Ποδόσφαιρο και μπάσκετ: Συγκριτική ανάλυση των κορυφαίων διαχρονικά ευρωπαϊκών εθνικών ομάδων
Το παρόν άρθρο συγκρίνει τις επιδόσεις των χωρών που έχουν κατακτήσει χρυσό μετάλλιο σε επίπεδο εθνικής ομάδας ανδρών και στα δύο δημοφιλέστερα ομαδικά αθλήματα (ποδόσφαιρο και μπάσκετ), σε ευρωπαϊκό ή/και παγκόσμιο πρωτάθλημα.
Σταύρος Ροδοκανάκης
Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα σε ποδόσφαιρο και μπάσκετ
Η Ελλάδα είναι μία από τις πέντε υφιστάμενες χώρες (μαζί με Ιταλία-1983, Γερμανία-1993, Ισπανία-2009 και Γαλλία-2013) που αναδείχθηκαν πρωταθλήτριες Ευρώπης, τόσο στο ποδόσφαιρο όσο και στο μπάσκετ. Μάλιστα η Ελλάδα το πέτυχε το 2004, δηλαδή πριν από την Ισπανία και τη Γαλλία. Η Σοβιετική Ένωση και η Τσεχοσλοβακία που το πέτυχαν στο παρελθόν (το 1960 και το 1976 αντίστοιχα) δεν υφίστανται πλέον.
Πάντως, στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου που κατέκτησε η Σοβιετική Ένωση (1960) δεν συμμετείχαν οι περισσότερες μεγάλες δυνάμεις του αθλήματος (τα Euro του 1960 και 1964 ήταν πειραματικές διοργανώσεις, η δε Γερμανία δεν είχε πάρει μέρος× η πρώτη επίσημη διοργάνωση ήταν αυτή του 1968, αλλά αργότερα η UEFA έχρισε τους νικητές του 1960 και 1964 επίσημους πρωταθλητές Ευρώπης). Επίσης, στον έναν από τους δύο ημιτελικούς στο Euro 1968 η Ιταλία – που τελικά κατέκτησε το τρόπαιο -προκρίθηκε στον τελικό στο στρίψιμο του νομίσματος που έγινε στα αποδυτήρια του γηπέδου της Νάπολης κι ενώ το νόμισμα, όπως φημολογείται, στάθηκε όρθιο επειδή βρήκε σε χαραμάδα του δαπέδου. Ακόμη, η Τσεχοσλοβακία κατέκτησε το Ευρωμπάσκετ του 1946, δηλαδή ένα χρόνο μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν πολλές χώρες της Γηραιάς ηπείρου προσπαθούσαν να «μαζέψουν τα κομμάτια τους», ενώ έχασε στους άλλους έξι τελικούς Ευρωμπάσκετ που συμμετείχε. Σε αντίθεση με την ΕΣΣΔ και την Τσεχοσλοβακία που κατέκτησαν μόνο μία φορά το Euro στο ποδόσφαιρο, η Ιταλία το πέτυχε για δεύτερη φορά το 2021.
Η Σοβιετική Ένωση έχει κατακτήσει 15 Euro (1 στο ποδόσφαιρο και 14 στο μπάσκετ), ενώ η Τσεχοσλοβακία δύο (1+1). Από τις υφιστάμενες χώρες, πρώτη στην Ευρώπη στις κατακτήσεις ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων στα δύο δημοφιλέστερα σπορ είναι η Ισπανία με 8 τρόπαια (4+4) – τα επτά από το 2008 και εντεύθεν (!), και ακολουθεί στη δεύτερη θέση η Γερμανία με 5 τρόπαια (3 ποδ.+2 μπά.), στην τρίτη η Ιταλία με 4 τίτλους (2+2), ενώ στην τέταρτη θέση με τρία τρόπαια έκαστη βρίσκονται η Ελλάδα (1 ποδ.+2 μπά.), και η Γαλλία (2 ποδ.+1 μπά.). Όμως, τα Eurofootball που κατέκτησαν η Ισπανία το 1964 και η Ιταλία το 1968,δεν έχουν την αξία των μεταγενέστερων.
Η Γερμανία έχει χάσει 4 τελικούς (3 στο Eurofootball και 1 στο Ευρωμπάσκετ), η Ελλάδα έχασε έναν (1) τελικό Ευρωμπάσκετ, η Ιταλία ηττήθηκε σε 6 τελικούς (2 Eurofootball και 4 Ευρωμπάσκετ), η Ισπανία έχασε 7 τελικούς (1 στο Eurofootball και 6 στο Ευρωμπάσκετ – το 1935 με σύστημα «πουλ»), ενώ η Γαλλία ήταν η χαμένη φιναλίστ σε 4 ευρωπαϊκούς τελικούς (1στο ποδόσφαιρο και 3 στο μπάσκετ). Δηλαδή, η Ελλάδα είναι πρώτη στην Ευρώπη σε ποσοστό επιτυχίας σε τελικούς Ευρώπης (75% – 3 στους 4) στα δύο δημοφιλέστερα σπορ, ενώ δεύτερη είναι η Σοβιετική Ένωση με 71% (15 στους 21 – κέρδισε 1 στους 4 τελικούς στο ποδόσφαιρο και 14 στους 17 τελικούς στο μπάσκετ).
Παγκόσμια Πρωταθλήματα σε ποδόσφαιρο και μπάσκετ
Αν υπολογίσουμε και τους παγκόσμιους τίτλους στα δύο δημοφιλέστερα σπορ, μεταξύ των πέντε υφιστάμενων ευρωπαϊκών χωρών προηγείται η Ισπανία με 11 τίτλους (3 Μουντιάλ + 8 Euro), με δεύτερη τη Γερμανία με 10 τίτλους (5 Μουντιάλ + 5 Euro). Στην τρίτη θέση είναι η Ιταλία με 8 τρόπαια (4 Μουντιάλ + 4 Euro), και ακολουθούν η Γαλλία με 5 τίτλους (2 Μουντιάλ + 3 Euro) και η Ελλάδα με 3 τρόπαια (όλα Euro). Η ΕΣΣΔ κέρδισε 3 χρυσά στο Μουντομπάσκετ, ενώ η Τσεχοσλοβακία δεν έχει παγκόσμιο τίτλο.
Επίσης, από τις επτά (7) συνολικά χώρες, οι τέσσερις (Ελλάδα, Ισπανία, Γερμανία, και Σοβιετική Ένωση) έχουν παίξει σε τελικό Μουντομπάσκετ, ενώ πέντε – Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, και Τσεχοσλοβακία – έπαιξαν σε τελικό Μουντιάλ στο ποδόσφαιρο× δηλαδή, μόνο η Ισπανία και η Γερμανία έπαιξαν τελικό Μουντιάλ και στα δύο σπορ. Μουντιάλ κατέκτησαν η Ισπανία (ποδόσφαιρο & μπάσκετ), η Γερμανία (ποδόσφαιρο & μπάσκετ), η Ιταλία(ποδόσφαιρο), η Γαλλία (ποδόσφαιρο), και η Σοβιετική Ένωση (μπάσκετ), δηλαδή οι πέντε πολυπληθέστερες χώρες από τις επτά.
Η Γερμανία έχει χάσει 4 τελικούς Μουντιάλ στο ποδόσφαιρο, ενώ η Ιταλία ηττήθηκε σε 2 τελικούς Μουντιάλ στο ποδόσφαιρο, όπως και η Γαλλία. Η Σοβιετική Ένωση έχασε 3 τελικούς στο Μουντομπάσκετ, η Τσεχοσλοβακίας ήταν η χαμένη φιναλίστ σε 2 παγκόσμιους τελικούς στο ποδόσφαιρο, ενώ η Ελλάδα ηττήθηκε σε έναν (1) τελικό Μουντιάλ στο μπάσκετ.
Οι επιδόσεις της Εθνικής Ελλάδος στα δύο σπορ
Τόσο στο μπάσκετ το 1987, όσο και στο ποδόσφαιρο το 2004, η Ελλάδα αναδείχθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης με την πρώτη συμμετοχή της στον τελικό (από τις υφιστάμενες χώρες κάτι ανάλογο έχει πετύχει μόνο η Γερμανία – το ίδιο πέτυχαν παλαιότερα η Σοβιετική Ένωση και η Τσεχοσλοβακία), ενώ κατέκτησε το Euro στο ποδόσφαιρο με τη δεύτερη συμμετοχή της σε τελική φάση Euro και με την τρίτη συμμετοχή της σε τελική φάση μεγάλης διοργάνωσης.
Είναι άξιο αναφοράς, ότι η Ελλάδα δεν προκρίθηκε στην τελική φάση ούτε στο Eurofootball 2000 ούτε στο Ευρωμπάσκετ 1985, δηλαδή των αντίστοιχων διοργανώσεων που προηγήθηκαν των χρυσών μεταλλίων. Η περίεργη αυτή σύμπτωση έχει και συνέχεια, αφού η Ελλάδα απουσίαζε από το Μουντομπάσκετ 2002, δηλαδή τη διοργάνωση που προηγήθηκε του αργυρού μεταλλίου στο Μουντομπάσκετ 2006(!). Το εκπληκτικό είναι ότι η Ελλάδα κατέκτησε πρωτάθλημα Ευρώπης σε ποδόσφαιρο και μπάσκετ, χωρίς να αποτελεί «σχολή» σε κανένα από τα δύο σπορ. Στο μπάσκετ έφτιαξε σχολή μετά το 1987, ενώ στο ποδόσφαιρο ακόμη τη φτιάχνει…
Με την κατάκτηση και του Ευρωμπάσκετ 2005, η Ελλάδα έγινε η δεύτερη χώρα στην ιστορία (μετά τη Σοβιετική Ένωση) που αναδείχθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης στο ποδόσφαιρο και το μπάσκετ δύο συνεχόμενες χρονιές, και επίσης είναι η πρώτη από τις υφιστάμενες χώρες που το πέτυχε, αλλά και είναι μαζί με την Ισπανία (Eurofootball 2008 και Ευρωμπάσκετ 2009, αλλά και Ευρωμπάσκετ 2011 και Eurofootball 2012) οι μόνες από τις υφιστάμενες χώρες που το έχουν κατορθώσει. Η Σοβιετική Ένωση κατέκτησε το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα στο ποδόσφαιρο το 1960 (όπως προαναφέρθηκε), ενώ στο μπάσκετ το 1959 και το 1961.
Τρεις ακόμη χώρες κόντεψαν να ισοφαρίσουν το παραπάνω ρεκόρ, αλλά δεν το κατάφεραν, διότι ενώ κατέκτησαν την πρώτη θέση στο μπάσκετ, έχασαν στον τελικό του ποδοσφαίρου: η Σοβιετική Ένωση το 1971 & 1972, η Γερμανία το 1992 & 1993, και η Ιταλία το 1999 & 2000 – τα ζυγά έτη οι τελικοί του ποδοσφαίρου. Πάντως, η Ιταλία κατέκτησε το Μουντιάλ ποδοσφαίρου το 1982 και το Ευρωμπάσκετ το 1983, ενώ η Ισπανία κατέκτησε το Μουντομπάσκετ 2006 και το Eurofootball 2008.
Η Ελλάδα κέρδισε τους 3 από τους 4 ευρωπαϊκούς τελικούς (1 στο ποδόσφαιρο και 3 στο μπάσκετ) που πήρε μέρος, ενώ ο μοναδικός τελικός που έχασε (μπάσκετ 1989) ήταν μέσα στο Ζάγκρεμπ κόντρα στην ενιαίατότε Γιουγκοσλαβία (την πληρέστερη κατά πολλούς εθνική ομάδα μπάσκετ όλων των εποχών στην Ευρώπη). Η Ελλάδα μάλιστα έπαιξε τους 3 από τους 4 τελικούς (1987, 1989, 2004, 2005) εκτός συνόρων. Είναι άξιο αναφοράς, ότι η Ελλάδα το 2005 είχε ήδη δύο χρυσά στο Ευρωμπάσκετ, ενώ η Ισπανία κέρδισε το πρώτο της χρυσό μετάλλιο στο Ευρωμπάσκετ μόλις το 2009.
Το χρυσό στο Ευρωμπάσκετ 1987 έχει ίσως την πιο θρυλική διάσταση από τα τρία χρυσά, όχι μόνο γιατί ήταν το πρώτο, αλλά και διότι η Εθνική αντιμετώπισε από δύο φορές (τέσσερις φορές συνολικά – τρεις νίκες) τις δύο υπερδυνάμεις της εποχής (την ενιαία Γιουγκοσλαβία και την ΕΣΣΔ), ενώ στο μεν Euro 2004 δεν έπαιξε κόντρα στις δύο μεγαλύτερες παραδοσιακά ευρωπαϊκές ομάδες (Γερμανία και Ιταλία) ούτε με ισχυρή βόρεια χώρα που είναι οι κακοί της δαίμονες, στο δε Ευρωμπάσκετ 2005 αντιμετώπισε από τους μεγάλους μόνο την «ντεφορμέ» Ρωσία.
Είναι αξιοσημείωτο, ότι και οι τρεις «χρυσές» ελληνικές ομάδες (1987, 2004 και 2005) δεν είχαν στη σύνθεσή τους ούτε έναν ξένο παίκτη, σε αντίθεσημε εθνικές ομάδες άλλων χωρών που διαχρονικά βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις δεξαμενές παικτών από τις πρώην αποικίες τους ή σε «μεταγραφές» λόγω δεύτερης υπηκοότητας που συχνά επισπεύδονται για αγωνιστικούς λόγους. Επίσης, η Ελλάδα είναι η μικρότερη πληθυσμιακά χώρα που κατέκτησε την πρώτη θέση στην Ευρώπη και στο ποδόσφαιρο και στο μπάσκετ, από τις συνολικά επτά (7) χώρες που το έχουν κατορθώσει μέχρι σήμερα στην ιστορίατων δύο δημοφιλέστερων ομαδικών αθλημάτων.
Ο Σταύρος Ροδοκανάκης είναι οικονομολόγος-κοινωνιολόγος και από τους λίγους Έλληνες επιστήμονες, οι οποίοι είναι στην παγκόσμια λίστα των ερευνητών/ακαδημαϊκών του Times Higher Education (THE) και τους οποίους επιλέγει το THE για τον καθορισμό του παγκόσμιου ranking των Πανεπιστημίων. Σπούδασε Οικονομικά στη Θεσσαλονίκη, και συνέχισε για μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στη London School of Economics (LSE) και στο University of Bath. Οι επιστημονικές εργασίες του έχουν διαβασθεί σε 86 χώρες. Το χόμπι του είναι η έρευνα και στατιστική ανάλυση των επιδόσεων χωρών και συλλόγων στα σπορ.