Γράφει ο Γιώργος Βενετσάνος
Ο Γεώργιος Σκλαβούνος είναι οικονομολόγος- κοινωνιολόγος, κείμενα του, έχουν δημοσιευθεί σε ολόκληρο σχεδόν το φάσμα του ημερήσιου και περιοδικού τύπου, ενώ από το 2004 είναι πρόεδρος του Κέντρου UNESCO του Ιονίου, ήταν λοιπόν μεγάλη μας ικανοποίηση η συζήτηση μαζί του πάνω στο θέμα για τα όσα προηγήθηκαν την ελληνικής εθνεγερσίας εναντίων του οθωμανικού ζυγού.
Στην ερώτηση μας γιατί έχει τόσο πολύ εστίαση στον πρώτο κυβερνήτης της Ελλάδος, μας είπε τα εξής:
Κοιτάξτε πέρα από την θεώρηση μου κατάγομαι από την Κέρκυρα και επειδή ο Καποδίστριας μπορεί να θεωρηθεί το ευγενέστερο και το υψηλότερο τέκνο της ίσως για αυτό, όμως δεν είναι αυτή η αλήθεια, αναγνωρίζω στον Καποδίστρια τον αρχιτέκτονα της προετοιμασίας της εθνικής μας αναγέννησης, όπως πολύ καλά το έχω περιγράψει σε μια ωδή που έχω αφιερώσει στον ίδιο. Τον θεωρώ της άνοιξης μας άνοιξη και της λευτεριάς μας αυγερινό, και ειλικρινά πιστεύω ότι αυτός σήκωσε την προδομένη δάδα του Λάμπρου Κατσώνη και του Ρήγα Φεραίου. Κατά συνέπεια έχοντας αυτό ως κίνητρο, το ότι η σύγχρονη ιστορία για γεωπολιτικούς και άλλους λόγους τον ακυρώνει και τον απαξιώνει, είναι και μια αίσθηση απόδοσης δικαιοσύνης σε έναν μεγαλομάρτυρα και επειδή σαν πρόσωπο ακόμη και ως σήμερα, ο Καποδίστριας εμφανίζεται ως κυβερνήτης και η συζήτηση περιορίζεται στην περίοδο διακυβέρνησης του στην Ελλάδα, είναι και αυτό μια βαριά αδικία γιατί;
Αν ο Καποδίστριας ήταν επαγγελματίας της πολίτικης, αν ήταν ένας πολίτικος καριέρας, δεν υπήρχε περίπτωση να εγκαταλείψει το υπουργείο εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και να έρθει να αναλάβει κυβερνήτης που; Σε ένα κράτος του Μωρία που δεν ήταν κράτος, που τουλάχιστον τα δυο τρίτα ήταν στην κατοχή του Ιμπραήμ και στα υποτιθέμενα λεύτερα μέρη, έκανε κουμάντο ο περίφημος προσκυνητής Νενέκος; Κατά συνέπεια δεν στέκει και αν πλησιάζουμε τον Καποδίστρια ως κυβερνήτη τον αδικούμε, για αυτό και εγώ πιστεύω ότι θα πρέπει να τον βλέπουμε ως εθνικό και κοινωνικό ελευθερωτή και ακόμη πιο βαθύτερα ως τρόπο και ως δρόμο, γιατί ο τρόπος της ζωής, του η σχέση του με το χρήμα, η αυτοθυσιαστική του συμπεριφορά, η ανιδιοτέλεια, ο τρόπος με τον οποίο από τα φοιτητικά του χρόνια στην Ιταλία έχτιζε φιλίες αφοσιωμένων, οι οποίοι αργότερα συμμετείχαν και χρησιμοποιήθηκαν το 1821, μας δείχνει όχι μόνο ένα άλλο πρόσωπο ηγεσίας, αλλά και πρότυπο εθνικής αναγεννητικής ζύμης.
Αυτοί λοιπόν είναι οι λόγοι για τους οποίους έχω μια αδυναμία στον Καποδίστρια
Η μεγάλη σύναξη των οπλαρχηγών στην Κέρκυρα το Πάσχα του 1819 και η ενθάρρυνση του Αλή Πασά για σύγκρουση με τον Σουλτάνο, μέσω Παπαρρηγόπουλου. Αυτές είναι οι δυο, θαμμένες στη λήθη, ιστορικές στιγμές που καθόρισαν την έναρξη και την πορεία του 1821, καθώς και τον τόπο και τον χρόνο της εξέγερσης.
Στο σημείο αυτό ο κος Σκλαβούνος μας παρέπεμψε στην μελέτη του « Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΕΙ ΤΟ 1821: ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΤΗΣ ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΑΣ ΤΟΥ 1819 ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ» από την οποία παραθέτουμε αποσπάσματα που αποδεικνύουν την ευφυΐα και την προνοητικότητα του
Καποδίστρια που έρχεται στην Κέρκυρα, «τελευτούντος του Μαρτίου του 1819», και παραμένει μέχρι τις 18 Μαΐου. Επίσημη δικαιολογία για το ταξίδι είναι η επίσκεψη των ασθενών και γερόντων γονέων του.
Έχει προηγηθεί η συνάντηση με τον Ξάνθο, ο οποίος πρότεινε στον Καποδίστρια την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας, πρόταση την οποία, κατά τον Σπυρίδωνα Τρικούπη, απέρριψε ο
Καποδίστριας. Είναι προφανές ότι η μύηση γίνεται εν όψει της Συνάντησης του Καποδίστρια με τους Οπλαρχηγούς το Πάσχα το 1819 στην Κέρκυρα.
Η προετοιμασία της επίσκεψης είναι προετοιμασία πολεμικού συμβουλίου. Προετοιμασία που επίσης αποκαλύπτει το συντονιστικό ρόλο του Καποδίστρια μεταξύ όλων των Οργανώσεων των κινημάτων και των φορέων που προετοιμάζουν το 21 και κυρίως των δυνάμεων των οπλαρχηγών. Η κυρία Κούκου (Ελένη Κούκου ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΩΝ Από το 1897 μέχρι την Αγγλοκρατία (Εκδόσεις Παπαδήμα σελ 212-213), επισημαίνει για τους οπλαρχηγούς που ήλθαν να τον συναντήσουν «έγκαιρα ειδοποιημένοι» και ο ίδιος ο Καποδίστρια αναφέρει: «οι Κολοκοτρωναίοι, οι Μποτσαραίοι και οι επισημότεροι άνδρες της Πελοποννήσου, της Ακαρνανίας και του Αιγαίου με επεσκέφθησαν ως παλαιοί μεν γνώριμοι, αλλά κυρίως να μάθουν παρ’ εμού ότι ταχέως η Ρωσία θα τους επανέφερεν υπό την ισχυράν της αιγίδα».(ΑΡΧΕΙΟΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ ΤΟΜΟΣ Α σελ,52).
Έχει προηγηθεί το ταξίδι του στην Ιταλία το 1819, (Βενετία, Λομβαρδία, Τοσκάνη, Ρώμη, Νάπολη), όπου μεταξύ άλλων συναντάται με τους Μοντσενίγο, πρώην στρατιωτικό επιτετραμμένο και γενικό πληρεξούσιο της Ρωσίας στα Επτάνησα, στενό συνεργάτη του την περίοδο 1803-1807, καθώς και τον Λυμπεράκη Μπενάκη, πρόξενο της Ρωσίας στην Κέρκυρα, επί 37 χρόνια, γόνο μεγάλης και παραδοσιακής πολεμικής οικογένειας της Μάνης που υπηρετεί ως πρέσβης της Ρωσίας στην Απουιλία.
Αυτοί οι δύο Έλληνες Μοντσενίγος και Μπενάκης έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο, μιας και υπήρξαν οι άνθρωποι με τους οποίους ο Καποδίστριας έστησε τον Ιονικό στρατό και τα Ελληνικά τάγματα, στο Ρωσικό στρατό αξιοποιώντας τους Έλληνες Αρματολούς και Κλέφτες.
Μετά την πτώση του Σουλίου και τον μεγάλο διωγμό των αρματολών στο Μοριά και τη Ρούμελη, οι ίδιοι άνθρωποι (και ο Ρώσος Πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη Στρογκάνωφ) με επιστολές του Καποδίστρια τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο το 1818, εντέλλονται και ασχολούνται, «επισήμως», με την οργανωμένη ένταξη των Ελλήνων αρματολών ως στρατιωτικού σώματος στην υπηρεσία του Βασιλείου των Δύο Σικελιών. (Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ.ΓΚΡΙΓΚΟΡΙ ΑΡΣ, Εκδόσεις Ασίνη, Αθήνα ,2015,σελ, 125). Βλέπουμε ότι η φροντίδα του Καποδίστρια για την ύπαρξη και την διατήρηση συγκροτημένων μάχιμων Ελληνικών στρατιωτικών μονάδων είναι συνεχής και αδιάκοπη, πράξη που του γνωρίζουν οι οπλαρχηγοί.
Οι άνθρωποι λοιπόν που έρχονται στην Κέρκυρα για να συναντηθούν με τον Καποδίστρια έχουν μεταξύ τους βαθύτατες αγωνιστικές σχέσεις, εμπιστοσύνης και φιλίας δοκιμασμένες στο χρόνο και κάτω από δύσκολες συνθήκες.
Το αποτέλεσμα της συνάντησης σύμφωνα με τον Φωτάκο, κατά διήγηση, όπως ο ίδιος δηλώνει του Κολοκοτρώνη. Κατά την ημέρα του Πάσχα ο Καποδίστριας κάλεσε όλους τους καπεταναίους και αγωνιστές σε τραπέζι, τότε ο Κολοκοτρώνης, ενθουσιασμένος από όσα λέγονταν για τον ξεσηκωμό των Ελλήνων, άρπαξε με τα χέρια του την πλάτη του αρνιού και την πρόσφερε στον μπουραζιέρην του (αδελφοποιτόν) Καποδίστριαν, λέγοντάς του: Έτσι τρώγουν τα παλληκάρια τα ψητά κρέατα. Ο Καποδίστριας ενθουσιάστηκε και όλη η συντροφιά έπιε υπέρ της μελλούσης ελευθερίας. Τότε ο Καποδίστριας εζύγωσεν εις τον Κολοκοτρώνην και του είπεν εις το αυτί:«Εφέτος κάνουμε Πάσχα εδώ εις τους Κορφούς και του χρόνου στην πατρίδα σου τον Μωριάν». Κι’ ο Κολοκοτρώνης αυθόρμητα του απάντησε : «Με φιλεύεις αρνί ψητό κι’ εγώ θα σε φιλέψω τον μόσχον τον σιτευτόν εις την πατρίδα μου». (Ελένη Ε. Κούκου, Ιστορία των Επτανήσων. Από το 1797 μέχρι την Αγγλοκρατία, σελ.215). Σύμφωνα με τον Κανδηλώρο, η υπόσχεση του γέρου του Μωριά τηρήθηκε το Πάσχα του 1828 όπου προσέφερε γεύμα με μόσχον σιτευτόν (ΚΑΝΔΗΛΏΡΟΣ,Φιλική, σελ. 254).
Φαίνεται λοιπόν ξεκάθαρα η στενότατη σχέση του Καποδίστρια με τους οπλαρχηγούς κατά την προετοιμασία της Επανάστασης του ’21 καθώς και ότι η σύναξη των οπλαρχηγών στην Κέρκυρα στα 1819 δεν είχε σκοπό την ειρήνευση, αλλά την εξέγερση. Επίσης, άξια επισήμανσης είναι τόσο η οικονομική βοήθεια προς τους οπλαρχηγούς, την οποίαν εξ ’ιδίων καταβάλλει ο Καποδίστριας, όσο και η υπόσχεση, την οποία τήρησε, ότι θα φροντίσει και εκ μέρους του Τσάρου οικονομική βοήθεια. (Αρχείον Ιωάννου Καποδίστρια, τόμ, Α, σελ 53).
Σχετικά με την τήρηση της υπόσχεσης, παραθέτω αναφορά του Γρηγόρι Αρς: Μετά την επιστροφή του στην Αγία Πετρούπολη ο Καποδίστριας βρήκε εκεί αντιπροσώπους των Σουλιωτών Βετεράνων Μάλαμα και Καραμπίνη… Με τη βοήθεια του επιφανούς συμπατριώτη τους οι αντιπρόσωποι κατόρθωσαν να πάρουν από τον Τσάρο κατ’ αποκοπήν επίδομα 25.000 γροσίων για τους Βετεράνους.
Τελικά, οι οικονομικά ενισχυθέντες, εκπρόσωποι των Βετεράνων κατευθύνονται από τον Καποδίστρια στην Κωνσταντινούπολη… και εκεί ο Ρώσος πρέσβης Στρογγάνωφ τους συμβουλεύει να αξιοποιήσουν την ένταση μεταξύ Αλή Πασά και Σουλτάνου και να στραφούν στον Σουλτάνο, προσφέροντας τις υπηρεσίες τους, εναντίον του Αλή, αιτούμενοι συγχρόνως το δικαίωμα επιστροφής στο Σούλι. Η συμφωνία ευοδώθηκε. Οι Σουλιώτες της Κέρκυρας πέρασαν απέναντι και εντάχθηκαν στον στρατό του Σουλτάνου.
Στις 20 Νοεμβρίου του 1820 όμως οι Σουλιώτες αλλάζουν στρατόπεδο και συμμαχούν με τον Αλή εναντίον του Σουλτάνου… (ΑΡΣ, Ο Ιωάννης Καποδίστριας στη Ρωσία σελ. 145). Η συμπεριφορά αυτή των Σουλιωτών και ο Οθωμανικός εμφύλιος στον οποίο οι Σουλιώτες συμμετείχαν δεν ήταν ατύχημα της ιστορίας.
Ένα σημαντικό για το 1821 γεγονός που καθόρισε τον τόπο κήρυξης της επανάστασης και τον χρόνο κήρυξης της επανάστασης, και σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της, υπήρξε το γεγονός των επαφών. Το Πάσχα του 1819 ο Καποδίστριας έχει μια επίσκεψη πολύ σημαντική από τον φιλικό Παπαρρηγόπουλο, ο οποίος μεσολαβεί μεταξύ Καποδίστρια και Αλή Πασά και ενθαρρύνει αποφασιστικά την επιθυμία του Αλή Πασά να συγκρουστεί το 1820 με τον Σουλτάνο, μια έξυπνη κίνηση από την πλευρά του Καποδίστρια, που έδωσε την ευκαιρία να γίνει η επανάσταση στο Μοριά.
Αρκεί να σκεφτούμε ότι όταν γίνεται η άλωση της Τριπολιτσάς, ο περίφημος και αιμοσταγής διοικητής των οθωμανικών δυνάμεων, ο θρυλικός για αυτούς Χουρσίτ δεν είναι στον Μοριά, περικυκλώνει με το στράτευμα του τον Αλή Πασά στα Γιάννενα κάτι που αναγνωρίζεται ακόμη και από τον αγγλόφιλος Τρικούπη, καθώς και από τον ιστορικό Σπυρίδων Τρικούπης που στην ιστορία του αναγνωρίζει ότι αν ήταν ο Χουρσίτ στην Τριπολιτσά, ούτε που θα τολμούσε κανείς να κάνει κίνημα, είτε ακόμη και αν είχε αποτολμηθεί θα ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία.
Οι έξυπνες ενέργειές και οι διπλωματικές κινήσεις του μελλοντικού κυβερνήτη της χώρας μας οδήγησαν μαζί με τις νικηφόρες μάχες και θυσίες των οπλαρχηγών της εθνεγερσίας στην απελευθέρωση από τον Οθωμανικό ζυγό.