Ο θάνατος του Πάπα Φραγκίσκου τη Δευτέρα του Πάσχα του 2025 άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο για την Καθολική Εκκλησία.
Η επιλογή του επόμενου Ποντίφικα δεν είναι απλώς ένα τελετουργικό, αλλά μια βαθιά πολιτική, θεολογική και γεωπολιτική διαδικασία που θα κρίνει την πορεία του Βατικανού για δεκαετίες.
Σε λίγες εβδομάδες, το Κολλέγιο των Καρδιναλίων θα συγκεντρωθεί μυστικά στην Καπέλα Σιστίνα για να εκλέξει τον διάδοχο του Αργεντινού ηγέτη της Εκκλησίας, με τα βλέμματα όλου του πλανήτη στραμμένα στη Ρώμη.
Η πίεση είναι τεράστια, καθώς ο επόμενος Πάπας θα πρέπει να σταθεί στο ύψος των προκλήσεων μιας διχασμένης Εκκλησίας. Από τη μία, το αίτημα για συνέχιση του μεταρρυθμιστικού πνεύματος του Φραγκίσκου: άνοιγμα σε ζητήματα όπως τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, η αντιμετώπιση της σεξουαλικής κακοποίησης και η ανανέωση του κλήρου. Από την άλλη, το βαθύ ρεύμα συντηρητισμού, ιδίως στις ΗΠΑ και την ανατολική Ευρώπη, που βλέπει την πορεία αυτή ως απειλή για την “παραδοσιακή” καθολική ταυτότητα.
Οι υποψήφιοι που ακούγονται είναι ποικίλοι και αντιπροσωπεύουν διαφορετικές φωνές και γεωγραφικές πραγματικότητες. Στο προσκήνιο βρίσκεται ξανά η Ιταλία, η οποία είχε την πρωτοκαθεδρία για αιώνες —217 από τους 266 πάπες ήταν Ιταλοί— αλλά έχει μείνει χωρίς παπική εκπροσώπηση από το 1978.
Ο καρδινάλιος Πιέτρο Παρολίν, από τη Βενετία, θεωρείται ένας εκ των βασικών διεκδικητών. Ως γραμματέας του Βατικανού και στενός συνεργάτης του Φραγκίσκου, έχει ηγηθεί διπλωματικών πρωτοβουλιών — μεταξύ άλλων και της αμφιλεγόμενης συμφωνίας με την Κίνα για τον διορισμό επισκόπων. Αν και έχει τη στήριξη κάποιων μετριοπαθών, η γραφειοκρατική του φύση και η έλλειψη ποιμαντικής εμπειρίας μπορεί να αποδειχθούν μειονεκτήματα.
Ένας άλλος Ιταλός, ο καρδινάλιος Πιερμπατίστα Πιτσαμπάλλα, Λατίνος Πατριάρχης Ιεροσολύμων, φέρει το πλεονέκτημα της μακράς εμπειρίας στη Μέση Ανατολή, της γλωσσομάθειας και της απευθείας επαφής με σύνθετους διαλόγους, ακόμη και με τη Χαμάς. Η ηλικία του —στα 60— θεωρείται όμως ένα δίκοπο μαχαίρι: αρκετά νέος για να κυβερνήσει για δεκαετίες, αλλά ίσως και πολύ άπειρος για την κορυφαία θέση.
Στη σφαίρα των μη Ευρωπαίων, δύο ονόματα ξεχωρίζουν. Ο καρδινάλιος Λουίς Τάγκλε από τις Φιλιππίνες, πρώην αρχιεπίσκοπος Μανίλας και υπέρμαχος των κοινωνικών δικαιωμάτων, ενσαρκώνει τη φωνή του Παγκόσμιου Νότου. Με έμφαση στη φτώχεια και στη δικαιοσύνη, φέρει τη σφραγίδα του Φραγκίσκου, αλλά και το βάρος των τοπικών εντάσεων, όπως οι εξωδικαστικές εκτελέσεις υπό τον πρόεδρο Ντουτέρτε.
Από την Αφρική, επανέρχεται το όνομα του Γκανέζου καρδιναλίου Πίτερ Τούρξον, που είχε ακουστεί και στο κονκλάβιο του 2013. Η πιθανή εκλογή του θα έσπαγε ιστορικά φράγματα και θα έδινε φωνή στην ταχέως αναπτυσσόμενη καθολική κοινότητα της Αφρικής. Όμως, προηγούμενες δηλώσεις του για την παιδεραστία στην Αφρική και ένα βίντεο που παρουσίασε για την «ισλαμική απειλή» στην Ευρώπη, έχουν βάλει εμπόδια στην ανέλιξη του, σε μία περίοδο που η καθολική εκκλησία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ρεύμα αχαλίνωτου προοδευτισμού
Ο θρησκευτικός γεωγραφικός χάρτης έχει αλλάξει ριζικά. Ο Φραγκίσκος φρόντισε να αυξήσει το ποσοστό των καρδιναλίων από τον αναπτυσσόμενο κόσμο, γεγονός που πιθανόν θα επηρεάσει την τελική επιλογή. Οι συντηρητικοί ωστόσο ελπίζουν σε μια “αντεπανάσταση”. Στις ΗΠΑ, η αντίδραση κατά των φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων του Φραγκίσκου εκφράστηκε έντονα, με τον καρδινάλιο Ρέιμοντ Μπερκ να γίνεται εμβληματική φιγούρα της σκληρής πτέρυγας. Ωστόσο, δεν θεωρείται ρεαλιστικός υποψήφιος.
Πιο σοβαρό αντίπαλο φαίνεται να αποτελεί ο Ούγγρος καρδινάλιος Πέτερ Ερντό, που έχει δεχθεί επαίνους από τον Βίκτορ Όρμπαν και εκφράζει μια παραδοσιακή, καθαρά ευρωπαϊκή θεώρηση της Εκκλησίας. Αποτελεί σημείο αναφοράς για τους συντηρητικούς που επιθυμούν στροφή στην αυστηρή δόγματική πειθαρχία.
Την ίδια στιγμή, η παπική διαδοχή δεν είναι πλέον ένα παιχνίδι μόνο της Ρώμης. Η παγκοσμιοποίηση της Εκκλησίας έχει αποδυναμώσει το βάρος της Curia, της διοικητικής ελίτ του Βατικανού, καθώς πολλοί από τους νεοδιορισθέντες καρδινάλιους δεν έχουν πλέον φυσική παρουσία στην Αιώνια Πόλη και λειτουργούν περισσότερο μέσω διακρατικών συμμαχιών. Κεντρικές μορφές από τη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία, όπως ο Καρδινάλιος Αμπόνγκο από το Κονγκό ή ο Ζάιμε Σπένγκλερ από τη Βραζιλία, αποκτούν αυξημένο κύρος.
Ο δρόμος προς τη λευκή καπνοδόχο παραμένει, όπως πάντα, απρόβλεπτος. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το κονκλάβιο του 2025 δεν θα είναι απλώς μια θρησκευτική διαδικασία, αλλά μια κοσμοϊστορική καμπή για την Καθολική Εκκλησία και τον ρόλο της στον 21ο αιώνα.