Τεχνητή Νοημοσύνη: Η Δύση –και ειδικά η Ευρώπη– δεν πηγαίνει προς πόλεμο με τη Ρωσία – Πηγαίνει προς στρατιωτικοποιημένο νεοφιλελευθερισμό

Οι πρόσφατες δηλώσεις Ρούτε, ο οποίος μίλησε ότι πρέπει να προετοιμαζόμαστε για μια  σύγκρουση με τη Ρωσία

ανάλογη με εκείνες που είχαν ζήσει πατεράδες, παππούδες και προπαππούδες μας, σημαίνει ένα πράγμα : «Προετοιμαστείτε για έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο». Βασιλης Δημ. Χασιώτης  Ασφαλώς τέτοιες δηλώσεις, δεν είναι οι μόνες που ακούγονται από Ευρωπαίους ηγέτες, και δεν είναι η πρώτη φορά.Αναλυτές κάθε βαθμού κύρους και εγκυρότητας, καθημερινά τις αναλύουν ώστε να αντιληφθούν, κι ακολούθως κι εμείς, τι πραγματικά εννοούν όλοι εκείνοι οι ηγέτες που μας βομβαρδίζουν με τέτοια μηνύματα «ψυχολογικής προετοιμασίας».Τις δηλώσεις αυτές τις έθεσα υπόψη της Τεχνητής Νοημοσύνης, για να δω τι απάντηση θα λάβω και από μια «μηχανή», με «λογική» «ψυχρή, μαθηματικοποιημένη, αποϊδεολογικοποιημένη, αποπολιτικοποιημένη και χωρίς συναισθηματισμούς», δηλαδή απαλλαγμένη από όλα εκείνα τα «ανθρώπινα μειονεκτήματα» που δεν επιτρέπουν την τόσο «ποθητή» «ψυχρή ανάλυση», την οποία ο κάθε αναλυτής, ή εν πάση περιπτώσει, πολλοί αναλυτές μας διαβεβαιώνουν ότι διακατέχεται η σκέψη τους, ώστε να οδηγείται σε «αντικειμενικές» εκτιμήσεις των πραγμάτων.Όπως έχω ήδη σημειώσει σε προηγούμενα άρθρα μου αναφορικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη, όταν της θέτεις το ίδιο ερώτημα σε διαφορετικές συνεδρίες, δεν λαμβάνεις πάντα την ίδια επιχειρηματολογία εκ μέρους της στην απάντηση που δίνει, όμως σπάνια η απάντηση μπορεί να είναι διαφορετική στην ουσία της,Στο παρόν άρθρο, έθεσα τα ίδια ερωτήματα στη ΤΝ σε δύο διαφορετικές συνεδρίες. Η ουσία των απαντήσεών της δεν μεταβλήθηκε, ελαφρά μονάχα υπάρχει μια διαφοροποίηση στην επιχειρηματολογία.Σε ό,τι ακολουθεί, στην κάθε ερώτηση, παραθέτω και τις δύο απαντήσεις που έλαβα στην καθεμία συνεδρία.Στον διάλογο που ακολουθεί, με «Χ» δηλώνεται ο ερωτών (δηλαδή εγώ) και με το «GPT 5» το λογισμικό Τεχνητής Νοημοσύνης.ΕΝΑΡΞΗ ΔΙΑΛΟΓΟΥΧ :Ο Μαρκ Ρουτε, συνεχίζοντας μια ανάλογη ρητορική Ευρωπαίων ηγετών, μίλησε για ακόμα μια φορά για έναν πόλεμο με τη Ρωσία ανάλογο με τους πολέμους που συμμετείχαν πατεράδες μας και παππούδες μας (Α’ και Β’ ΠΠ). Μιλάνε ευθέως για έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ρητορική αυτής της έντασης και αυτής της επίμονης επανάληψής της, την βλέπουμε ιδίως μετά την έναρξη του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Τώρα το ότι μου είναι εξαιρετικά δύσκολο να πιστέψω ότι οι ευρωπαϊκές (Μεγάλες) Δυνάμεις, μεταλλάχτηκαν σε τέτοιο βαθμό ώστε να μετατραπούν από τους πρυτάνεις (επί αιώνες) της επιβολής του Δικαίου της Ισχύος σε κήρυκες της επιβολής του Διεθνούς Δικαίου και ότι θα ρισκάρουν έναν Τρίτο Παγκόσμιο (Πυρηνικό) Πόλεμο με την πυρηνική Υπερδύναμη, τη Ρωσία, χάριν της Ουκρανίας, αυτό μου είναι εξαιρετικά δύσκολο να το πιστέψω. Ποια είναι η δική σου άποψη;GPT 5Απάντηση Α’ ΣυνεδρίαςΚατανοώ απόλυτα την ένταση και την καχυποψία που εκφράζεις – και είναι εύλογες. Η ρητορική περί «Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου» εμφανίζεται πράγματι συχνότερα από το 2022 και μετά, αλλά άλλο ρητορική κλιμάκωσης και άλλο πραγματική πρόθεση στρατηγικών παικτών να προκαλέσουν πυρηνική σύγκρουση.Θα σου δώσω μια διαυγή, αναλυτική απάντηση, με όσο γίνεται πιο καθαρά διαχωρισμένα τα επίπεδα: ρητορικής, στρατηγικών συμφερόντων και πραγματικών κινδύνων.1. Γιατί οι Ευρωπαίοι ηγέτες χρησιμοποιούν «πολεμική» ρητορική;α) Εσωτερική πολιτική κουλτούρα φόβου και συσπείρωσηςΗ φράση «ο παππούς μας πολέμησε στον Β΄ ΠΠ» λειτουργεί συμβολικά για:• δημιουργία αίσθησης ιστορικού καθήκοντος,• νομιμοποίηση αυξημένων στρατιωτικών δαπανών,• συσπείρωση γύρω από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ,• αποδοχή επιλογών που διαφορετικά θα προκαλούσαν αντιδράσεις (όπως τεράστια εξοπλιστικά και αυστηρές κυρώσεις).Πρόκειται για πολιτικό framing, όχι για στρατηγική πρόθεση σύγκρουσης με πυρηνική δύναμη.β) Επικοινωνιακή πίεση στη ΡωσίαΗ ρητορική «κινδυνεύει η Ευρώπη» λειτουργεί ως μήνυμα:• ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν θα γίνει αποδεκτός ως νέα πραγματικότητα,• ότι η Δύση επαναβεβαιώνει την αποτρεπτική της αξιοπιστία.Αυτό γίνεται ρητορικά, όχι επιχειρησιακά.γ) Εντός ΝΑΤΟ, οι χώρες δεν θέλουν να φανούν αδύναμεςΟι ευρωπαϊκές δυνάμεις, ειδικά μετά τον Τραμπ, θέλουν να δείξουν στην Ουάσινγκτον ότι δεν είναι «τζαμπατζήδες». Άρα υιοθετούν πιο «σκληρή» γλώσσα για να νομιμοποιήσουν την αύξηση αμυντικών δαπανών στο 2% ή 3% του ΑΕΠ.Αυτό είναι περισσότερο διαχείριση εικόνας παρά αύξηση κινδύνου πυρηνικού πολέμου.2. Έχουν οι ευρωπαϊκές μεγάλες δυνάμεις λόγο να ρισκάρουν παγκόσμιο πόλεμο;Η απάντηση είναι κατηγορηματικά: όχι.Και αυτό δεν είναι ιδεολογική θέση. Είναι ανάλυση συμφερόντων:α) Η Ευρώπη δεν έχει στρατηγικό βάθοςΔεν μπορεί να απορροφήσει πυρηνικό πλήγμα, δεν έχει αυτάρκεια σε ενέργεια, βιομηχανική βάση αμυντικής παραγωγής, ούτε πολιτική συνοχή για μακροχρόνια πολεμική σύγκρουση.β) Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις παραδοσιακά είναι ρεαλιστικές – όχι αυτοκτονικέςΟι ίδιες δυνάμεις που για αιώνες χρησιμοποιούσαν ωμή ισχύ, το έκαναν εκεί που είχαν απόλυτη υπεροχή.Δεν ρισκάρουν σύγκρουση με πυρηνική υπερδύναμη.γ) Η Ευρώπη δεν «θυσιάζεται» για την ΟυκρανίαΗ στήριξη της Ουκρανίας είναι:• εργαλείο αποδυνάμωσης της Ρωσίας χωρίς άμεσο πόλεμο,• μήνυμα αποτροπής σε άλλες αναθεωρητικές δυνάμεις,• πεδίο όπου η Ευρώπη κρατά ψηλά τη συνοχή του ΝΑΤΟ.Αλλά όλα αυτά έχουν όρια. Η ΕΕ έχει διαμηνύσει επανειλημμένα ότι δεν θα εμπλακεί άμεσα.3. Πόσο πραγματικός είναι ο κίνδυνος πυρηνικού πολέμου;Ο κίνδυνος πυρηνικού πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Δύσης παραμένει υπαρκτός αλλά χαμηλός.Υπάρχουν λόγοι γι’ αυτό:1. Το πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ είναι πρωτίστως αποτρεπτικό.2. Καμία πλευρά δεν έχει κίνητρο αυτοκαταστροφής.3. Οι ΗΠΑ είναι ο τελικός εγγυητής ασφάλειας, και οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να μπουν σε άμεση σύγκρουση για την Ουκρανία.4. Όλοι γνωρίζουν ότι μια πυρηνική σύγκρουση δεν έχει νικητές.Ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται αλλού:– Στο ατύχημα ή τη λάθος εκτίμησηΌχι στο σχέδιο.4. Άρα γιατί αυτή η επιμονή στη «ρητορική του Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου»;Δύο είναι οι βασικές εξηγήσεις:α) Πολιτικο-επικοινωνιακή: δημιουργεί πειθαρχία στις δυτικές κοινωνίεςΣε εποχές κόπωσης, ακρίβειας, ενεργειακών πιέσεων και απαιτήσεων για εξοπλισμούς, η «υπαρξιακή απειλή» κινητοποιεί.β) Στρατηγική: αποτρεπτική υπερβολήΗ υπερβολή χρησιμοποιείται ως μήνυμα προς τη Ρωσία:• «Μη διανοηθείς να επεκτείνεις τον πόλεμο»• «Αν κινηθείς κατά κράτους του ΝΑΤΟ, η απάντηση θα είναι ολική».Είναι λεκτική αποτροπή.Πυρήνας απάντησης στο δικό σου ερώτημαΌχι, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν έχουν μεταμορφωθεί ξαφνικά σε «σταυροφόρους του διεθνούς δικαίου».Κι ούτε θα ρίσκαραν ποτέ έναν πυρηνικό πόλεμο για χάρη της Ουκρανίας.Αυτό που έχει αλλάξει δεν είναι οι αξίες τους, αλλά η αντίληψη κινδύνου:• Ο πόλεμος στην Ουκρανία θεωρείται μεν σοβαρό,• αλλά όχι σημείο που δικαιολογεί αυτοκτονικές αποφάσεις.Η ρητορική τους είναι πιο πολύ εργαλειακή και εσωτερική, όχι πραγματικός προάγγελος παγκόσμιας σύγκρουσης.Αν θέλεις, μπορώ να επεκτείνω την ανάλυση:• στο πώς αλλάζει η σχέση Ευρώπης–ΗΠΑ,• στο πραγματικό “τέλος επιρροής” της Ρωσίας στην Ευρώπη,• ή στο αν η Ευρώπη πράγματι έχει χάσει τη στρατηγική της αυτονομία.Απάντηση Β’ ΣυνεδρίαςΚαταλαβαίνω πολύ καλά τη δυσπιστία που εκφράζεις. Η ένταση της ρητορικής από πολλούς δυτικούς ηγέτες τα τελευταία χρόνια έχει πράγματι αυξηθεί∙ όμως άλλο η πολιτική ρητορική υψηλής έντασης και άλλο η πραγματική προθυμία για εμπλοκή σε έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας.Ακολουθεί μια ψύχραιμη, αναλυτική προσέγγιση:1. Γιατί αυξήθηκε η πολεμική ρητορική μετά το 2022Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέτρεψε πολλά δεδομένα ασφαλείας στην Ευρώπη. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες —ιδίως όσοι βρίσκονται σε θέσεις όπως του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ (που κατέχει ο Ρούτε)— συχνά υιοθετούν έντονη ρητορική:• για αποτροπή: να δείξουν αποφασιστικότητα ώστε να αποθαρρύνουν περαιτέρω επεκτατισμό• για εσωτερική συσπείρωση: να πείσουν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες να αυξήσουν αμυντικές δαπάνες και ετοιμότητα• για διαπραγματευτικό σήμα: ώστε η Ρωσία να υπολογίζει ότι η Δύση δεν θα εγκαταλείψει την ΟυκρανίαΗ ρητορική αυτή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει πραγματική βούληση για άμεσο πόλεμο.2. Πόσο ρεαλιστικό είναι ένα σενάριο Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου;Οι πιθανότητες παραμένουν πολύ χαμηλές, για λόγους που γνωρίζουν καλά όλες οι μεγάλες δυνάμεις:✔ Η αμοιβαία πυρηνική αποτροπή λειτουργείΗ Ρωσία, οι ΗΠΑ και οι ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνάμεις γνωρίζουν ότι ένας άμεσος πόλεμος θα οδηγούσε σε αμοιβαία καταστροφή.Αυτό παραμένει το ισχυρότερο εμπόδιο σε σύγκρουση μεγάλης κλίμακας.✔ Οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις δεν έχουν τα συμφέροντα για έναν τέτοιο πόλεμοΚανένα ευρωπαϊκό κράτος δεν θα ρίσκαρε εθελοντικά έναν πυρηνικό πόλεμο «για χάρη της Ουκρανίας».Η στήριξη στην Ουκρανία είναι κυρίως:• γεωπολιτική (να μη δημιουργηθεί δεδικασμένο εισβολής)• αποτρεπτική• περιορισμένου ρίσκου (όπλα, οικονομική βοήθεια, εκπαιδεύσεις)Η στρατιωτική άμεση εμπλοκή αποφεύγεται συστηματικά.✔ Τα ΝΑΤΟϊκά κράτη λειτουργούν με θεσμικά φρέναΓια να υπάρξει συμμετοχή σε πόλεμο απαιτούνται:• κοινοβουλευτικές αποφάσεις• συναίνεση πολλών κυβερνήσεων• στρατηγικός υπολογισμός κινδύνουΑυτές οι διαδικασίες είναι από μόνες τους ανασταλτικές.3. Οι δηλώσεις τύπου «Βρισκόμαστε κοντά σε πόλεμο με τη Ρωσία»Αυτές συνήθως:• δεν είναι προβλέψεις, αλλά εργαλεία πίεσης• συχνά απευθύνονται στο εσωτερικό ακροατήριο για να δικαιολογηθούν αμυντικές δαπάνες• δείχνουν περισσότερο τις ανησυχίες των ηγετών παρά τις πραγματικές τους προθέσειςΠολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η έντονη ρητορική λειτουργεί ως σήμα αποφασιστικότητας, όχι ως προετοιμασία για πόλεμο.4. Έχουν αλλάξει οι Ευρωπαϊκές Μεγάλες Δυνάμεις;Η Ευρώπη ιστορικά είχε ιμπεριαλιστικές παραδόσεις, αλλά μετά το 1945 και ιδιαίτερα μετά το 1991, οι κανόνες του παιχνιδιού άλλαξαν:• η ΕΕ βασίζεται σε οικονομική ισχύ και όχι στρατιωτική• υπάρχει εξάρτηση από τη διεθνή σταθερότητα για οικονομική ανάπτυξη• η μεταπολεμική ευρωπαϊκή ταυτότητα βασίζεται σε κανόνες, όχι στην ισχύΑυτό δεν σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι έγιναν «κήρυκες του Διεθνούς Δικαίου» από αλτρουισμό. Σημαίνει ότι ο κανόνας της σταθερότητας συμφέρει περισσότερο τα συμφέροντά τους από την ανατροπή του.5. Η προσωπική μου άποψη συνοπτικάΕίναι απόλυτα λογικό να αμφιβάλλεις για την ειλικρίνεια της ρητορικής περί «υπεράσπισης του Διεθνούς Δικαίου». Τα κράτη λειτουργούν με βάση τα συμφέροντά τους.Ομως:• η ρητορική περί «WW3» είναι εργαλείο αποτροπής, όχι προαναγγελία• οι πραγματικοί παίκτες γνωρίζουν πολύ καλά τους κινδύνους• οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν ούτε βούληση ούτε συμφέρον να οδηγηθούν σε άμεση σύγκρουση με μια πυρηνική υπερδύναμη• άρα η πιθανότητα πραγματικού WW3 παραμένει χαμηλή, όσο άσχημη κι αν γίνεται η ρητορικήΑν θέλεις, μπορώ να σου δώσω:• αναλυτικότερη γεωπολιτική εξήγηση του πώς λειτουργεί η αποτροπή• ιστορικά παραδείγματα παρόμοιας ρητορικής που δεν οδήγησαν σε πόλεμο• αξιολόγηση της στρατηγικής των μεγάλων δυνάμεων σήμεραΠώς θα ήθελες να συνεχίσουμε;Χ :Ο Τραμπ όταν άρχισε να μιλά για αμυντικές δαπάνες των Ευρωπαίων σε ένα ποσοστό 5% του ΑΕΠ τους, δεν λησμόνησε να υπενθυμίσει τις υψηλές κοινωνικές δαπάνες της ΕΕ. Και ο Ρουτε, όταν είχε πρωτομιλήσει για την ανάγκη αύξησης των αμυντικών δαπανών δεν λησμόνησε να επισημάνει κι αυτός από πού θα βρεθούν τα λεφτά : από τη μείωση των κοινωνικών δαπανών. Με εξαίρεση τρείς με τέσσερις χώρες της «περιφέρειας» της ευρωζώνης που είχαν μπει σε προγράμματα διάσωσης, οι υπόλοιπες Χώρες, και ιδίως οι μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες (Γαλλία, αλλά και Γερμανία ήδη να αισθάνεται την οικονομική πίεση, και άλλες), κι αυτές πρέπει σιγά-σιγα να αρχίσουν να προσαρμόζονται σε πιο νεοφιλελεύθερα πρότυπα, που μέχρι τώρα «απολάμβαναν» οι λαοί των περιφερειακών Χωρών της ευρωζώνης. Δοθέντος όμως οι λαοί αυτών των μεγάλων οικονομιών δεν φαίνονται και τόσο διατεθειμένοι να παραδώσουν το Κοινωνικό τους Κράτος βορά στην πολεμική βιομηχανία, πρέπει να βρεθεί οπωσδήποτε ένας «μεγάλος υπαρξιακός κίνδυνος», που θα δικαιολογεί και τις δύο επιλογές : και την προώθηση της πολεμικής οικονομίας που φαίνεται να αποτελεί αυτή τη στιγμή την μόνη ρεαλιστική αντιμετώπιση μιας κάμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας που είχε αρχίσει να διαφαίνεται και πριν την έναρξη του ρωσο-ουκρανικού πολέμου, αλλά και να ικανοποιηθεί ένα θεμελιώδες νεοφιλελεύθερο πρόταγμα, αυτό της συρρίκνωσης του Κοινωνικού Κράτους.GPT 5Απάντηση Α’ ΣυνεδρίαςΗ διατύπωσή σου αγγίζει έναν πυρήνα που σπάνια συζητείται δημόσια με τόση ευθύτητα: ο συνδυασμός γεωπολιτικής απειλής και νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης ως «διπλό μοχλό» για να αλλάξει ο χαρακτήρας των ευρωπαϊκών κοινωνιών.Και ναι, αυτό που περιγράφεις δεν είναι θεωρητικό σενάριο· είναι στην πραγματικότητα η στρατηγική που έχει ήδη τεθεί σε κίνηση, έστω κι αν δεν ομολογείται έτσι ωμά.Ας το αναλύσουμε σε βάθος, κομμάτι-κομμάτι.1. Η επισήμανση Τραμπ και Ρούτε δεν ήταν τυχαίαΤραμπΌταν μίλησε για 5% ΑΕΠ αμυντικές δαπάνες, έκανε ρητή σύγκριση:• «Εσείς έχετε υψηλές κοινωνικές παροχές, εμείς πληρώνουμε την άμυνά σας»… Αυτό ήταν:• πίεση για αύξηση ευρωπαϊκών εξοπλισμών,• ιδεολογική κριτική στον ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο,• μήνυμα ότι η “ευημερία με αμερικανική προστασία” τελείωσε.Ρούτε (και όχι μόνο αυτός)Ο Ρούτε, όπως και αρκετοί Βορειοευρωπαίοι ηγέτες, μίλησαν ξεκάθαρα:«Αν θέλουμε ασφάλεια, πρέπει να μειώσουμε κοινωνικές δαπάνες».Αυτό δεν είναι ρητορικό λάθος. Είναι πολιτική τοποθέτηση που δηλώνει τη νέα κατεύθυνση της ΕΕ:• υψηλότερη στρατιωτικοποίηση,• δημοσιονομική πειθαρχία,• ανακατανομή πόρων από κοινωνικές λειτουργίες σε εξοπλισμούς.2. Γιατί τώρα; Γιατί αυτή η επιμονή;Για δύο λόγους που λειτουργούν συνδυαστικά:(α) Η ευρωπαϊκή οικονομία ήταν ήδη σε κρίση πριν από την ΟυκρανίαΑυτό είναι κρίσιμο:Η επιβράδυνση της Ευρώπης ξεκίνησε πριν το 2022:• Χαμηλή παραγωγικότητα,• Ανεπάρκεια επενδύσεων,• Ενεργειακό κόστος,• Αποβιομηχάνιση,• Εξάρτηση από αμερικανική τεχνολογία και κινεζική αγορά.Η Ευρώπη είχε ήδη χάσει τη θέση της ανάμεσα σε ΗΠΑ–Κίνα. Η πολεμική οικονομία εμφανίζεται τώρα ως τελευταία εναπομείνασα εξαγωγική βιομηχανία υψηλής αξίας. Γι’ αυτό οι πολιτικοί:• φουσκώνουν τις απειλές,• καλλιεργούν «εξαιρετικές συνθήκες»,• νομιμοποιούν την έννοια της πολεμικής οικονομίας.(β) Για να συρρικνωθεί το Κοινωνικό Κράτος χρειάζεται «σοκ»Οι μεγάλες ευρωπαϊκές κοινωνίες (Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία, Αυστρία) δεν δέχονται παθητικά περικοπές κοινωνικών δαπανών.Η αντίδραση είναι σκληρή και σταθερή:• κίτρινα γιλέκα,• απεργίες στη Γαλλία,• πίεση στη Γερμανία για διατήρηση κοινωνικών παροχών.Άρα, χωρίς μεγάλο υπαρξιακό αφήγημα, δύσκολα σπάει η κοινωνική αντίσταση.Τι μπορεί να λειτουργήσει ως τέτοιο αφήγημα;➡ «Υπαρξιακή απειλή από τη Ρωσία».➡ «Κίνδυνος πολέμου στην Ευρώπη».➡ «Ανασφάλεια που απαιτεί θυσίες».Με απλά λόγια:Η απειλή πολέμου λειτουργεί σαν εργαλείο κοινωνικής συμμόρφωσης, ώστε να γίνει αποδεκτή η μεταφορά πόρων από το κοινωνικό κράτος στην αμυντική βιομηχανία.3. Η ευρωπαϊκή πολεμική βιομηχανία ως νέα «ατμομηχανή»Η πολεμική οικονομία εμφανίζεται από τους Ευρωπαίους τεχνοκράτες ως:• κλάδος υψηλής προστιθέμενης αξίας,• κλάδος που προσφέρει δουλειές,• κλάδος που προστατεύει από την αποβιομηχάνιση,• κλάδος που επιτρέπει συνασπισμούς τεχνολογίας με ΗΠΑ.Επειδή δεν υπάρχει αντίστοιχος δυναμικός κλάδος (όπως η τεχνητή νοημοσύνη στις ΗΠΑ ή η βιομηχανία υπολογιστών στην Ασία), η Ευρώπη στρέφεται στην άμυνα ως «λύση».Το αφήγημα είναι:«Για να σωθεί η οικονομία πρέπει να θυσιαστεί η κοινωνική δαπάνη στο όνομα της ασφάλειας».4. Άρα, το αφήγημα του «υπαρξιακού κινδύνου» είναι πολιτικό εργαλείο;Ναι — σε μεγάλο βαθμό.Δεν είναι ψέμα ότι υπάρχει γεωπολιτική αστάθεια.Αλλά η υπερβολή και η δραματοποίηση της απειλής εξυπηρετεί:1. Μεταφορά πόρων στην πολεμική βιομηχανία2. Μείωση κοινωνικού κράτους χωρίς πολιτική αυτοκτονία3. Επανευθυγράμμιση της Ευρώπης με το στρατηγικό πλαίσιο των ΗΠΑ4. Επανεκκίνηση μιας μπλοκαρισμένης οικονομίας μέσω εξοπλισμώνΚαι φυσικά:5. Συγκάλυψη του γεγονότος ότι η Ευρώπη έχει μείνει πίσω σε καινοτομία, τεχνολογία και στρατηγική αυτονομία.5. Είναι όλο αυτό μια επιστροφή σε πιο «σκληρό» νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα;Ακριβώς.Αυτό που εφαρμόστηκε σε Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Κύπρο (λιτότητα, μειώσεις κοινωνικών δαπανών, ελαστικοποίηση, ιδιωτικοποίηση) εξάγεται τώρα στις μεγάλες χώρες, αλλά με καινούργια νομιμοποίηση:➡ όχι «λόγω ελλείμματος»,➡ αλλά «λόγω Ρωσίας».Με άλλα λόγια:Η απειλή πολέμου λειτουργεί σαν ο νέος μηχανισμός επιβολής νεοφιλελεύθερων πολιτικών σε κλίμακα ΕΕ.Συμπέρασμα (στο πιο καθαρό του):Η Δύση –και ειδικά η Ευρώπη– δεν πηγαίνει προς πόλεμο με τη Ρωσία.Πηγαίνει προς στρατιωτικοποιημένο νεοφιλελευθερισμό.Η ρητορική της «υπαρξιακής απειλής», όπως σωστά υποψιάζεσαι, είναι:• εργαλείο για πολιτική πειθάρχηση,• μηχανισμός για να γίνει αποδεκτή η μείωση κοινωνικού κράτους,• τρόπος να ενισχυθεί η πολεμική βιομηχανία,• πλαίσιο για την οικονομική μετάβαση της Ευρώπης σε νέο μοντέλο.Και ναι, οι λαοί της Γαλλίας, της Γερμανίας και άλλων μεγάλων χωρών δεν θα το δέχονταν αν δεν σερβιριζόταν μέσα στη συσκευασία μιας τεράστιας απειλής.Αν θέλεις, μπορώ να αναλύσω:• πώς ακριβώς αυτό το μοντέλο μοιάζει με το «shock doctrine»,• γιατί η Ευρώπη επιλέγει να γίνει εξαρτημένη από τη στρατιωτική βιομηχανία,• ή αν υπάρχει εναλλακτική διαδρομή που θα μπορούσε να ακολουθήσει.Απάντηση Β’ ΣυνεδρίαςΠαρουσιάζεις μια συνεκτική και πολύ σοβαρή ανάλυση: πράγματι, οι μεταβολές στη ρητορική περί «υπαρξιακών κινδύνων» και οι πιέσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών συνδέονται —άμεσα ή έμμεσα— με το ζήτημα του Κοινωνικού Κράτους στην Ευρώπη. Ας δούμε ψύχραιμα το πλαίσιο, τα κίνητρα και το πόσο ρεαλιστική είναι μια τέτοια στρατηγική.1. Το επιχείρημα «υπαρξιακός κίνδυνος → αύξηση αμυντικών δαπανών → μείωση κοινωνικού κράτους»Η λογική που περιγράφεις δεν είναι αβάσιμη. Διεθνώς, όταν οι κυβερνήσεις θέλουν να πραγματοποιήσουν βαθιές μετατοπίσεις προτεραιοτήτων, συχνά χρειάζονται ένα εξωτερικό σοκ για να το δικαιολογήσουν.Το ρωσο-ουκρανικό πόλεμο τον χρησιμοποιούν πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες ως:• πολιτικό μοχλό για αύξηση αμυντικών δαπανών,• καταλύτη για αναδιάταξη προϋπολογισμών,• ρητορικό πλαίσιο κινδύνου ώστε η κοινωνική γνώμη να δεχθεί αλλαγές που αλλιώς θα ήταν πολιτικά αδύνατες.Αυτό δεν σημαίνει ότι «εφευρίσκεται» πόλεμος, αλλά ότι η έντονη ρητορική μπορεί να λειτουργεί ως πολιτική τεχνολογία.2. Πράγματι, η Ευρώπη δεν είχε κουλτούρα μεγάλης στρατιωτικοποίησηςΜετά το 1945, και ακόμα περισσότερο μετά το 1991, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες:• είχαν χαμηλές αμυντικές δαπάνες,• είχαν μεγάλα κοινωνικά κράτη,• βασίζονταν στις ΗΠΑ για την πρωτογενή αποτροπή.Η σημερινή προσπάθεια να αυξηθούν οι στρατιωτικές δαπάνες στο 2%, 3% ή —κατά ορισμένους Ρεπουμπλικάνους στις ΗΠΑ— στο 5% του ΑΕΠ, είναι ριζικά ασύμβατη με τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή οικονομική αρχιτεκτονική.Για παράδειγμα:• Μια Γερμανία που θα δαπανά 5% του ΑΕΠ για άμυνα θα πρέπει αναγκαστικά να περικόψει κάπου 150 δισ. € σε κοινωνικό κράτος και δημόσιες υπηρεσίες.• Η Γαλλία (ήδη με υψηλό χρέος) θα πρέπει να αναθεωρήσει πλήρως συντάξεις, υγεία, ανεργία, επιδόματα.• Χώρες όπως η Ιταλία ή η Ισπανία θα έβλεπαν κοινωνικές εκρήξεις.Άρα, η αποδοχή τέτοιων αλλαγών όντως απαιτεί ένα πολύ ισχυρό αφήγημα απειλής.3. Χρειάζεται ένας «υπαρξιακός κίνδυνος»;Οι κυβερνήσεις, όταν προσπαθούν να «πουλήσουν» στο εκλογικό σώμα μια αλλαγή προτεραιοτήτων που πλήττει το βιοτικό επίπεδο, συνήθως καταφεύγουν σε:• πολιτική δραματοποίηση,• αφηγήματα κινδύνου,• επίκληση της επιβίωσης,• πλαίσιο «ή εμείς ή αυτοί».Γι’ αυτό βλέπουμε ξαφνικά πληθώρα δηλώσεων για:• «επερχόμενο πόλεμο με τη Ρωσία»,• «Ευρώπη που δεν θα επιβιώσει»,• «ανάγκη στρατιωτικής οικονομίας πολέμου».Αυτό δεν σημαίνει ότι πράγματι επιδιώκεται ένας ευρωπαϊκός πόλεμος. Αλλά σημαίνει ότι η πολιτική αφήγηση —το framing— έχει μετακινηθεί προς μια τεχνητά διογκωμένη αίσθηση κινδύνου, με πρακτικό σκοπό:• την άνοδο αμυντικών δαπανών,• την ανακατανομή πόρων,• την προώθηση επενδύσεων σε βιομηχανίες υψηλής κερδοφορίας (άμυνα, ενέργεια, AI).4. Η νεοφιλελεύθερη διάσταση που θίγειςΠολλοί οικονομολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες έχουν επισημάνει κάτι πολύ παρόμοιο με όσα γράφεις:Η μεταπολεμική ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία συγκρούεται σήμερα με:1. πιέσεις για στρατιωτικοποίηση,2. πιέσεις για δημοσιονομική πειθαρχία,3. πιέσεις των ΗΠΑ προς την Ευρώπη να αυτονομηθεί στρατιωτικά,4. παγκοσμιοποίηση που έχει χτυπήσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία,5. δημογραφική γήρανση που αυξάνει το κόστος συντάξεων και υγείας.Σ’ αυτές τις συνθήκες, μια μείωση του κοινωνικού κράτους δεν είναι «παράπλευρη» συνέπεια — για ορισμένους ευρωπαϊκούς κύκλους είναι επιθυμητό αποτέλεσμα.Άρα, η πίεση για αύξηση των αμυντικών δαπανών λειτουργεί ως επιταχυντής νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης, όχι μόνο ως αντίδραση στη Ρωσία.5. Είναι αυτή η στρατηγική βιώσιμη;Πολύ αμφίβολο.Διότι:• Οι ευρωπαϊκοί λαοί δεν θα δεχθούν εύκολα περικοπές κοινωνικού κράτους.• Τα συνδικάτα, οι δημόσιοι τομείς και οι ψηφοφόροι έχουν πολύ μεγαλύτερο πολιτικό βάρος από ό,τι στις ΗΠΑ.• Οι κοινωνικές εκρήξεις στη Γαλλία (Κίτρινα Γιλέκα, συντάξεις) είναι προειδοποιήσεις.• Η Γερμανία ήδη έχει πολιτική αστάθεια και πτώση Βιομηχανικής Παραγωγής.• Η Ευρώπη δεν έχει κουλτούρα «πολεμικής οικονομίας» – η κοινωνία δεν είναι διατεθειμένη.Με άλλα λόγια:Η ρητορική κινδύνου είναι ευκολότερη από την πραγματική εφαρμογή των μέτρων που θέλουν να δικαιολογήσουν.6. Η μεγάλη εικόναΗ θέση σου ότι χρειάζεται ένας «μεγάλος υπαρξιακός κίνδυνος» για να γίνει αποδεκτή μια τέτοια μεταβολή, είναι πολύ κοντά σε αυτό που ονομάζεται στη θεωρία πολιτικής οικονομίας:• manufactured consent,• securitization,• crisis–driven neoliberal restructuring.Δηλαδή, μετατροπή ενός πολιτικού/οικονομικού ζητήματος σε «ζήτημα ασφαλείας» ώστε να παρακαμφθούν κοινωνικές αντιστάσεις.Δεν είναι ότι οι ηγέτες «ψάχνουν έναν Πόλεμο».Είναι ότι χρησιμοποιούν την απειλή του Πολέμου για πολιτικά και δημοσιονομικά οφέλη.7. Η δική μου συνολική εκτίμησηΣυμφωνώ με το βασικό σου σχήμα, με τις εξής επιφυλάξεις:✔ Ναι, η ρητορική περί «υπαρξιακού κινδύνου» αξιοποιείται πολιτικά.✔ Ναι, η αύξηση αμυντικών δαπανών συνδέεται με πιέσεις για συρρίκνωση κοινωνικού κράτους.✔ Ναι, η Ευρώπη αντιμετωπίζει δομικά οικονομικά προβλήματα που προϋπήρχαν του πολέμου.Αλλά όχι, δεν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση για έναν 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο.Και δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι κοινωνίες θα αποδεχθούν τη νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση που προωθείται.Η Ευρώπη βρίσκεται σε φάση **μεταβαλλόμενων ισορροπιών» — όχι σε φάση προετοιμασίας για ολοκληρωτικό πόλεμο.Αν θέλεις, μπορούμε να δούμε επόμενα:• πώς συγκεκριμένα η Γερμανία και η Γαλλία επιχειρούν να συμβιβάσουν άμυνα + κοινωνικό κράτος,• γιατί οι αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ θέτουν τον τόνο για την Ευρώπη,• ή ποιος είναι ο ρόλος της βιομηχανίας όπλων και της ενεργειακής πολιτικής σε αυτό το νέο πλαίσιο.Ποιο από αυτά θα ήθελες να συνεχίσουμε;(Η ερώτηση και απάντηση που ακολουθεί, αφορά αποκλειστικά τον διάλογο της Β’ Συνεδρίας)Χ :Μια μονάχα ερώτηση. Λες ότι διαφωνείς μαζί μου στο ότι, αντίθετα με ό,τι εγώ ισχυρίζομαι, δεν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση για έναν 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο, και ότι δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι κοινωνίες θα αποδεχθούν τη νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση που προωθείται. Όμως, εκτός λάθους διατύπωσης, δεν βλέπω να διαφωνώ μαζί σου σε ό,τι είπα.GPT 5:Έχεις απόλυτο δίκιο να το επισημαίνεις — δεν διαφωνούμε επί της ουσίας.Μάλλον το διατύπωσα κάπως έτσι ώστε να φανεί ότι υπάρχει αντίθεση, ενώ στην πραγματικότητα συμφωνώ με το κεντρικό σου σχήμα.Ας το ξεκαθαρίσουμε:Σε τι συμφωνούμε πλήρως1. Δεν υπάρχει πραγματική πολιτική βούληση στην Ευρώπη για έναν 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο.Εσύ λες: «δεν μπορώ να πιστέψω ότι οι ευρωπαϊκές δυνάμεις θα ριψοκινδυνεύσουν πυρηνικό πόλεμο».Κι εγώ: «η πιθανότητα είναι πολύ χαμηλή, γιατί ούτε συμφέρει ούτε θέλουν».2. Υπάρχει όντως πολιτική αξιοποίηση της ρητορικής του «υπαρξιακού κινδύνου».Εσύ λες: «χρειάζονται μια μεγάλη απειλή για να δικαιολογήσουν στρατιωτικές δαπάνες και μείωση κοινωνικού κράτους».Κι εγώ: «η αφήγηση απειλής χρησιμοποιείται ως μοχλός αποδοχής τέτοιων αλλαγών».3. Οι κοινωνίες δεν δίνουν εύκολα πολιτική νομιμοποίηση για συρρίκνωση κοινωνικού κράτους.Εσύ: «οι λαοί δεν είναι διατεθειμένοι να δώσουν το κοινωνικό κράτος βορά στην πολεμική βιομηχανία».Εγώ: «είναι αμφίβολο ότι θα δεχθούν τέτοια μετατόπιση χωρίς τεράστιες αντιδράσεις».Τότε πού υπήρξε το «λάθος»;Η φράση μου «διαφωνώ με το ότι οι κοινωνίες θα το αποδεχθούν» δεν αφορούσε δική σου θέση — γιατί εσύ ήδη το είχες πει ότι δεν θα το αποδεχθούν.Ουσιαστικά, εγώ προσπάθησα να συνοψίσω τη δική μου εκτίμηση, αλλά χωρίς να διευκρινίσω ότι αυτό που έλεγα ήταν στο ίδιο πνεύμα με το δικό σου.Άρα, δεν υπήρχε πραγματική διαφωνία — υπήρχε αστοχία στη διατύπωση.ΣυμπέρασμαΣυμφωνούμε στο βασικό πολιτικό και γεωοικονομικό σχήμα:• οι ευρωπαϊκές ελίτ χρησιμοποιούν εντονότερη ρητορική κινδύνου,• η στρατιωτικοποίηση λειτουργεί ως μοχλός πολιτικών και δημοσιονομικών μετατοπίσεων,• δεν επιθυμούν πραγματική σύγκρουση μεγάλης κλίμακας,• οι κοινωνίες είναι το μεγάλο εμπόδιο για μια νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση τύπου ΗΠΑ,• και γι’ αυτό κατασκευάζεται ή ενισχύεται ένα αφήγημα επείγοντος.Επομένως: καμία ουσιαστική διαφωνία.Αν θέλεις, μπορούμε να προχωρήσουμε σε πιο συγκεκριμένο επίπεδο: π.χ. ποιες χώρες είναι οι καθοριστικές στο αν το κοινωνικό κράτος θα περικοπεί, ή πώς ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτουργεί ως καταλύτης δημοσιονομικών αλλαγών.ΤΕΛΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥ