Εισέρχονται τα Δυτικά Βαλκάνια σε μια κούρσα εξοπλισμών και πόσο ρεαλιστικές είναι οι προειδοποιήσεις για αυξημένες στρατιωτικές δυνατότητες;
Αυτό ήταν το θέμα της εκπομπής Ura της Βαλκανικής Υπηρεσίας του Radio Free Europe. Οι αναλυτές ασφαλείας, Νίκολα Λούνιτς και Ιγκόρ Τάμπακ, συζήτησαν τις δηλώσεις του Σέρβου Προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, τον στρατιωτικό εκσυγχρονισμό της Κροατίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, τις πηγές προμήθειας όπλων, καθώς και τα όπλα που η Σερβία παραδέχτηκε ότι αγόρασε κρυφά.
Ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς δήλωσε πρόσφατα ότι η Σερβία στοχεύει να διπλασιάσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες εντός ενάμιση έτους. Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς ασφαλείας, πρόκειται περισσότερο για πολιτική δήλωση παρά για εφικτό σχέδιο.
Ο Νίκολα Λούνιτς, αναλυτής ασφαλείας από το Βελιγράδι, πιστεύει ότι ένας τέτοιος στόχος είναι μη ρεαλιστικός.
«Η Σερβία διαθέτει ήδη περίπου το 2,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της στον στρατό και δύσκολα μπορεί να ξεπεράσει αυτό το ποσό. Στην πραγματικότητα, παρά τις μεγάλες επενδύσεις, η πραγματική στρατιωτική ισχύς των χωρών της περιοχής μειώνεται», λέει ο Λούνιτς στην εκπομπή Ura του Radio Free Europe.
Η Σερβία ακολουθεί, εδώ και χρόνια, αυτό που οι αρχές αποκαλούν «πολυδιάστατη» προσέγγιση στην αγορά όπλων – από τη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και από τη Δύση, ιδίως τη Γαλλία.
Αν και αυτό δίνει στο Βελιγράδι πολιτική ευελιξία, οι ειδικοί προειδοποιούν για σοβαρά τεχνικά και υλικοτεχνικά προβλήματα.
«Ο συνδυασμός ανατολικών και δυτικών τεχνολογιών καθιστά τη συντήρηση συστημάτων εξαιρετικά δαπανηρή. Το παράδειγμα της Ουκρανίας δείχνει ότι αυτό μπορεί ακόμη και να είναι αντιπαραγωγικό», εκτιμά ο Λούνιτς.
Ο Βούτσιτς παραδέχτηκε ότι μέρος του οπλισμού αγοράστηκε κρυφά.
Το κοινό, σύμφωνα με τον Λούνιτς, είδε ορισμένα από αυτά τα συστήματα μόνο κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής παρέλασης στο Βελιγράδι τον περασμένο Σεπτέμβριο.
«Πρόκειται για ρωσικά συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, όπως τα «Κρασούχα» και «Μόσχα», τα οποία πιθανότατα έφτασαν μέσω αεροπορικών οδών, αλλά όχι απευθείας από τη Ρωσία. Εξελιγμένα συστήματα αγοράστηκαν επίσης από το Ισραήλ, για τα οποία το κοινό ενημερώθηκε μόλις λίγες ημέρες πριν από την παρέλαση», λέει.
Ο Λούνιτς προσθέτει ότι η στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ έχει ενταθεί σημαντικά, συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής και εξαγωγής όπλων – κάτι που θα μπορούσε ενδεχομένως να αντικατοπτριστεί στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας.
Η υπογραφή της Διακήρυξης Αμυντικής Συνεργασίας μεταξύ Κοσσυφοπεδίου, Αλβανίας και Κροατίας τον Μάρτιο του 2025, καθώς και η επακόλουθη συμφωνία της Σερβίας για στρατιωτική συνεργασία με την Ουγγαρία, άνοιξαν μια συζήτηση σχετικά με το εάν τα Βαλκάνια εισέρχονται σε μια νέα φάση στρατιωτικών μπλοκ.
Οι ειδικοί, ωστόσο, είναι επιφυλακτικοί. Ο Λούνιτς λέει ότι αυτά τα έγγραφα δεν αποτελούν πραγματικές συμμαχίες.
«Η δήλωση μεταξύ Πρίστινας, Τιράνων και Αλβανίας αναφέρει σαφώς ότι δεν δημιουργούνται νέες διεθνείς ή διακυβερνητικές υποχρεώσεις μεταξύ των υπογραφόντων κρατών. Επίσης, δεν επηρεάζει τις υφιστάμενες υποχρεώσεις με άλλες χώρες. Πρόκειται περισσότερο για έγγραφα εσωτερικής πολιτικής χρήσης, για την εδραίωση του εκλογικού σώματος», εκτιμά.
Ο Ιγκόρ Τάμπακ, στρατιωτικός αναλυτής στην πύλη «Άμυνα και Ασφάλεια» από το Ζάγκρεμπ, λέει ότι η συνεργασία στον τομέα της άμυνας μεταξύ γειτόνων είναι συνήθης πρακτική.
Πιο ανησυχητικό, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η έλλειψη εφαρμογής των υφιστάμενων συμφωνιών παρά η υπογραφή νέων.
«Το γεγονός ότι η συμφωνία της Κροατίας με τη Σερβία δεν εφαρμόζεται αποτελεί ίσως μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας από το γεγονός ότι η Κροατία έχει υπογράψει τέτοιες συμφωνίες με σχεδόν κάθε άλλη χώρα της γειτονιάς», λέει ο Τάμπακ στο Radio Free Europe.
«…επειδή η Κροατία προσπαθεί να είναι εποικοδομητική. Η Κροατία έχει αναγνωρίσει το Κοσσυφοπέδιο ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος και είναι στην ευχάριστη θέση να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της ασφάλειας αυτής της περιοχής, η οποία έχει αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα τις τελευταίες δεκαετίες», προσθέτει ο Κροάτης αναλυτής.
Σε αντίθεση με τη Σερβία, η Κροατία, ως κράτος μέλος, λειτουργεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το οποίο υπό την πίεση των ΗΠΑ αποφάσισε να αυξήσει σημαντικά τους αμυντικούς προϋπολογισμούς του.
Αρχικά, ο στόχος ήταν 2% του ΑΕΠ και στη συνέχεια 3,5% για την άμεση προστασία.
Και, σε ορισμένες περιπτώσεις, το συνολικό κόστος ασφάλειας μπορεί να φτάσει έως και το 5%.
Σύμφωνα με τον Τάμπακ, δεν πρόκειται για κούρσα εξοπλισμών στα Βαλκάνια, αλλά για έναν γενικό προσανατολισμό της Ευρωατλαντικής συμμαχίας.
«Όλες οι πολιτικές ηγεσίες των χωρών του ΝΑΤΟ έχουν συμφωνήσει. Πρόκειται για μια αργή διαδικασία, αλλά έχει ήδη ξεκινήσει και δεν υπάρχει γυρισμός», τονίζει.
Ο Τάμπακ προσθέτει ότι η Κροατία, για σχεδόν δύο δεκαετίες, έχει προσανατολιστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου προς τον δυτικό εξοπλισμό και τα πρότυπα του ΝΑΤΟ, και αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, μειώνει σημαντικά το κόστος υλικοτεχνικής υποστήριξης, το οποίο αποτελεί το πιο ακριβό μέρος οποιουδήποτε στρατιωτικού συστήματος.
Ο Βούτσιτς θεώρησε τη Διακήρυξη για τη Στρατιωτική Συνεργασία μεταξύ Κροατίας, Αλβανίας και Κοσσυφοπεδίου ως άμεση απειλή για τη Σερβία και το επανέλαβε αυτό αρκετές φορές.
Ερωτηθείς αν αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να απειλήσει τη Σερβία, ο Τάμπακ απαντά:
«Η Κροατία συνεργάζεται καθημερινά με την Αλβανία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, καθώς και με την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Ελλάδα, τη Βόρεια Μακεδονία και το Μαυροβούνιο. Αυτό είναι ένα πλαίσιο στο οποίο η Σερβία αποφάσισε να μην συμμετάσχει».
«Είναι πολύ περίεργο για εμάς να ακούμε όλα αυτά και να τα συγκρίνουμε με τις καθημερινές μας εμπειρίες λειτουργίας εντός πλαισίων συνεργασίας», προσθέτει ο Τάμπακ.
Για τον Λούνιτς, η σερβική ελίτ μερικές φορές χάνεται στο παρελθόν, «σε κάποια ημιτελή ιστορία και στη συνέχεια, βασισμένη σε συναισθήματα, κάνει δηλώσεις που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα».
Ξεπερασμένη η υποχρεωτική θητεία
Η Κροατία αποφάσισε στα τέλη του περασμένου έτους να επαναφέρει την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία – μια απόφαση που δικαιολογήθηκε από τις εξελίξεις στην Ουκρανία, τις ελλείψεις προσωπικού και τις συζητήσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια.
Αλλά ο Τάμπακ αποκαλεί αυτό το μοντέλο ξεπερασμένο.
«Η υποχρεωτική θητεία είναι ένα ξεπερασμένο σύστημα του οποίου τα προβλήματα θα επανεμφανιστούν, όπως ακριβώς συνέβη πριν από το 2007», λέει.
Στη Σερβία, η επιστροφή της στρατιωτικής θητείας αναφέρεται συχνά από τους πολιτικούς, αλλά ο Λούνιτς αμφιβάλλει ότι αυτό θα συμβεί πριν από τις πρόωρες εκλογές, οι οποίες έχουν ανακοινωθεί για το τέλος του τρέχοντος έτους.
Και, όσον αφορά το επαγγελματικό πλαίσιο, στις 75 ημέρες που θα διαρκούσε η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στη Σερβία – 60 ημέρες εκπαίδευσης και 15 ημέρες στρατιωτικών ασκήσεων – ο Λούνιτς λέει ότι μπορεί να διεξαχθεί μόνο γενική στρατιωτική εκπαίδευση, χωρίς καμία ευκαιρία για τους νεοσύλλεκτους να εκπαιδευτούν σε εξειδικευμένες δεξιότητες.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν υπάρχει πραγματική στρατιωτική αντιπαλότητα μεταξύ Σερβίας και Κροατίας.
Η Κροατία είναι στενά συνδεδεμένη με το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, ενώ η Σερβία έχει επιλέξει μια στρατιωτική ουδετερότητα που, σύμφωνα με τον Λούνιτς, είναι ολοένα και πιο μη βιώσιμη.
«Η ουσιαστική ουδετερότητα υπό αυτές τις συνθήκες θα μπορούσε να αποτελέσει υπαρξιακό κίνδυνο. Η Σερβία πρέπει να διευκρινίσει τον προσανατολισμό της και να ομαλοποιήσει τις σχέσεις της με το Κοσσυφοπέδιο – αυτό είναι επίσης σημαντικό για την ΕΕ», καταλήγει ο Λούνιτς./ REL
—