Χριστούγεννα σήμερα καί καθώς οι καμπάνες των Ναων μας ευαγγελίζονται τό χαρμόσυνο μήνυμα «παντί τω λαω, ότι ετέχθη ημιν σήμερον σωτήρ» (Λούκ. 2, 10-11)
η Αγία μας Εκκλησία, συνεπής στήν τακτική της νά προβληματίζει γιά νά αφυπνίζει τόν άνθρωπο, παραθέτει ανήμερα της Μητρόπολης των εορτων ένα ευαγγελικό ανάγνωσμα, στό οποιο δέν παρουσιάζεται τόσο «ο τεχθείς βασιλεύς» του κόσμου όλου, αλλά κυρίως οι αναζητητές του.
Τό κάνει βεβαίως αυτό επειδή στά πλαίσια του λειτουργικου της πλούτου καί των καθιερωμένων Ακολουθιων των Βασιλικων Ωρων, παρουσίασε ήδη όλες τίς ευαγγελικές περικοπές, πού περιγράφουν τά γεγονότα του Χριστου γέννας καί επομένως τό αφηγηματικό κομμάτι έχει καλυφθει πλήρως.
Καί πάλι όμως, η ανάγνωση μιας περικοπης, η οποία στερειται χαρακτηριστικων στοιχείων της δόξας των Χριστουγέννων, αφου απουσιάζουν από αυτή οι άγγελοι, οι ποιμένες, τό σπήλαιο, η φάτνη, ενω αντιθέτως υπάρχουν μέν ο αστέρας καί οι μάγοι, αλλά σέ δευτερεύουσα θέση, καθώς φαίνεται ως πρωταγωνιστής ο Ηρώδης καί η μανία του νά αναζητα γιά νά βρει «τό παιδίον», προκαλει απορία γιά τή σκοπιμότητα της ανάγνωσής της. Τί θέλει λοιπόν νά ξεκαθαρίσει μέ τή σημερινή ευαγγελική περικοπή στή μεγάλη εορτή η Εκκλησία μας;
Η προσμονή του Μεσσία
Όλοι μας προετοιμαζόμενοι γιά τά Χριστούγεννα, έχουμε οπωσδήποτε διαβάσει κείμενα, όχι μόνο Παλαιοδιαθηκικά αλλά καί άλλων λαων, τά οποια αποδεικνύουν τήν προσμονή του κόσμου γιά τόν Μεσσία. Ειναι κοινή ιστορική ανάμνηση της ανθρωπότητας η υπόσχεση του Θεου γιά τήν αποστολή Σωτήρα καί Λυτρωτη. Ανά τούς αιωνες πολλοί ηταν εκεινοι πού πρόσεχαν μήπως στήν εποχή τους πραγματωθουν οι σχετικές προφητειες καί πάντως όλοι πρόσμεναν μέ διαφορά συναισθήματα τήν υλοποίηση αυτης της υπόσχεσης. Άν καί πρόσμεναν όμως, δέν καταλάβαιναν τί θά ηταν αυτός πού θά ερχόταν από Θεου. Γι’ αυτό καί οι μάγοι από Ανατολων τόν προσδιορίζουν ως «βασιλέα των Ιουδαίων», χωρίς όμως νά παραξενεύονται από τή φτώχεια του όταν τόν συναντουν καί του προσφέρουν τά βασιλικά τους δωρα, χωρίς νά εξετάζουν τή συνέχεια της ζωης του ή τόν τρόπο εκπλήρωσης της αποστολης του. Τόν αποδέχονται όπως τόν βλέπουν, τόν νιώθουν χωρίς νά τόν κατανοουν, τόν σέβονται, τόν τιμουν, τόν ομολογουν καί εν τέλει αποχωρουν.
Παράλληλα μέ αυτή τήν αναζήτηση, τήν καλοπροαίρετη καί ευλογημένη, εξελίσσεται ακόμη μία. Αυτή του Ηρώδη καί των οργάνων του. Δέν ενεργειται καλοδιάθετα, ούτε άδολα. Κυριαρχειται από τόν φόβο καί τήν αγωνία. Τό γράφει απερίφραστα τό ιερό κείμενο: «Ακούσας ο βασιλεύς Ηρώδης εταράχθη καί πάσα Ιεροσόλυμα μετ’ αυτου». Μόλις ο Ηρώδης άκουσε γιά τόν τεχθέντα βασιλέα των Ιουδαίων γέμισε ταραχή καί μαζί του ταράχθηκε όλη η πόλη των Ιεροσολύμων, γιατί γνωρίζοντας τή μοχθηρία του Ηρώδη, κατανοουσαν τό τί φρικαλεότητες θά επακολουθουσαν μέχρι ο Ηρώδης νά νιώσει ότι δέν απειλειται. Κι όμως, όλη αυτή η ταραχή δέν ειναι τίποτε άλλο παρά ένας παραλογισμός. Ο εβδομηντάχρονος Ηρώδης φοβαται καί τρέμει ένα ανυπεράσπιστο νήπιο, τό οποιο γιά νά μπορέσει νά τόν απειλήσει θά πρέπει νά περάσουν χρόνια, μάλλον πολύ περισσότερα από τό υπόλοιπο της ζωης του. Λογική υπάρχει μόνο στό φόβο όλων των υπολοίπων, γιατί γνώριζαν από προηγούμενα περιστατικά τό σκληρό πρόσωπο της εξουσίας του Ηρώδη…
Η βασίλεια της ελπίδας
Κυρίαρχο πίστευμα πολλων ειναι ότι η εξουσία εξασφαλίζει όποιον τήν έχει. Ο εξουσιαστής εντέλλεται καί οι υπόλοιποι υπακούουν. Κι όμως, τόσο η σημερινή ευαγγελική περικοπή, όσο καί η ιστορική αλήθεια, έρχονται νά επιβεβαιώσουν ότι η εξουσία όχι μόνο δέν εξασφαλίζει, αλλ’ αντίθετα δημιουργει ανασφάλειες σέ όποιον καί σέ όσο μερίδιο τήν κατέχει, ακριβως γιατί ελλοχεύει ο φόβος μήπως τή χάσει. Αυτό τόν οδηγει στήν καχυποψία καί στήν επιστράτευση κάθε θεμιτου καί αθέμιτου μέσου γιά νά διασφαλίσει τήν κατοχή της εξουσίας, γι’ αυτό καί τελικά όσοι τήν ασκουν εύκολα καταντουν μισητοί.
Στή σημερινή όμως ευαγγελική περικοπή τονίζεται κάτι άλλο
Ο φόβος του Ηρώδη δέν προβάλλεται στά πλαίσια κάποιας κοινωνιολογικης προσέγγισης του εξουσιαστικου φαινόμενου. Ο φόβος του Ηρώδη αντιδιαστέλλεται μέ τήν ελπίδα των μάγων, στό πρόσωπο των οποίων αποτυπώνεται η αιώνια προσμονή της ανθρωπότητας όλης. Ο φόβος του Ηρώδη δέν προκαλειται γιατί κάποιος αντίπαλος εμφανίζεται γιά νά του πάρει τήν εξουσία. Ο Ηρώδης φοβαται γιατί κατανοει ότι αυτό τό νεογέννητο νήπιο, περί του οποίου τόσα ειχε διαβάσει στίς προφητειες, έρχεται αρνούμενο τήν εξουσία του, αποδομώντας τή σπουδαιότητά της, χωρίς νά επαναστατει, απλως προσανατολίζοντας τόν άνθρωπο πρός τόν αιώνιο προορισμό του, ανανοηματοδοτώντας τή ζωή του καί προσφέροντας τήν ιδιότητα του πολίτη της Βασιλείας των Ουρανων.
Μετά τήν ιστορική εμφάνιση αυτου του νηπίου, οι αυτοκράτορες καί οι βασιλεις του κόσμου χάνουν τή «θεία ιδιότητα» πού επικαλουνταν γιά νά νέμονται καί νά επιβάλλουν ως «θεοί επί γης» αδιατάρακτα τήν εξουσία τους. Οι άνθρωποι, έστω καί σέ μιά μακροπρόθεσμη προοπτική, βρίσκουν τή δύναμη νά σταθουν κριτικά καί απέναντι στό εξουσιαστικό φαινόμενο σέ όλες του τίς διαστάσεις. Έχουν πλέον σπάσει τά δεσμά πού περιορίζουν τόν άνθρωπο στόν κόσμο τουτο, καθώς η ελπίδα καί η προοπτική της αιωνιότητας στή Θεία Βασιλεία προσφέρει ένα νέο πρίσμα θεώρησης των πάντων. Κι αυτό ο «κοσμοκράτωρ του σκότους του αιωνος τούτου» (Εφεσ. 6, 12) δέν τό ανέχτηκε πότε.
Η σημερινή ευαγγελική περικοπή ειναι μία προειδοποίηση ότι πάντα «οι δοκουντες άρχειν των εθνων» (Μάρκ. 10, 42), καταλαμβανόμενοι από παράλογο καί ιδιοτελη φόβο θά διώκουν, είτε απροκάλυπτα, ειτα συγκαλυμμένα, όχι πλέον τό νήπιο, αλλά τήν Εκκλησία του.
Νικολόπουλος Ιερώνυμος (Αρχιμανδρίτης)
Φωνή Κυρίου, έκδ. Αποστολικης Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος