Ἐκπρόσωπός της ὑποστηρίζει ὅτι μόνον «ἄμεση ἀπειλή» κατά κράτους μέλους θά τήν ἀπέκλειε ἀπό τό ἀμυντικό πρόγραμμα – «Ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν τίς ἀνησυχίες» τῆς Ἑλλάδος, ἀλλά προχωρεῖ σέ συνεργασία μέ τήν Ἄγκυρα
ΤΟ CASUS BELLI καί ἡ ἐν γένει προκλητική συμπεριφορά τῆς Τουρκίας δέν θά ἀποτελέσουν τροχοπέδη γιά τήν συνεργασία της μέ τήν Εὐρώπη καί κυρίως γιά τήν συμμετοχή τῶν βιομηχανιῶν της στό πρόγραμμα ἐπανεξοπλισμοῦ τῶν κρατῶν μελῶν τῆς ΕΕ. Τοῦτο κατέστησε σαφές ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Κομμισσιόν Τομά Ρενιέ, ἀπό τίς δηλώσεις τοῦ ὁποίου συνάγεται ὅτι γιά μίαν ἀκόμη φορά ἡ Εὐρωπαϊκή Ἕνωσις παραβλέπει τίς ἀνησυχίες καί τίς εὐαισθησίες τῆς Ἑλλάδος καί προχωρεῖ σέ συνεργασία μέ τήν Τουρκία. Ἐπί τῆς οὐσίας τήν «ἀθωώνει» γιά τήν ἐπιθετική συμπεριφορά της ὑποστηρίζοντας μόνον ὅτι μιά «ἄμεση ἀπειλή» εἰς βάρος κράτους μέλους θά τῆς ἔκλεινε τήν πόρτα πρός τήν ἀμυντική συνεργασία. Ἡ στάσις αὐτή τῶν Βρυξελλῶν δημιουργεῖ ἐρωτήματα καί ὡς πρός τήν στάση τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Πόση σταθερότητα ἐπέδειξε πρός τήν Κομμισσιόν καί σέ ποιό βαθμό ἀνέδειξε ἆρά γε τό γεγονός ὅτι ὑπάρχει πραγματική ἀπειλή πολέμου στό Αἰγαῖο;
Τό ἐξωφρενικό εἶναι ὅτι ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς γιά θέματα ἀμύνης ὑπεστήριξε ὅτι ἡ Κομμισσιόν «ἔχει λάβει σοβαρά ὑπ’ ὄψιν τίς ἀνησυχίες πού ἐγείρουν κάποια κράτη μέλη.» Τίς ἔχει λάβει ὑπ’ ὄψιν καί ἔχει ἀποφασίσει νά τίς ἀγνοήσει!
Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ρενιέ ἔχει ὡς ἀκολούθως:
«Λάβαμε ἤδη σοβαρά ὑπ’ ὄψιν τίς ἀνησυχίες πού ἐγείρουν κάποια κράτη μέλη, ὅταν προτείναμε τό SAFE. Τό Ἄρθρο 16 εἶναι σαφές. Ἡ συμμετοχή μιᾶς τρίτης χώρας μπορεῖ νά ἀποκλειστεῖ, ἄν ἡ ἐν λόγῳ τρίτη χώρα θέτει ἄμεση ἀπειλή στήν ἄμυνα ἤ τήν ἀσφάλεια ἑνός κράτους μέλους τῆς ΕΕ ἤ σέ ὁλόκληρη τήν ΕΕ».
Ἡ στάσις αὐτή πάντως ἀφήνει ἀκάλυπτο καί τόν Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ὁ ὁποῖος σέ πρόσφατη συνέντευξή του εἶχε τονίσει μέ ἔμφαση ὅτι δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει συνεργασία τῆς ΕΕ γιά τά ἀμυντικά προγράμματα μέ μιά χώρα πού διατηρεῖ τό casus belli ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἴδιος εἶχε ἀναφέρει ὅτι προτίθεται νά θέσει τό ζήτημα τῆς ἄρσεώς του στόν Ταγίπ Ἐρντογάν.
Τό ζήτημα ὅμως δέν εἶναι αὐτό. Δέν μπορεῖ ἡ Ἑλλάς νά ἐπαφίεται στήν (μή ὑπάρχουσα) καλή θέληση τοῦ Ἐρντογάν. Πρέπει νά ἀξιοποιήσει τά μέσα πού τῆς δίδουν οἱ εὐρωπαϊκοί κανόνες. Θεσμικῶς, ἡ χώρα μας ἔχει δικαίωμα βέτο στό Συμβούλιο γιά θέματα ἀμύνης καί ἀσφαλείας, σύμφωνα μέ τό Ἄρθρο 42(2) τῆς Συνθήκης τῆς ΕΕ. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἀκόμη καί ἄν ἡ Τουρκία «πέρασε» γενικά μέσα στίς τρίτες χῶρες ἀπό τήν Coreper (χωρίς συγκεκριμένο ὀνομαστικό ἀποκλεισμό), ἡ τελική ἀπόφασις στό Συμβούλιο ἀπαιτεῖ ὁμοφωνία. Ἄρα, ἡ Ἑλλάς μπορεῖ νά ἐμποδίσει τήν πλήρη συμμετοχή τῆς Τουρκίας στά ἀμυντικά προγράμματα ἐπανεξοπλισμοῦ τῆς ΕΕ. Ὑπάρχει ὅμως τό πρόβλημα, ὅτι τό βέτο μπορεῖ νά παρακαμφθεῖ. Ἐάν ἡ Κομμισσιόν (μέ τήν σύμπραξη μεγάλων χωρῶν-π.χ. Γερμανία, Γαλλία, Ἰταλία, Ἱσπανία, πού ἔχουν συμφέροντα στήν Τουρκία) ἐπιχειρήσει νά ὀνομάσει μιά συμφωνία ὡς «ἐμπορική συνεργασία» καί ὄχι ὡς πλήρως ἀμυντική, θά μπορέσει νά τήν ἐγκρίνει μέ εἰδική πλειοψηφία.
Ἡ Ἑλλάς πρέπει νά εἶναι διαρκῶς σέ ἐγρήγορση, νά ἀναδεικνύει τήν οὐσία, ὅτι ἀκόμη καί τεχνολογικά ἐξαρτήματα σέ ἀμυντικά ἔργα εἶναι ἄμυνα καί νά ἀπαιτεῖ ρητή ὁμοφωνία. Τό ἐρώτημα εἶναι ἄν εἶναι πρόθυμη νά τό πράξει καί μέ ποιά διάρκεια.
Σέ κάθε περίπτωση, καλόν εἶναι νά προσδιορίσουμε τί σημαίνει casus belli. Στήν πραγματικότητα ἔχει συμβολικό χαρακτῆρα καί ἐκφράσθηκε ὡς πολιτική ἀξία. Εἶναι εὐθεῖα ἀπειλή πολέμου κατά κράτους-μέλους τῆς ΕΕ, ἀντιβαίνει θεμελιωδῶς ἀφ’ ἑνός στίς ἀρχές τῆς ΕΕ, ἀφ’ ἑτέρου συνδυάζεται ἄμεσα καί μέ τήν ἀπειλή πού αἰσθάνονται (καί τίς ἐνέταξαν στίς ἀποφάσεις τους) οἱ εὐρωπαϊκές χῶρες ἀπό τήν Ρωσσία.
Ἀκόμη ὅμως κι ἄν ἡ Τουρκία τό ἀποσύρει τυπικῶς, ἡ πρᾶξις της θά ἔχει περιστασιακό συμβολικό χαρακτῆρα, ἀφοῦ δέν θά σημαίνει τίποτε ἐάν τό ἐπαναφέρει ρητορικῶς ἤ τό χρησιμοποιήσει de facto στό πεδίο. Δέν δεσμεύεται θεσμικά ἡ Τουρκία, οὔτε ἀλλάζει ἡ πρακτική της.
Δηλαδή ἡ ἄρσις τοῦ casus belli δέν σημαίνει ὁπωσδήποτε ἀσφάλεια γιά τήν Ἑλλάδα. Ἡ Τουρκία μπορεῖ νά τό ἐκφράσει ἔμμεσα μέ ἄλλο τρόπο καί ἐπίσης μπορεῖ νά ἀντιδράσει δυναμικά στά 12 ν.μ. ἀκόμη καί χωρίς τό casus belli. Ἄρα, δέν δίδει πραγματικές ἐγγυήσεις. Εἶναι ἕνα ἐπιχείρημα ἠθικῆς καί πολιτικῆς πιέσεως, ἀλλά ὄχι νομικῶς δεσμευτικό οὔτε ἐπαρκές γιά νά ἐξασφαλίσει τήν θέση τῆς Ἑλλάδος μόνιμα. Εἶναι ὅμως ἄμεση ἀπειλή, καί οἱ ὑπεκφυγές τῶν ἑταίρων μας δείχνουν, ἄν μή τί ἄλλο, κακοπιστία.
Ἀργά χθές πάντως «διπλωματικές πῆγες προσπαθοῦσαν νά δικαιολογήσουν τά ἀδικαιολόγητα ἀπεραντολογῶντας ἐπί ποικίλων θεμάτων ὥστε νά ἀποσπάσουν τήν προσοχή ἀπό τό φλέγον θέμα τοῦ βέτο.» Γιά τό τελευταῖο ὑποστηρίζουν ὅτι ὁ σχετικός κανονισμός περνοῦσε μέ «εἰδική πλειοψηφία» ἐνῷ ἐπικεντρώνονται στό γεγονός ὅτι εἶναι «μόνον» τετραετοῦς διαρκείας!