Καλοκαίρι… Για πολλούς αποτελεί συνώνυμο της ανεμελιάς, της χαλάρωσης, της θάλασσας και της επαφής με τη φύση. Για κάποιους άλλους, όμως, πίσω από το φως και την ανεμελιά, κρύβεται η σκιά της αυτοαμφισβήτησης. Για αυτούς τους ανθρώπους, το καλοκαίρι φέρνει στην επιφάνεια μια βαθύτερη, πιο αθέατη εσωτερική ένταση, που σχετίζεται με το σώμα, την εικόνα, τη σύγκριση και, εν τέλει, την προσωπική τους αξία.
Γράφει η Κέλλυ Χολέβα (MSc), Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Στην κλινική μου πράξη, βλέπω συχνά ανθρώπους και ιδιαίτερα γυναίκες και εφήβους να υιοθετούν έναν αυστηρό εσωτερικό διάλογο σχετικά με το σώμα τους. Λέξεις, όπως «άσχημο», «ντροπή», «αηδία» χρησιμοποιούνται με τέτοια φυσικότητα για να περιγράψουν το πώς βλέπουν τον εαυτό τους σε ένα μαγιό, προδίδοντας άγχος, ενοχές ή ακόμα και αποστροφή για το σώμα τους. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να πηγαίνουν στην παραλία, να φορούν ρούχα που αποκαλύπτουν το σώμα τους ή να συμμετέχουν σε κοινωνικές δραστηριότητες — όχι επειδή δε θέλουν ή δεν τους αρέσει, αλλά επειδή δε νιώθουν καλά με τον εαυτό τους.
Η αλήθεια είναι ότι το καλοκαίρι, με τα λιγότερα ρούχα, τα μαγιό και τη συνεχή έκθεση του σώματος, λειτουργεί ως μεγεθυντικός φακός. Προβάλλει ό,τι προσπαθούμε να κρύψουμε τον υπόλοιπο χρόνο: κιλά, ατέλειες, ραγάδες, κυτταρίτιδα, ουλές, χαλάρωση. Εξάλλου, η εικόνα που προβάλλεται στα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα είναι συγκεκριμένη, επαναλαμβανόμενη και στερεοτυπική: καλλίγραμμα, γραμμωμένα σώματα, χωρίς σημάδια, κυτταρίτιδα και ατέλειες. Η συνεχής έκθεση σε τέτοια πρότυπα ενισχύει μια πολύ αυστηρή και περιοριστική αντίληψη για τις προδιαγραφές που χρειάζεται να έχει ένα σώμα για να έχει θέση στη θάλασσα το καλοκαίρι. Και ενώ πρόκειται για μια επιφανειακή, κατασκευασμένη εικόνα, συχνά εσωτερικεύεται βαθιά.
Η εικόνα του σώματος αποτελεί μια πολυδιάστατη ψυχολογική εμπειρία που δεν έχει να κάνει μόνο με την εξωτερική εμφάνιση. Όταν η εικόνα του ατόμου για το σώμα του είναι αρνητικά χρωματισμένη ή διαστρεβλωμένη, μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση, παρατεταμένη δυσφορία, διατροφικές διαταραχές, κατάθλιψη ή ακόμη και διαταραχές ταυτότητας.
Στην ψυχολογία, ο όρος «body image» περιγράφει τη νοητική αναπαράσταση που έχει ένα άτομο για το σώμα του: πώς το βλέπει, πώς νιώθει μέσα σε αυτό και πώς πιστεύει ότι το βλέπουν οι άλλοι. Δεν σχετίζεται μόνο με την εξωτερική του εικόνα, αλλά και με τον τρόπο που η εικόνα αυτή βιώνεται ψυχολογικά. Αυτό που βιώνεται ως σωματική ατέλεια, συνήθως αντιστοιχεί σε ένα πολύ βαθύτερο ψυχικό βίωμα: το βίωμα του δεν είμαι αρκετός/ή. Αυτή η πεποίθηση δεν γεννιέται απλώς με την έκθεση στα social media ή σε εξώφυλλα περιοδικών. Χτίζεται σταδιακά πολλά χρόνια, από τις παιδικές εμπειρίες, από τα σχόλια του οικογενειακού περιβάλλοντος σε συνδυασμό με μια κουλτούρα που προβάλλει συνεχώς το πρότυπο του «τέλειου σώματος» ως εισιτήριο για την αγάπη και την αποδοχή.
Σε θεραπευτικό επίπεδο, η σχέση μας με το σώμα μας αποτελεί καθρέφτη της σχέσης μας με τον εαυτό μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένα άτομο που δυσκολεύεται να αποδεχτεί το σώμα του, συνήθως δυσκολεύεται να αποδεχτεί και άλλες πλευρές του εαυτού του, όπως τα συναισθήματά του, τις ανάγκες του ή τα όριά του. Το σώμα του γίνεται ο «ένοχος» για όλα όσα δεν μπορεί να νιώσει ή να διεκδικήσει.
Χρειάζεται εσωτερική δουλειά, συχνά με τη βοήθεια ενός ειδικού, για να αποδομηθούν τα στερεότυπα που έχουν ριζώσει μέσα του, να ακουστούν οι πληγές που το έμαθαν να ντρέπεται για εκείνο και το σώμα του και να δημιουργηθεί χώρος για επιείκεια.
Η διαδικασία της αποδοχής του σώματος δεν είναι απλή. Αποτελεί μια συνεχή διαδικασία, γεμάτη αντιφάσεις και διακυμάνσεις. Υπάρχουν ημέρες που η αποδοχή έρχεται εύκολα, και άλλες που η αμφισβήτηση επιστρέφει ύπουλα. Το άτομο χρειάζεται να υιοθετήσει μια στάση αγάπης και σεβασμού προς το σώμα ως ολότητα και όχι μόνο ως εμφάνιση. Χρειάζεται να συνειδητοποίησει ότι το σώμα του αξίζει να απολαμβάνει, να χαίρεται και να συμμετέχει στη ζωή ανεξαρτήτως σχήματος, βάρους ή αισθητικής συμμόρφωσης.
Αρχικά, η αλλαγή θα ξεκινήσει από τον τρόπο που απευθύνεται στον ίδιο του τον εαυτό. Η καλοσύνη προς τον εαυτό μπορεί να λειτουργήσει ως ένα δυνατό αντίδοτο απέναντι στην εσωτερική κριτική φωνή. Για παράδειγμα, αντί να αναρωτιέται «πώς δείχνω;» θα ήταν περισσότερο βοηθητικό να στρέψει την προσοχή του στο «πώς αισθάνομαι;». Επίσης, το να στρέφεται διαρκώς εναντίον του εαυτού του, επειδή βιώνει αρνητικά συναισθήματα για το σώμα του, δε βοηθά. Αντίθετα, θα ήταν περισσότερο ωφέλιμο να δείξει επιείκεια και κατανόηση προς τον εαυτό του, επιλέγοντας να στέκεται δίπλα του με αποδοχή, ακριβώς όπως είναι.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η δυσαρέσκεια για την εμφάνισή μας δεν αντικατοπτρίζει την αληθινή μας αξία. Αντίθετα, συχνά εκφράζει τις εμπειρίες και τα μηνύματα που έχουμε δεχτεί για το σώμα και την εικόνα μας.
Η αποδοχή του σώματός μας είναι, στην πραγματικότητα, μια βαθιά συμφιλίωση με τον ίδιο μας τον εαυτό. Και αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει όλα όσα είμαστε — τις ατέλειες, την κυτταρίτιδα, την κόπωση, τις ρυτίδες, τις ασυμμετρίες.
Συνοψίζοντας, το σώμα μας δεν υπάρχει απλά για να ευχαριστεί τα βλέμματα των άλλων. Δεν είναι απλώς η εξωτερική μας εικόνα· είναι ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε τον κόσμο και συνδεόμαστε με τους ανθρώπους γύρω μας.
Το σώμα μας είναι το σημείο αναφοράς μέσα από το οποίο υπάρχουμε και δρούμε. Αξίζει σεβασμό, φροντίδα και ευγνωμοσύνη, όχι γιατί είναι «τέλειο», αλλά γιατί μας στηρίζει κάθε μέρα, σε κάθε βήμα, σε κάθε δοκιμασία και κάθε χαρά.
Ας μάθουμε να το ακούμε, να το τιμάμε και να το αγαπάμε, όπως είναι. Όχι μόνο για όσα «φαίνονται», αλλά για όλα εκείνα που μας επιτρέπει να νιώσουμε, να μοιραστούμε και να ζήσουμε.