρόσφατες ομιλίες της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όταν δήλωσε από το Στρασβούργο, στις 28 Φεβρουαρίου, πως «η Ευρώπη πρέπει να ξοδεύει περισσότερα, να ξοδεύει καλύτερα, να ξοδεύει ευρωπαϊκά». Στη συνέχεια, στις 11 Μαρτίου, σχετικά με το θέμα ενός νέου εργαλείου που αποσκοπεί στην άντληση δανείων ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για τις αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών με την εγγύηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, η Γερμανίδα πολιτικός πρόσθεσε: «Τα δάνεια αυτά θα πρέπει να χρηματοδοτούν αγορές από Ευρωπαίους παραγωγούς, προκειμένου να συμβάλουν στην τόνωση της δικής μας αμυντικής βιομηχανίας».
Δεδομένου ότι τα κράτη-μέλη αγοράζουν το 80% του στρατιωτικού τους εξοπλισμού από το εξωτερικό, εκ των οποίων περίπου το 65% από τις Ηνωμένες Πολιτείες (σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Αμυνας), «πρόκειται για μια τεράστια αλλαγή θέσης εκ μέρους της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δείχνει ότι συνειδητοποιούμε πραγματικά ότι είμαστε υπερβολικά εξαρτημένοι από τους Αμερικανούς» υποστηρίζει ο δεξιός ευρωβουλευτής και πρώην διευθυντής της γαλλικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, στρατηγός Κριστόφ Γκομάρ.
Ολα άλλαξαν όταν η κυβέρνηση Τραμπ εμπόδισε τους Ουκρανούς να χρησιμοποιήσουν μέρος του εξοπλισμού τους, εν μια νυκτί. Αυτό σημαίνει πως μπορούν να πράξουν το ίδιο με όλο τον αμυντικό εξοπλισμό made in USA, «παίζοντας» με το λογισμικό και τα ανταλλακτικά.
«Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι εταίροι δεν έδιναν καμία σημασία σε αυτό, επειδή σπάνια χρησιμοποιούσαν τον εξοπλισμό τους σε πραγματικές καταστάσεις ή, αλλιώς, ήταν στο πλαίσιο ενός συνασπισμού με το ΝΑΤΟ ή τις Ηνωμένες Πολιτείες» εξηγεί ο Aρνό Ντανζάν, πρώην πρόεδρος της υποεπιτροπής άμυνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
«Αυτό που προβληματίζει περισσότερο τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ακόμη και τις πιο υπερατλαντικές, δεν είναι η εμπορική και τεχνολογική εξάρτηση από τους Αμερικανούς, αλλά οι περιορισμοί στη χρήση και την εύρεση ανταλλακτικών» επιβεβαιώνει Ευρωπαίος διπλωμάτης. Ακόμη και οι πιο σταθεροί σύμμαχοι των Αμερικανών προωθούν τώρα την ευρωπαϊκή άμυνα, όπως ο πιθανός μελλοντικός Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ.
Οι απόψεις διίστανται
Πάντως, καθώς η Ευρώπη προετοιμάζεται να διαθέσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ των Ευρωπαίων φορολογουμένων για την αμυντική βιομηχανία, η Γαλλία πιέζει ολοένα πιο πολύ για τη θέσπιση αυστηρών κριτηρίων που θα ευνοούν τους ευρωπαϊκούς εξοπλισμούς. Ωστόσο, φαίνεται πως διαφωνούν αρκετές χώρες, οι οποίες εξαρτώνται υπερβολικά από τους ξένους προμηθευτές.
Η Πορτογαλία, για παράδειγμα, εξετάζει όλες τις επιλογές για την αντικατάσταση των F-16 της – κοιτάζει τόσο τα αμερικανικά F-35 όσο και τα ευρωπαϊκά αεροσκάφη (Rafale, Eurofighter ή Gripen). «Η γαλλική βιομηχανία έχει ένα πραγματικό χαρτί να παίξει» υπογραμμίζει ο Κριστόφ Κομάρ, επισημαίνοντας ότι «οι Αιγύπτιοι αγόρασαν Rafale επειδή οι Αμερικανοί τούς απαγόρευσαν να χρησιμοποιήσουν τα F-16 για να βομβαρδίσουν τη Λιβύη, και οι Κροάτες και οι Ελληνες τα αγοράζουν από τη Γαλλία επειδή μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν χωρίς το πράσινο φως των γαλλικών Αρχών ή τρίτων χωρών».
Αλλά οι Γάλλοι θα πέσουν από τα σύννεφα αν νομίζουν ότι τα 800 δισεκατομμύρια ευρώ, που υποσχέθηκε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (συμπεριλαμβανομένων των 650 δισεκατομμυρίων ευρώ που θα επωμιστούν τα κράτη-μέλη με παρεκκλίσεις από τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας), θα δαπανηθούν αποκλειστικά και μόνο στη γηραιά ήπειρο. Μεγάλο μέρος αυτών των δισεκατομμυρίων θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούν εν μέρει τις αμερικανικές, βρετανικές, νοτιοκορεατικές, ισραηλινές και τουρκικές αμυντικές βιομηχανίες… Πίσω από τις λέξεις «άμυνα» και «ευρωπαϊκή προτίμηση», τα 27 κράτη-μέλη έχουν πολύ διαφορετικές ιδέες. Το όραμα της Γαλλίας σε αυτόν τον τομέα αποτελεί στην πραγματικότητα μειοψηφία.
Για παράδειγμα, η Ολλανδία υπερασπίζεται το πλήρες άνοιγμα της αγοράς. Τις τελευταίες ημέρες, πολλές ευρωπαϊκές χώρες προειδοποιούν πως δεν θα δεχτούν αυστηρά κριτήρια στο πώς θα διατεθεί το φρέσκο χρήμα που θα τεθεί στο τραπέζι για την ευρωπαϊκή άμυνα.
Κατά συνέπεια, παρόλο που υπάρχει μια λογική στην προσπάθεια να δαπανηθούν τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων για ευρωπαϊκές προμήθειες, η επιθυμία αυτή δεν είναι ρεαλιστική, οπότε δεν πρόκειται να υλοποιηθεί με αυτόν τον τρόπο.
«Είτε αρέσει σε κάποιους είτε όχι, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ε.Ε. θα παραμείνουν συνδεδεμένες στον τομέα της άμυνας, όχι μόνο επειδή πολλά κράτη-μέλη χρησιμοποιούν τον αμερικανικό εξοπλισμό, αλλά και επειδή δεν είναι σοφό να αποκλείουμε προμηθευτές προκειμένου να αυξήσουμε τα έσοδά μας. Φυσικά, υπάρχει μια λογική στην προσπάθεια να δαπανηθούν τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων για ευρωπαϊκές προμήθειες. Αλλά δεν είναι ρεαλιστικό, οπότε δεν πρόκειται να λειτουργήσει έτσι. Υπάρχει μια πλειοψηφία των κρατών-μελών υπέρ μιας πιο ανοιχτής προσέγγισης από αυτήν της ευρωπαϊκής προτίμησης» υποστηρίζει Ευρωπαίος διπλωμάτης.
«Ολοι θέλουμε την αυτονομία στις αγορές όπλων, ιδίως σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να επανεξοπλιστούμε γρήγορα – κι αν το κάνουμε αυτό αποκλειστικά από την ευρωπαϊκή βιομηχανία, θα χρειαστεί πολύς χρόνος για να παραγάγουμε την ποσότητα και την ποιότητα του εξοπλισμού που χρειαζόμαστε. Θα πρέπει να αγοράσουμε εκτός Ευρώπης» προσθέτει ένας άλλος, λέγοντας ότι στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπάρχει «σχεδόν συναίνεση σε αυτό το σημείο».
Γαλλικές υποχωρήσεις
Σε μια προσπάθεια να πείσει για τις καλές του προθέσεις, το Παρίσι έβαλε νερό στο κρασί του, προτείνοντας να οριστεί ως «ευρωπαϊκός» ο εξοπλισμός για τον οποίο το 65% των εξαρτημάτων είναι ευρωπαϊκό και εφόσον ο σχεδιασμός γίνεται στην Ευρώπη, γεγονός που επιτρέπει στο προϊόν να χρησιμοποιείται αυτόνομα.
Στην πραγματικότητα, η Γαλλία είναι η μόνη χώρα που μπορεί να παράγει το 90% των αναγκών της σε αμυντικούς εξοπλισμούς μέσα στην επικράτειά της και, την ίδια στιγμή, να προμηθεύει και τρίτες χώρες. Οπότε, «η ευρωπαϊκή προτίμηση», που υποστηρίζει ο Εμανουέλ Μακρόν, σημαίνει εθνική προτίμηση. Από τα 27 κράτη-μέλη, περίπου 10 έχουν μεγάλη αμυντική βιομηχανική δραστηριότητα: Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία, Σουηδία, Φινλανδία, Τσεχία. Ωστόσο, για όλες αυτές τις χώρες, εκτός από τη Γαλλία, «μεγάλο ποσοστό παράγεται βάση άδειας από τρίτη χώρα ή ενσωματώνεται σε αλυσίδες αξίας που βρίσκονται σε χώρες εκτός Ε.Ε., όπως η Αγγλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και η Τουρκία» προσθέτει ο Αρνό Ντανζάν.
Για τα περίπου 15 κράτη-μέλη που δεν έχουν μεγάλη αμυντική βιομηχανία «η ευρωπαϊκή προτίμηση δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι όποιοι κι αν είναι οι προμηθευτές τους θα είναι ξένοι. Θέλουν εξοπλισμό γρήγορα και με το καλύτερο δυνατό κόστος. Αν είναι ευρωπαϊκός, τόσο το καλύτερο – αν δεν είναι, δεν έχει σημασία. Αλλά συχνά είναι ευκολότερο να προμηθεύονται εκτός Ευρώπης» επισημαίνει ο Ντανζάν.
Σε επαγρύπνηση το αμερικανικό λόμπι
«Μόλις ξεκινήσουμε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα αμυντικών εξοπλισμών, το αμερικανικό αμυντικοβιομηχανικό λόμπι θα πάρει τρελά μέτρα για να εξασφαλίσει ότι δεν θα πετύχει, παρόλο που αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% του αμυντικού προϋπολογισμού των κρατών-μελών» καταγγέλλει ένας υπερασπιστής του γαλλικού οράματος. Το ζήτημα του πού πρέπει να πάνε τα αμέτρητα δισεκατομμύρια ευρώ υπέρ της άμυνας είναι ευαίσθητο, διότι υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός, στον οποίο κάθε χώρα θέλει να ωφεληθεί οικονομικά. Το καλύτερο παράδειγμα της σημερινής έλλειψης σαφήνειας είναι το ψήφισμα που εγκρίθηκε στο Στρασβούργο την περασμένη Τετάρτη. Οι ευρωβουλευτές δήλωσαν ότι «η ευρωπαϊκή προτίμηση πρέπει να είναι η κατευθυντήρια αρχή και η μακροπρόθεσμη φιλοδοξία», αλλά και ότι «αυτή η προτίμηση δεν πρέπει να έχει τέτοια προτεραιότητα, θέτοντας σε κίνδυνο την αμυντική ικανότητα της Ενωσης, δεδομένης της αλληλεξάρτησης από τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού στον αμυντικό τομέα».