Ο Αλβανός πρωθυπουργός, συνεχίζοντας το ανθελληνικό του ντελίριο
έπειτα και από τις απαράδεκτες τοποθετήσεις του εδώ μέσα στην Ελλάδα κατά τις δύο «προεκλογικές» του ομιλίες σε ομοεθνείς του στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, πρόσφατα, «ξεσπάθωσε» κει πάλι στο Αμπού Ντάμπι με δηλώσεις όχι μόνο πολιτικά μα και εθνικά προσβλητικές.
Βασίλης Δημ. Χασιώτης
Η ελληνική Κυβέρνηση σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, «απάντησε» με τη γνωστή της «αποφασιστικότητα» και το γνωστό της ύφος.
Παρόλα αυτά, ας δούμε πώς θα απαντούσε η Τεχνητή Νοημοσύνη στον Αλβανό πρωθυπουργό, αν της ζητούνταν να προτείνει αυτή το περιεχόμενο του σχετικού «Διαβήματος».
Όπως πάντα επισημαίνω, δεν επεμβαίνω με την πρόθεση να καθοδηγήσω τη «σκέψη» της ΤΝ, ούτε να την οδηγήσω σε επιθυμητές για μένα απαντήσεις, ούτε και ελέγχω την ακρίβεια των όσων επικαλείται ως γεγονότα (διότι κι αυτό, είναι ένα ζήτημα, αν και όταν προκύπτει, προς αξιολόγηση για το ζήτημα της αξιοπιστίας της).
Πάντως, συχνά οι απόψεις που διατυπώνει, έχουν ένα ενδιαφέρον, από αρκετό έως μεγάλο και ενίοτε εξαιρετικό.
«Χ» (εγώ)
«GPT 5» (ΤΝ)
«G» (η ΤΝ GEMINI)
ΕΝΑΡΞΗ ΠΡΩΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΜΕ GPT 5
Χ :
Το να ακούει κανείς από απλούς πολίτες αλυτρωτικές και εν πολλοίς ανιστόρητες συζητήσεις, αυτό εν πάση περιπτώσει είναι κάτι που μπορεί να μην έχει και ιδιαίτερη σημασία. Όμως εδώ «πρωταγωνιστής» είναι το ίδιο το αλβανικό Κράτος με τα όσα διδάσκει περί «Μεγάλης Αλβανίας» και ο ίδιος ο πρωθυπουργός αυτής της χώρας που κάνει δημόσιες απαξιωτικές δηλώσεις για τους Έλληνες ακόμα κι εδώ μέσα στην Ελλάδα όταν δύο φορές ήρθε να μιλήσει σε συμπατριώτες του. Με αφορμή αυτά τα γεγονότα θέλω να κάνουμε μια αναφορά στη Βόρεια Ήπειρο (ΒΗ). Η περιοχή αυτή κατά καιρούς είχε αποτελέσει αντικείμενο διεθνών πρωτοβουλιών και παρεμβάσεων για τη τύχη της. Μπορείς να αναφερθείς σ’ αυτές, πώς προκλήθηκαν και τι αποφάσεις λήφθηκαν;
GPT 5
Φυσικά, ας δούμε την ιστορική και διεθνή διάσταση του ζητήματος της Βόρειας Ηπείρου, που έχει υπάρξει συχνά πηγή έντασης και διεθνών παρεμβάσεων.
Ιστορικό Πλαίσιο της Βόρειας Ηπείρου
Η περιοχή που αποκαλούμε Βόρεια Ήπειρο αντιστοιχεί σε περιοχές της νότιας Αλβανίας όπου ζούσε και ζει σημαντικός ελληνικός πληθυσμός. Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τους Βαλκανικούς Πολέμους, τέθηκε έντονα το ζήτημα των συνόρων στα Βαλκάνια, με πληθυσμιακές μειονότητες να γίνονται αντικείμενο πολιτικών και διπλωματικών διεκδικήσεων.
Διεθνείς Πρωτοβουλίες και Παρεμβάσεις για τη Βόρεια Ήπειρο
1. Συνθήκη του Λονδίνου (1913) και Συνέδριο του Βουκουρεστίου (1913):
Μετά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αυστροουγγαρία, Γερμανία, Ιταλία, Ρωσία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο) καθόρισαν τα σύνορα των νέων κρατών στα Βαλκάνια. Στο Συνέδριο του Βουκουρεστίου, η Βόρεια Ήπειρος ενσωματώθηκε στην Αλβανία, η οποία ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος υπό την προστασία των Δυνάμεων. Η απόφαση αυτή έγινε παρά τη θέληση των τοπικών ελληνικών πληθυσμών.
2. Αυτονομιακή Κίνηση της Βόρειας Ηπείρου (1914):
Η απόφαση για ένταξη της Βόρειας Ηπείρου στην Αλβανία προκάλεσε αντίδραση. Τον Φεβρουάριο του 1914, εκπρόσωποι της ελληνικής μειονότητας κήρυξαν την αυτονομία της Βόρειας Ηπείρου με την «Προσωρινή Κυβέρνηση της Βορείου Ηπείρου» και ζήτησαν την προστασία της Ελλάδας και των Μεγάλων Δυνάμεων. Ακολούθησαν συγκρούσεις μεταξύ τοπικών δυνάμεων και αλβανικού στρατού.
3. Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (Μάιος 1914):
Οι Μεγάλες Δυνάμεις, για να αποφευχθεί γενικευμένη σύρραξη, επέβαλαν διαπραγματεύσεις μεταξύ της Αλβανίας και της Βόρειας Ηπείρου. Κατέληξαν στο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, που προέβλεπε την αναγνώριση εκ μέρους της Αλβανίας μιας εκτεταμένης αυτονομίας για την περιοχή, με εγγυήσεις για τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας (θρησκευτικά, εκπαιδευτικά, διοικητικά).
Ωστόσο, το Πρωτόκολλο δεν εφαρμόστηκε πλήρως και γρήγορα η κατάσταση περιπλέχθηκε με την έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τις πολιτικές αναταραχές στην Αλβανία και την επέμβαση γειτονικών κρατών.
4. Διεθνείς Εξελίξεις Μεταπολεμικά:
Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις αλλαγές στα βαλκανικά σύνορα, η Βόρεια Ήπειρος παρέμεινε υπό αλβανική διοίκηση. Παρά τις διακηρύξεις και τις διεθνείς συμφωνίες, το θέμα της ελληνικής μειονότητας και της αυτονομίας παρέμεινε ανοικτό και πολλές φορές η Ελλάδα ασκούσε διπλωματική πίεση.
Συνοπτικά
• Η τύχη της Βόρειας Ηπείρου ήταν αντικείμενο διεθνών αποφάσεων κυρίως το 1913-1914, όπου οι Μεγάλες Δυνάμεις όρισαν τα σύνορα της Αλβανίας συμπεριλαμβάνοντας τη Βόρεια Ήπειρο.
• Η ελληνική μειονότητα αντέδρασε, κηρύσσοντας αυτονομία το 1914.
• Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας αποτέλεσε διεθνή προσπάθεια για ειρηνική επίλυση, με αναγνώριση περιορισμένης αυτονομίας και εγγυήσεις δικαιωμάτων, χωρίς όμως ουσιαστική εφαρμογή.
• Μετέπειτα, η περιοχή παρέμεινε υπό αλβανική κυριαρχία, ενώ το ζήτημα των μειονοτικών δικαιωμάτων και οι αλυτρωτικές βλέψεις κατά καιρούς προκαλούσαν ένταση.
Αν θέλεις, μπορώ να σε βοηθήσω να δούμε πιο αναλυτικά τις συνέπειες αυτών των αποφάσεων ή την τρέχουσα κατάσταση της ελληνικής μειονότητας εκεί. Θέλεις;
Χ :
Θέλω μια πιο ευρεία αναφορά στο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας και για το αν ποτέ ανακλήθηκε, καταργήθηκε η αντικαταστάθηκε και δυνάμει ποιού άλλου ισοδύναμου έγκυρου νομικού εγγράφου.
GPT 5
Βεβαίως, ας δούμε πιο αναλυτικά το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, την ιστορική του σημασία, την τύχη του και τη νομική του θέση.
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (17 Μαίου 1914)
Ιστορικό Πλαίσιο
Μετά τις συγκρούσεις του 1914 στη Βόρεια Ήπειρο ανάμεσα στους ντόπιους Έλληνες και τις αλβανικές αρχές, οι Μεγάλες Δυνάμεις (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ιταλία, Αυστροουγγαρία, Ρωσία και Γερμανία) επενέβησαν διπλωματικά για να αποφευχθεί ευρύτερη σύρραξη στα Βαλκάνια. Στόχος ήταν να εξευρεθεί ειρηνική λύση που θα διασφάλιζε την ακεραιότητα της Αλβανίας και τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας.
Βασικά Σημεία του Πρωτοκόλλου
1. Αυτονομία της Βορείου Ηπείρου:
Η Βόρεια Ήπειρος αναγνωρίστηκε ως αυτόνομη επαρχία εντός του αλβανικού κράτους, με δικαιώματα στη διοίκηση, τη δικαιοσύνη, την εκπαίδευση και τη θρησκεία, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία της ελληνικής μειονότητας.
2. Διοίκηση και Εκπαίδευση:
Η ελληνική γλώσσα αναγνωρίστηκε ως επίσημη γλώσσα της περιοχής και διατηρήθηκαν ελληνικά σχολεία και εκκλησίες.
3. Διεθνής Εγγύηση:
Η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου επιτηρούνταν από τις Μεγάλες Δυνάμεις.
Η Τύχη και η Ισχύς του Πρωτοκόλλου
Εφαρμογή
• Παρά τις καλές προθέσεις και το νομικό πλαίσιο, το Πρωτόκολλο ποτέ δεν εφαρμόστηκε πλήρως.
• Οι πολιτικές αναταραχές στην Αλβανία, η έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου των Μεγάλων Δυνάμεων περιόρισαν την αποτελεσματικότητα του.
Ανάκληση, Κατάργηση ή Αντικατάσταση
• Δεν υπήρξε επίσημη ανάκληση ή κατάργηση του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας από τις Μεγάλες Δυνάμεις ή άλλο διεθνή φορέα.
• Ωστόσο, η ιστορική εξέλιξη και η δημιουργία νέων διεθνών συστημάτων μετά τους Παγκοσμίου Πολέμους (π.χ. Εταιρεία των Εθνών, και αργότερα ΟΗΕ) μετέθεσαν το ζήτημα σε άλλο νομικό και πολιτικό πλαίσιο.
• Το Πρωτόκολλο θεωρείται νομικά μέρος της διεθνούς διπλωματίας του 1914, αλλά πρακτικά, μετά το 1920, έχει χάσει κάθε ισχύ ως ενεργό κείμενο.
Μεταγενέστερα Έγγραφα και Συμφωνίες
• Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι μεταπολεμικές συμφωνίες και η σταθεροποίηση των συνόρων στην περιοχή δεν ενσωμάτωσαν ειδικές ρυθμίσεις για τη Βόρεια Ήπειρο που να αναπαράγουν το Πρωτόκολλο.
• Η διεθνής αναγνώριση της Αλβανίας ως ανεξάρτητου κράτους με τα υφιστάμενα σύνορα επικράτησε, χωρίς αυτονομιακά προνόμια στη Βόρεια Ήπειρο.
• Στη μεταπολεμική περίοδο, το θέμα της ελληνικής μειονότητας διευθετήθηκε περισσότερο μέσω διμερών σχέσεων Ελλάδας – Αλβανίας και σε διεθνή φόρουμ.
Συμπεράσματα
• Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας ήταν ένα σημαντικό διπλωματικό κείμενο που επιχείρησε να βρει συμβιβασμό μεταξύ ελληνικών αιτημάτων και αλβανικής κρατικής κυριαρχίας.
• Παρ’ όλο που δεν ανακλήθηκε τυπικά, ουδέποτε εφαρμόστηκε στην πράξη και σταδιακά έγινε «ιστορικό κειμήλιο» χωρίς νομική ή πολιτική ισχύ.
• Σήμερα, δεν υπάρχει άλλο ισοδύναμο ή αντικαταστατικό διεθνές νομικό έγγραφο που να περιλαμβάνει αυτονομιακές ρυθμίσεις για τη Βόρεια Ήπειρο στο πλαίσιο του αλβανικού κράτους.
Αν επιθυμείς, μπορώ να σου παρουσιάσω αναλυτικότερα το πώς το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου εξελίχθηκε στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και των σχέσεων Ελλάδας-Αλβανίας. Θέλεις;
Χ :
Διεθνείς συμβάσεις και συμφωνίες μπορούν να θεωρούνται ως ακυρωτικές περιφερειακών συμφωνιών, όπως το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, αν δεν διατυπώνεται αυτό ρητά;
GPT 5
Καλή ερώτηση, που αγγίζει βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου!
Ακύρωση ή αντικατάσταση διεθνούς συμφωνίας χωρίς ρητή ρήτρα
Γενικά, στο διεθνές δίκαιο, η ακύρωση, ανάκληση ή αντικατάσταση μιας διεθνούς συνθήκης ή πρωτοκόλλου απαιτεί σαφείς νομικές ενέργειες ή ρητές ρήτρες που να το προβλέπουν. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες βασικές αρχές που ρυθμίζουν τέτοιες περιπτώσεις:
1. Ρητή ανάκληση ή κατάργηση
• Μια διεθνής συμφωνία θεωρείται έγκυρη και δεσμευτική μέχρι να υπάρξει ρητή ανάκληση, κατάργηση ή αντικατάσταση από τα μέρη της ή από διεθνή αρμόδιο φορέα.
• Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι αν το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας δεν έχει ανακληθεί ρητά, θεωρητικά παραμένει σε ισχύ — όμως στην πράξη, χωρίς εφαρμογή και αναγνώριση, χάνει ουσιαστική λειτουργία.
2. Σιωπηρή ακύρωση μέσω ασυμβατότητας (Conflict Clause)
• Αν μια νεότερη διεθνής συμφωνία ή σύμβαση περιέχει διατάξεις που είναι ασύμβατες ή αντικρουόμενες με παλαιότερες, τότε κατά το διεθνές δίκαιο η νεότερη υπερισχύει (lexposterior derogat legi priori).
• Σε αυτή την περίπτωση, η παλαιότερη συμφωνία θεωρείται ακυρωμένη ή ανασταλμένη εφόσον δεν υπάρχει ρητή ρήτρα που να προστατεύει την ισχύ της παλαιότερης.
• Δηλαδή, δεν χρειάζεται απαραίτητα ρητή ανάκληση, αρκεί η ασυμβατότητα με μεταγενέστερο ισχυρότερο νομικό κείμενο.
3. Εθιμικό διεθνές δίκαιο και πρακτική
• Αν μια συμφωνία παραβλέπεται επί μακρόν, τα κράτη που την είχαν συνάψει δεν τηρούν τις υποχρεώσεις της, και έχει εδραιωθεί μια νέα πρακτική ή κανόνας, τότε κατά το δίκαιο μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει καταργηθεί de facto (de facto termination).
• Ωστόσο, νομικά αυτό δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με πλήρη κατάργηση ή ακύρωση — παραμένει νομικά υπό αμφισβήτηση.
Εφαρμογή στην περίπτωση του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας
• Το Πρωτόκολλο δεν ανακλήθηκε ρητά.
• Όμως, μεταγενέστερες διεθνείς συμφωνίες και η πρακτική των κρατών (κυρίως η αλβανική διοίκηση της περιοχής, η ελληνική στάση, και η μεταβολή του διεθνούς πλαισίου) δημιούργησαν συνθήκες ασυμβατότητας και ουσιαστικής εγκατάλειψης.
• Έτσι, ενώ νομικά υπάρχει η δυνατότητα να θεωρηθεί τεχνικά σε ισχύ, στην πραγματικότητα το πρωτόκολλο έχει χάσει λειτουργικότητα και δεσμευτικότητα.
Συνοψίζοντας
• Η ρητή ανάκληση είναι το ισχυρότερο και πιο σαφές μέσο ακύρωσης.
• Η σιωπηρή ακύρωση είναι εφικτή αν υπάρχει ασυμβατότητα και νεότερες συμφωνίες υπερισχύουν.
• Η πρακτική εγκατάλειψη μπορεί να ακυρώσει de facto μια συμφωνία, αλλά νομικά αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης.
Αν θέλεις, μπορώ να σου δώσω παραδείγματα από τη διεθνή πρακτική όπου ισχύουν αυτές οι αρχές ή να σε βοηθήσω να εμβαθύνουμε περισσότερο. Θέλεις;
X :
Στη νομική ερμηνεία είναι γνωστή η σημασία που έχει η «λογική» του πλέον ισχυρού αντισυμβαλλόμενου, όπως είναι γνωστό και πόσο εύκολα αναβιώνουν κείμενα προ αμνημονεύτων ετών (π.χ., Δόγμα Μονρόε). Άλλωστε εκ μέρους της Ελλάδας μπορεί να επιχειρηματολογηθεί ότι λόγω των εξαιρετικών διεθνών συγκυριών (δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, Ψυχρός Πόλεμος, κ.λπ.), ήταν «πρακτικά» αδύνατο να διεκδικήσει ο,τιδήποτε για την αυτονομία της Βορείου Ηπείρου. Οι παρατηρήσεις αυτές γίνονται προκειμένου να καταδειχτεί πόσο προσεκτικός πρέπει να είναι ο Αλβανός πρωθυπουργός. Πέραν δε των ανωτέρω ας προστεθούν και οι, όπως καταγγέλλουν οι ίδιοι οι Βορειοηπειρώτες, οικονομικής φύσεως πιέσεις για υφαρπαγή περιουσιών τους σε περιοχές μεγάλου τουριστικού ενδιαφέροντος. Τέλος, σκέφτομαι αν η Αλβανία είχε την ατυχία να έχει γείτονα το Ισραήλ και εθνική Ισραηλινή μειονότητα στην επικράτειά της και με ένα ουδέποτε ανακληθέν Πρωτόκολλο σαν αυτό της Κέρκυρας, αν θα συμπεριφέρονταν όπως με την Ελλάδα.
GPT 5
Πολύ καίριες και εύστοχες οι παρατηρήσεις σου — αγγίζουν βαθιά ζητήματα διεθνούς δικαίου, γεωπολιτικής και διπλωματίας. Ας τα αναλύσουμε λίγο:
1. Η «λογική» του ισχυρού αντισυμβαλλόμενου και η διαχρονική ισχύς παλαιών κειμένων
Στο διεθνές δίκαιο όντως συχνά επικρατεί η ισχύς του πιο ισχυρού κράτους ή παράγοντα — η λεγόμενη realpolitik επηρεάζει τις ερμηνείες και την πρακτική εφαρμογή συμφωνιών. Ιστορικά κείμενα, ακόμα και παλιά, όπως το Δόγμα Μονρόε, μπορεί να αναβιώσουν αν εξυπηρετούν τα συμφέροντα ισχυρών.
Παράλληλα, η Ελλάδα, εξαιτίας των παγκόσμιων αναταράξεων (δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, ψυχρός πόλεμος, αλλαγές στα συστήματα συμμαχιών), δεν μπόρεσε να ενεργοποιήσει πολιτικά και διπλωματικά το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας ή το ζήτημα της Βόρειας Ηπείρου — γεγονός που αποδυνάμωσε και τη νομική και πολιτική της θέση.
2. Η ανάγκη προσοχής από τον Αλβανό πρωθυπουργό
• Η δημόσια και απαξιωτική ρητορική περί των Ελλήνων, ιδιαίτερα σε θέματα με τέτοια ιστορική και εθνική ευαισθησία, δεν είναι απλώς διπλωματικά επικίνδυνη αλλά μπορεί να ανοίξει παράθυρα νομικών και πολιτικών διεκδικήσεων.
• Η διεθνής κοινότητα συνήθως παρακολουθεί στενά τέτοια ζητήματα, ειδικά όταν υπάρχουν αλυτρωτικές αναφορές και καταγγελίες για παραβιάσεις δικαιωμάτων μειονοτήτων.
3. Οικονομικές πιέσεις και υφαρπαγή περιουσιών
Οι καταγγελίες των Βορειοηπειρωτών για οικονομικές πιέσεις και προσπάθειες υφαρπαγής περιουσιών, ιδιαίτερα σε τουριστικά ενδιαφέρουσες περιοχές, προσθέτουν ένα ακόμα επίπεδο έντασης και αδικίας. Τέτοιες πρακτικές:
• Δημιουργούν διεθνή ανησυχία για τα ανθρώπινα δικαιώματα και δικαιώματα μειονοτήτων.
• Μπορούν να οδηγήσουν σε πιέσεις από διεθνείς οργανισμούς, ακόμα και σε κυρώσεις ή διαμεσολάβηση.
4. Παράδειγμα: Αν η Αλβανία είχε γείτονα το Ισραήλ και εθνική ισραηλινή μειονότητα με ένα ανεπίσημα ενεργό πρωτόκολλο
Αυτό είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα για να καταλάβουμε τις γεωπολιτικές και νομικές επιπλοκές:
• Το Ισραήλ είναι ένα κράτος με έντονο εθνικό αίσθημα και ισχυρή διπλωματική παρουσία.
• Αν είχε γείτονα με εθνική μειονότητα Ισραηλινών, με ιστορικά νομικά κείμενα (πρωτόκολλα) που αναγνωρίζουν ειδικά δικαιώματα και αυτονομία, οποιαδήποτε παραβίαση ή απαξιωτικήρητορική θα δημιουργούσε τεράστια διεθνή αναταραχή.
• Η αίσθηση ότι τα κείμενα αυτά μπορούν να «αναβιώσουν» πολιτικά και νομικά, ακόμα και αν έχουν ξεχαστεί, κρατά τους γείτονες σε προσοχή και σε δέσμευση για προσεκτική συμπεριφορά.
Συμπέρασμα
Ο Αλβανός πρωθυπουργός και η πολιτική ηγεσία της χώρας καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί:
• Η χρήση αλυτρωτικής ρητορικής ή απαξιωτικών δηλώσεων δεν είναι απλώς ένα ζήτημα πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά έχει διεθνείς συνέπειες, ενισχύοντας νομικές και πολιτικές διεκδικήσεις.
• Η διαχείριση του ζητήματος της Βόρειας Ηπείρου, με σεβασμό στα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας και αποφυγή προκλήσεων, εξυπηρετεί καλύτερα την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
• Η διεθνής εμπειρία δείχνει πως ιστορικά έγγραφα, ακόμα και πολύ παλιά, παραμένουν “όπλο” σε διπλωματικές διαμάχες.
Αν θες, μπορούμε να διαμορφώσουμε μια ολοκληρωμένη τοποθέτηση ή κείμενο που να συνοψίζει όλα αυτά με τρόπο που να υπογραμμίζει τα διπλωματικά μηνύματα προς την Αλβανική ηγεσία. Σε ενδιαφέρει;
Χ :
Ναι και με αυτό ας βάλουμε μια άνω τελεία, διότι νομίζω ευκαιρίες για να επανέλθουμε στο ζήτημα αυτό δεν θα λείψουν.
GPT 5
Συμφωνώ απόλυτα. Να σου ετοιμάσω μια ολοκληρωμένη, μεστή και διπλωματικά κομψή τοποθέτηση-συνοψισμό που να τονίζει όλα όσα είπαμε — ώστε να μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις ως βάση σε μελλοντικές συζητήσεις ή αναφορές για το θέμα της Βορείου Ηπείρου και τις ευθύνες της Αλβανικής ηγεσίας;
Αν ναι, πες μου αν θέλεις να έχει πιο επίσημο ή πιο «λαϊκό» ύφος, και αν θέλεις να συμπεριλάβουμε συγκεκριμένα σημεία (π.χ. ιστορικό πλαίσιο, νομικές παρατηρήσεις, πολιτικές προειδοποιήσεις, κλπ.).
X :
Ένα κείμενο «πιο επίσημο».
GPT 5
Βεβαίως! Παρακάτω σου παραθέτω μια ολοκληρωμένη και επίσημου ύφους τοποθέτηση που συνοψίζει όσα συζητήσαμε σχετικά με τη Βόρεια Ήπειρο, το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας και τις διπλωματικές προειδοποιήσεις προς την αλβανική πλευρά:
Τοποθέτηση για το Ζήτημα της Βορείου Ηπείρου και τις Διπλωματικές Ευθύνες της Αλβανικής Ηγεσίας
Η Βόρεια Ήπειρος αποτελεί ιστορικά και διεθνώς αναγνωρισμένη περιοχή όπου διαβιεί σημαντική ελληνική μειονότητα, με την τύχη της να έχει αποτελέσει αντικείμενο διεθνών διπλωματικών παρεμβάσεων ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (17 Μαίου 1914), αν και ουδέποτε εφαρμόστηκε πλήρως, παραμένει ένα νομικό κείμενο που αναγνώριζε την αυτονομία της Βορείου Ηπείρου εντός της Αλβανίας, καθώς και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας.
Παρά τις εξαιρετικές διεθνείς συγκυρίες που ακολούθησαν (δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, Ψυχρός Πόλεμος κ.ά.), οι οποίες περιόρισαν πρακτικά την ενεργοποίηση του Πρωτοκόλλου και της σχετικής διεκδίκησης εκ μέρους της Ελλάδας, δεν έχει υπάρξει ποτέ επίσημη ρητή ανάκληση ή κατάργησή του από τα εμπλεκόμενα μέρη ή τις διεθνείς δυνάμεις.
Στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, η ακύρωση ή αντικατάσταση μιας συμφωνίας απαιτεί συνήθως σαφή νομική πράξη ή ρητή ρήτρα. Σε περιπτώσεις ασυμβατότητας με νεότερα διεθνή κείμενα, η παλαιότερη συμφωνία μπορεί να θεωρηθεί πρακτικά ανίσχυρη, όμως κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ρητά στην περίπτωση του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας.
Η διεθνής διπλωματία διδάσκει ότι τα ιστορικά νομικά κείμενα, όσο παλιά και αν είναι, μπορούν να αναβιώσουν με πολιτικές και νομικές διεκδικήσεις, ιδίως όταν υπάρχει έντονη ευαισθησία των εμπλεκόμενων πληθυσμών και ασαφής ή προκλητική συμπεριφορά των κρατών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ρητορική και οι πρακτικές της σημερινής αλβανικής ηγεσίας, ιδιαίτερα η αλυτρωτική ρητορεία και οι απαξιωτικές δηλώσεις κατά των Ελλήνων, καθώς και οι καταγγελίες για οικονομικές πιέσεις και υφαρπαγή περιουσιών της ελληνικής μειονότητας, δημιουργούν σοβαρές εντάσεις και εγείρουν ανησυχίες τόσο σε διμερές όσο και σε διεθνές επίπεδο.
Η πολιτική ηγεσία της Αλβανίας οφείλει να επιδείξει ιδιαίτερη προσοχή και σεβασμό απέναντι στα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας, αποφεύγοντας ενέργειες ή δηλώσεις που υπονομεύουν τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή. Η διεθνής εμπειρία έχει αποδείξει πως η ανοχή σε τέτοιες προκλήσεις μπορεί να οδηγήσει σε ενεργοποίηση ιστορικών νομικών κειμένων και διεκδικήσεων, που επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο.
Τέλος, ας σημειωθεί πως η διαχείριση τέτοιων ευαίσθητων ζητημάτων με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στις μειονοτικές ελευθερίες αποτελεί τη βάση για μακροπρόθεσμη ειρήνη, σταθερότητα και καλές σχέσεις γειτονίας στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
Αν θέλεις, μπορώ να το προσαρμόσω περαιτέρω ή να προσθέσω συγκεκριμένα σημεία. Θέλεις;
X :
Ναι
GPT 5
Εδώ είναι μια πιο εκτενής, επίσημη και προσαρμοσμένη εκδοχή της τοποθέτησης, με περισσότερες λεπτομέρειες και έμφαση στα κρίσιμα σημεία:
Τοποθέτηση για το Ζήτημα της Βορείου Ηπείρου και τις Διπλωματικές Ευθύνες της Αλβανικής Ηγεσίας
Η Βόρεια Ήπειρος αποτελεί μια περιοχή με μακραίωνη ιστορική και πολιτισμική παρουσία του ελληνικού στοιχείου, όπου κατοικεί σημαντικός αριθμός ελληνικής μειονότητας. Η τύχη της περιοχής αυτής έχει απασχολήσει διεθνείς διπλωματικές πρωτοβουλίες ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, με κορυφαία την υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας στις 17 Μαίου 1914. Το εν λόγω πρωτόκολλο αναγνώριζε την αυτονομία της Βορείου Ηπείρου εντός των ορίων του αλβανικού κράτους, καθώς και την προστασία των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας, περιλαμβάνοντας δικαιώματα διοίκησης, δικαιοσύνης, εκπαίδευσης και θρησκείας.
Παρά τις διατάξεις αυτές, το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας ουδέποτε εφαρμόστηκε πλήρως στην πράξη, κυρίως λόγω των δυσμενών διεθνών συγκυριών που ακολούθησαν, όπως οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι και ο Ψυχρός Πόλεμος, καθώς και οι αλλαγές στα συστήματα συμμαχιών και ισορροπιών στην περιοχή. Επιπλέον, δεν υπήρξε ποτέ ρητή ανάκληση ή κατάργηση του Πρωτοκόλλου από τα εμπλεκόμενα μέρη ή τις διεθνείς δυνάμεις, με αποτέλεσμα το πρωτόκολλο να διατηρεί νομικά, έστω και περιορισμένη, ισχύ.
Στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, η ακύρωση ή αντικατάσταση διεθνών συμφωνιών απαιτεί σαφείς και ρητές ενέργειες. Σε περιπτώσεις ασυμβατότητας μεταξύ παλαιότερων και νεότερων συμφωνιών, η υπεροχή της νεότερης είναι αναγνωρισμένη αρχή, ωστόσο τέτοια ρητή ασυμβατότητα δεν έχει τεκμηριωθεί σε σχέση με το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας. Επίσης, η μακροχρόνια εγκατάλειψη και μη εφαρμογή μπορεί να οδηγήσει σε de facto απώλεια ισχύος, χωρίς όμως να αποτελεί πλήρη νομική κατάργηση.
Η εμπειρία του διεθνούς δικαίου δείχνει ότι παλαιά ιστορικά κείμενα και συμφωνίες μπορούν να επανέλθουν με πολιτικές και νομικές διεκδικήσεις, ειδικά όταν συνυπάρχει έντονη εθνική ευαισθησία και ασαφής ή προκλητική συμπεριφορά από πλευράς κρατών.
Στη σύγχρονη εποχή, η δημόσια αλυτρωτική ρητορική και οι απαξιωτικές δηλώσεις που προέρχονται από την αλβανική πολιτική ηγεσία έναντι του ελληνικού στοιχείου, καθώς και οι καταγγελίες για οικονομικές πιέσεις και υφαρπαγή περιουσιών της ελληνικής μειονότητας σε περιοχές ιδιαίτερου τουριστικού ενδιαφέροντος, εντείνουν τις εντάσεις και εγείρουν σοβαρά ζητήματα που έχουν διμερές και διεθνές αντίκτυπο.
Ενόψει των ανωτέρω, η αλβανική ηγεσία οφείλει να επιδεικνύει τη δέουσα προσοχή, σεβόμενη τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας και αποφεύγοντας δηλώσεις και ενέργειες που υπονομεύουν τη σταθερότητα, την ειρήνη και τις καλές σχέσεις γειτονίας στην περιοχή. Η διαχείριση τέτοιων ευαίσθητων ζητημάτων πρέπει να βασίζεται στις αρχές του διεθνούς δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των μειονοτικών ελευθεριών.
Η διεθνής εμπειρία και η γεωπολιτική πραγματικότητα επιβεβαιώνουν ότι η ανοχή σε προκλήσεις αυτού του είδους μπορεί να οδηγήσει σε επανεμφάνιση ιστορικών νομικών κειμένων και διεκδικήσεων, με σοβαρές συνέπειες για τη σταθερότητα της περιοχής. Συνεπώς, η προσεκτική και υπεύθυνη στάση είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της ειρήνης και της συνεργασίας στα Βαλκάνια.
Εάν επιθυμείς, μπορώ να βοηθήσω και στη σύνταξη πιο σύντομων κειμένων ή επιστολών που να βασίζονται σ’ αυτή την τοποθέτηση. Θα ήθελες κάτι τέτοιο;
X :
Νομίζω εδώ μπορεί να μπει η άνω τελεία.
GPT 5
Συμφωνώ απόλυτα. Αν ποτέ θελήσεις να επανέλθουμε ή να επεκτείνουμε το θέμα, είμαι εδώ. Να έχεις μια ήρεμη συνέχεια!
ΤΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΜΕ GPT 5
ΕΝAΡΞΗ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΜΕ «G» (GEMINI)
Χ :
Το να ακούει κανείς από απλούς πολίτες αλυτρωτικές και εν πολλοίς ανιστόρητες συζητήσεις, αυτό εν πάση περιπτώσει είναι κάτι που μπορεί να μην έχει και ιδιαίτερη σημασία. Όμως εδώ «πρωταγωνιστής» είναι το ίδιο το αλβανικό Κράτος με τα όσα διδάσκει περί «Μεγάλης Αλβανίας» και ο ίδιος ο πρωθυπουργός αυτής της χώρας που κάνει δημόσιες απαξιωτικές δηλώσεις για τους Έλληνες ακόμα κι εδώ μέσα στην Ελλάδα όταν δύο φορές ήρθε να μιλήσει σε συμπατριώτες του. Με αφορμή αυτά τα γεγονότα θέλω να κάνουμε μια αναφορά στη Βόρεια Ήπειρο (ΒΗ). Η περιοχή αυτή κατά καιρούς είχε αποτελέσει αντικείμενο διεθνών πρωτοβουλιών και παρεμβάσεων για τη τύχη της. Μπορείς να αναφερθείς σ’ αυτές, πώς προκλήθηκαν και τι αποφάσεις λήφθηκαν;
G :
Είναι απόλυτα κατανοητό το γιατί οι συγκεκριμένες δηλώσεις και οι εκπαιδευτικές κατευθύνσεις προκαλούν ανησυχία και έντονο προβληματισμό. Όταν η ρητορική περί «Μεγάλης Αλβανίας» περνά από το επίπεδο της καφενειακής συζήτησης στην επίσημη κρατική γραμμή ή σε ομιλίες ηγετών, αγγίζει ευαίσθητες χορδές της ιστορίας και των διεθνών ισορροπιών.
Η Βόρεια Ήπειρος υπήρξε πράγματι ένα από τα πιο περίπλοκα ζητήματα της βαλκανικής διπλωματίας στον 20ό αιώνα. Ας δούμε τις κυριότερες διεθνείς παρεμβάσεις που καθόρισαν την τύχη της:
1. Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (17 Δεκεμβρίου 1913)
Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η Ελλάδα είχε απελευθερώσει το μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου. Ωστόσο, οι Μεγάλες Δυνάμεις (κυρίως η Ιταλία και η Αυστροουγγαρία) πίεσαν για τη δημιουργία ενός αλβανικού κράτους.
• Πώς προκλήθηκε: Από την ανάγκη των Μεγάλων Δυνάμεων να περιορίσουν την ελληνική παρουσία στην Αδριατική.
• Απόφαση: Παραχώρησε τη Βόρεια Ήπειρο (περιοχές Κορυτσάς και Αργυροκάστρου) στο νεοσύστατο Αλβανικό Πριγκιπάτο.
2. Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (17 Μαίου 1914)
Η αντίδραση των Ελλήνων της περιοχής οδήγησε στην κήρυξη της Αυτονομίας της Βορείου Ηπείρου υπό τον Γεώργιο Χρηστάκη-Ζωγράφο. Οι επιτυχίες των αυτονομιστών ανάγκασαν τη διεθνή κοινότητα να υποχωρήσει.
• Πώς προκλήθηκε: Από τον ένοπλο αγώνα των Βορειοηπειρωτών κατά της αλβανικής διοίκησης.
• Απόφαση: Αναγνωρίστηκε η Βόρεια Ήπειρος ως αυτόνομη περιοχή με δική της διοίκηση, εκπαίδευση και αστυνομία, υπό την επικυριαρχία του Αλβανού ηγεμόνα. Δυστυχώς, η έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ακύρωσε στην πράξη την εφαρμογή του.
3. Διάσκεψη της Ειρήνης στο Παρίσι (1919-1920)
Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ελευθέριος Βενιζέλος έθεσε το ζήτημα της ένωσης της περιοχής με την Ελλάδα.
• Πώς προκλήθηκε: Από τη συμμετοχή της Ελλάδας στο πλευρό των νικητών (Αντάντ).
• Απόφαση: Αν και αρχικά υπήρχε θετικό κλίμα (Συμφωνία Τιττόνι-Βενιζέλου), η αλλαγή της ιταλικής πολιτικής και η ελληνική ήττα στη Μικρά Ασία οδήγησαν στην οριστική επιδίκαση της περιοχής στην Αλβανία το 1921 από τη Διάσκεψη των Πρεσβευτών.
4. Διάσκεψη των Παρισίων (1946)
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ελλάδα επανέφερε το αίτημα, βασιζόμενη στη συμβολή της στον πόλεμο και τις θυσίες του ελληνικού στρατού στα βουνά της Βορείου Ηπείρου το 1940.
• Πώς προκλήθηκε: Από την ελληνική διεκδίκηση ως νικήτριας δύναμης έναντι της Αλβανίας (που θεωρήθηκε χώρα του Άξονα λόγω της ιταλικής κατοχής).
• Απόφαση: Λόγω της έναρξης του Ψυχρού Πολέμου και της στήριξης της Αλβανίας από το σοβιετικό μπλοκ, το ζήτημα παραπέμφθηκε στο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών και ουσιαστικά «πάγωσε» χωρίς εδαφική μεταβολή.
Η Κατάσταση Σήμερα
Παρότι τα σύνορα είναι πλέον οριστικά και αναγνωρισμένα από τη Διεθνή Κοινότητα, το ζήτημα της Βορείου Ηπείρου παραμένει ζωντανό μέσω των ανθρωπίνων και μειονοτικών δικαιωμάτων. Οι διεθνείς παρεμβάσεις πλέον δεν αφορούν εδάφη, αλλά:
1. Την προστασία της ελληνικής εθνικής μειονότητας.
2. Το δικαίωμα στην αυτοπροσδιορισμό και την περιουσία.
3. Την τήρηση των κανόνων του διεθνούς δικαίου και του ευρωπαϊκού κεκτημένου από την πλευρά των Τιράνων.
Σημείωση: Η ρητορική περί «Μεγάλης Αλβανίας» έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την αρχή του απαραβίαστου των συνόρων στην Ευρώπη και συχνά χρησιμοποιείται για εσωτερική κατανάλωση, δημιουργώντας όμως επικίνδυνες τριβές σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.
Θα θέλατε να εμβαθύνουμε περισσότερο σε κάποια συγκεκριμένη περίοδο ή να δούμε πώς το θέμα των μειονοτικών δικαιωμάτων επηρεάζει σήμερα την ενταξιακή πορεία της Αλβανίας στην Ε.Ε.;
Χ :
Θέλω μια πιο ευρεία αναφορά στο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας και για το αν ποτέ ανακλήθηκε, καταργήθηκε η αντικαταστάθηκε και δυνάμει ποιού άλλου ισοδύναμου έγκυρου νομικού εγγράφου.
G :
Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (17 Μαίου 1914) αποτελεί το σημαντικότερο διπλωματικό έγγραφο στην ιστορία του Βορειοηπειρωτικού Ζητήματος, καθώς είναι η μοναδική φορά που η διεθνής κοινότητα αναγνώρισε επίσημα ένα καθεστώς ειδικής αυτοδιοίκησης για την περιοχή.
Ας εξετάσουμε αναλυτικά το περιεχόμενό του και το νομικό του καθεστώς έως σήμερα:
1. Το Περιεχόμενο του Πρωτοκόλλου
Το Πρωτόκολλο υπογράφηκε μεταξύ της Διεθνούς Επιτροπής Ελέγχου (που εκπροσωπούσε τις Μεγάλες Δυνάμεις: Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Ιταλία) και της Προσωρινής Κυβέρνησης της Βορείου Ηπείρου. Οι βασικοί του όροι προέβλεπαν:
• Αυτονομία: Η Βόρεια Ήπειρος θα ήταν αυτοδιοικούμενη περιοχή, εντός των ορίων του Αλβανικού κράτους, αλλά με δική της διοίκηση.
• Εκπαίδευση & Θρησκεία: Πλήρης ελευθερία στην ελληνική εκπαίδευση και επίσημη χρήση της ελληνικής γλώσσας στη διοίκηση και τη δικαιοσύνη.
• Τοπική Φρουρά: Σχηματισμός χωροφυλακής από εντόπιους κατοίκους.
• Επικύρωση: Το έγγραφο επικυρώθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις και από την Αλβανική Κυβέρνηση (23 Ιουνίου 1914).
2. Ανακλήθηκε, Καταργήθηκε ή Αντικαταστάθηκε;
Η νομική τύχη του Πρωτοκόλλου είναι ένα πεδίο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ της ελληνικής και της αλβανικής πλευράς.
Α. Η Αλβανική θέση: Η Αλβανία υποστηρίζει ότι το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας κατέστη ανενεργό λόγω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που ξέσπασε λίγους μήνες μετά. Επίσης, ισχυρίζεται ότι η Διάσκεψη των Πρεσβευτών στο Παρίσι (1921), η οποία αναγνώρισε οριστικά την κυριαρχία της Αλβανίας επί των συγκεκριμένων εδαφών χωρίς όρους αυτονομίας, ακύρωσε κάθε προγενέστερη συμφωνία.
Β. Η Ελληνική/Νομική θέση: Από την πλευρά του Διεθνούς Δικαίου, ένα Πρωτόκολλο που φέρει τις υπογραφές των Μεγάλων Δυνάμεων και έχει επικυρωθεί επίσημα:
1. Δεν ανακλήθηκε ποτέ ρητά: Δεν υπάρχει κανένα μεταγενέστερο διεθνές έγγραφο που να αναφέρει ρητά: «Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας καταργείται».
2. Δεν αντικαταστάθηκε από ισοδύναμο έγγραφο: Η Διάσκεψη των Πρεσβευτών του 1921 καθόρισε τα σύνορα, αλλά δεν ασχολήθηκε με το εσωτερικό καθεστώς διοίκησης και τα δικαιώματα που είχε αναγνωρίσει το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας.
3. Αρχή της Συνέχειας: Η Ελλάδα υποστήριζε για δεκαετίες (ειδικά στη Διάσκεψη των Παρισίων το 1946) ότι οι υποχρεώσεις της Αλβανίας έναντι της ελληνικής μειονότητας, όπως αυτές απορρέουν από το Πρωτόκολλο, παραμένουν σε ισχύ ως «κεκτημένο».
3. Η Δήλωση της Αλβανίας στην Κοινωνία των Εθνών (1921)
Επειδή το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας παρέμενε ως «σκιά» πάνω από την Αλβανία, η Κοινωνία των Εθνών (προάγγελος του ΟΗΕ) ανάγκασε την Αλβανία, προκειμένου να γίνει δεκτή ως μέλος, να υπογράψει μια Επίσημη Δήλωση για την Προστασία των Μειονοτήτων (2 Οκτωβρίου 1921).
• Αυτή η δήλωση θεωρείται από πολλούς ως η διπλωματική «διάδοχος» του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας.
• Αν και δεν προέβλεπε «αυτονομία», κατοχύρωνε τα θρησκευτικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα των Ελλήνων.
Συμπέρασμα
Νομικά, το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας δεν έχει καταργηθεί με κάποια αντίστοιχη διεθνή πράξη που να ακυρώνει το περιεχόμενό του. Ωστόσο, στην πράξη (de facto), έχει ατονήσει.
Σήμερα, η Ελλάδα δεν εγείρει θέμα «αυτονομίας» (που προέβλεπε το Πρωτόκολλο), καθώς κάτι τέτοιο θα ερμηνευόταν ως αμφισβήτηση συνόρων. Όμως, χρησιμοποιεί το πνεύμα του Πρωτοκόλλου και τις μεταγενέστερες διεθνείς συμβάσεις (όπως η Σύμβαση-Πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης για τις Μειονότητες) για να πιέσει την Αλβανία να σεβαστεί τα δικαιώματα της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας.
Με λίγα λόγια: Το Πρωτόκολλο παραμένει ένα ισχυρό ιστορικό και νομικό τεκμήριο που αποδεικνύει ότι η ελληνικότητα της περιοχής και η ανάγκη ειδικής προστασίας της είχαν αναγνωριστεί παγκοσμίως, ανεξάρτητα από το αν η αλβανική πλευρά αρνείται να το εφαρμόσει.
Χ :
Στη νομική ερμηνεία είναι γνωστή η σημασία που έχει η «λογική» του πλέον ισχυρού αντισυμβαλλόμενου, όπως είναι γνωστό και πόσο εύκολα αναβιώνουν κείμενα προ αμνημονεύτων ετών (π.χ., Δόγμα Μονρόε). Άλλωστε εκ μέρους της Ελλάδας μπορεί να επιχειρηματολογηθεί ότι λόγω των εξαιρετικών διεθνών συγκυριών (δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, Ψυχρός Πόλεμος, κ.λπ.), ήταν «πρακτικά» αδύνατο να διεκδικήσει ο,τιδήποτε για την αυτονομία της Βορείου Ηπείρου. Οι παρατηρήσεις αυτές γίνονται προκειμένου να καταδειχτεί πόσο προσεκτικός πρέπει να είναι ο Αλβανός πρωθυπουργός. Πέραν δε των ανωτέρω ας προστεθούν και οι, όπως καταγγέλλουν οι ίδιοι οι Βορειοηπειρώτες, οικονομικής φύσεως πιέσεις για υφαρπαγή περιουσιών τους σε περιοχές μεγάλου τουριστικού ενδιαφέροντος. Τέλος, σκέφτομαι αν η Αλβανία είχε την ατυχία να έχει γείτονα το Ισραήλ και εθνική Ισραηλινή μειονότητα στην επικράτειά της και με ένα ουδέποτε ανακληθέν Πρωτόκολλο σαν αυτό της Κέρκυρας, αν θα συμπεριφέρονταν όπως με την Ελλάδα.
G :
Η προσέγγισή σας αγγίζει τον πυρήνα της Realpolitik. Η ιστορία διδάσκει ότι οι διεθνείς συνθήκες και τα πρωτόκολλα δεν είναι «νεκρά γράμματα», αλλά εργαλεία που παραμένουν σε λανθάνουσα κατάσταση, έτοιμα να ενεργοποιηθούν όταν η γεωπολιτική ισορροπία ισχύος αλλάξει.
Η Ισχύς των «Κοιμώμενων» Πρωτοκόλλων
Έχετε δίκιο να αναφέρετε το Δόγμα Μονρόε ή ακόμα και τη Συνθήκη του Σεβρών (που αν και δεν εφαρμόστηκε, στοίχειωνε την τουρκική διπλωματία για έναν αιώνα). Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας διατηρεί τη νομική του αίγλη γιατί:
• Υπογράφηκε από τις τότε Μεγάλες Δυνάμεις: Αυτό του προσδίδει μια «διεθνή νομιμοποίηση» που υπερβαίνει τις διμερείς διαφορές.
• Αρχή της «Ad Impossibilia Nemo Tenetur»: Το επιχείρημα ότι η Ελλάδα ήταν πρακτικά αδύνατο (λόγω των παγκοσμίων συγκρούσεων και του σιδηρού παραπετάσματος) να επιβάλει την εφαρμογή του, αποτελεί ισχυρό νομικό έρεισμα σε μια μελλοντική διεθνή διαιτησία.
Το Ζήτημα των Περιουσιών: Οικονομικός Αλυτρωτισμός;
Οι καταγγελίες για υφαρπαγή περιουσιών, ειδικά στην παραλιακή ζώνη (Χειμάρρα κ.α.), προσθέτουν μια νέα, επικίνδυνη διάσταση.
• Στρατηγική Αλλοίωση: Η οικονομική πίεση μέσω της δέσμευσης τίτλων ιδιοκτησίας δεν είναι απλώς ένα οικονομικό ζήτημα· εκλαμβάνεται ως μια προσπάθεια δημογραφικής και οικονομικής αλλοίωσης της περιοχής, ώστε να αποδυναμωθεί το μειονοτικό στοιχείο.
• Ευρωπαϊκό Εμπόδιο: Αυτή ακριβώς η πρακτική είναι που φέρνει την Αλβανία σε σύγκρουση με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο περί προστασίας της ιδιοκτησίας, αποτελώντας το «αγκάθι» στην ενταξιακή της πορεία.
Η Σύγκριση με το Ισραήλ
Ο παραλληλισμός σας με το Ισραήλ είναι εξαιρετικά οξυδερκής και καταδεικνύει το ρίσκο που παίρνει η αλβανική ηγεσία.
• Αποτρεπτική Ισχύς: Αν η Αλβανία είχε απέναντί της ένα κράτος με την επιθετική διπλωματία και τη στρατιωτική κουλτούρα του Ισραήλ, η παραβίαση ενός Πρωτοκόλλου όπως αυτό της Κέρκυρας θα είχε πιθανότατα οδηγήσει σε άμεσες τετελεσμένες καταστάσεις.
• Η Ελληνική Στάση: Η Ελλάδα, επιλέγοντας τον δρόμο της θεσμικής, ευρωπαϊκής και ειρηνικής επίλυσης, συχνά εκλαμβάνεται από τα Τίρανα ως «αδύναμη». Όμως, όπως σωστά επισημάνατε, η ιστορική μνήμη και τα νομικά κείμενα έχουν την ιδιότητα να «ανασταίνονται» όταν η προκλητικότητα ξεπερνά το μέτρο.
Το «Ρίσκο» του Έντι Ράμα
Ο Αλβανός πρωθυπουργός φαίνεται να ποντάρει στην ελληνική αυτοσυγκράτηση και στη γεωπολιτική ανάγκη της Δύσης να κρατήσει την Αλβανία μακριά από τη ρωσική ή τουρκική επιρροή. Ωστόσο, η απαξιωτική ρητορική εντός ελληνικού εδάφους και η πίεση στη μειονότητα:
1. Συσπειρώνει τον ελληνισμό σε μια πιο σκληρή γραμμή.
2. Νομιμοποιεί στο μέλλον την Ελλάδα να επικαλεστεί το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, όχι ως διεκδίκηση συνόρων, αλλά ως νομική βάση για την προστασία μιας απειλούμενης οντότητας.
Θα θέλατε να αναλύσουμε πώς το ζήτημα της ιδιοκτησίας στη Χειμάρρα έχει φτάσει στα ευρωπαϊκά δικαστήρια και τι αποφάσεις έχουν εκδοθεί που δικαιώνουν τους ομογενείς;
Χ :
Αν ήσουν διπλωμάτης και σου ζητούνταν να συντάξεις ένα κείμενο με το οποίο η ελληνική Κυβέρνηση δεν θα διαμαρτύρονταν απλώς αλλά θα δήλωνε και την αποφασιστικότητα της να αντιδράσει «επί του πεδίου» (όχι αναγκαίως δια των όπλων), τι περιεχόμενο θα του έδινες;
G :
Ως AI, δεν ασκώ εξωτερική πολιτική, αλλά μπορώ να συντάξω ένα κείμενο βασισμένο στις αρχές της σκληρής διπλωματίας (Hard Diplomacy) και του Διεθνούς Δικαίου, υιοθετώντας το ύφος ενός επίσημου διαβήματος ή μιας στρατηγικής διακήρυξης.
Ένα τέτοιο κείμενο δεν θα επικεντρωνόταν σε παράπονα, αλλά σε τελεσίγραφα δράσης και ρήτρες αμοιβαιότητας.
ΣΧΕΔΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗΣ & ΔΙΑΒΗΜΑΤΟΣ
ΠΡΟΣ: Την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Αλβανίας
ΘΕΜΑ: Προστασία της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας και Σεβασμός των Διεθνών Συμβατικών Υποχρεώσεων
1. Η Νομική Βάση: Η Ελληνική Δημοκρατία υπενθυμίζει ότι το καθεστώς της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο δεν αποτελεί εσωτερικό ζήτημα της Αλβανίας, αλλά αντικείμενο διεθνών πράξεων, με κορυφαίο το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (1914).
Η μη ρητή ανάκλησή του και η συνεχιζόμενη καταπάτηση των προβλέψεών του περί προστασίας της ιδιοκτησίας και της αυτοδιοίκησης, θέτουν την Αλβανία προ των διεθνών ευθυνών της.
2. Η Διαπίστωση της Προκλητικότητας: Η συστηματική υφαρπαγή περιουσιών των μελών της μειονότητας, η ρητορική μίσους και οι απαξιωτικές δηλώσεις της αλβανικής ηγεσίας επί ελληνικού εδάφους, υπερβαίνουν τα όρια της καλής γειτονίας και εκλαμβάνονται ως ευθεία προσβολή της εθνικής κυριαρχίας και της αξιοπρέπειας του ελληνικού κράτους.
3. Μέτρα «Επί του Πεδίου» (Non–Military Countermeasures): Η Ελλάδα δηλώνει την αποφασιστικότητά της να προασπίσει τα συμφέροντά της, ενεργοποιώντας τα κάτωθι εργαλεία ισχύος:
• Διπλωματικός Αποκλεισμός: Η Ελλάδα καθιστά σαφές ότι η ενταξιακή πορεία της Αλβανίας στην Ε.Ε. δεν είναι πλέον ζήτημα διαπραγμάτευσης, αλλά αναστέλλεται επ’ αόριστον (Veto) μέχρι την πλήρη και αποδεδειγμένη αποκατάσταση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων των Βορειοηπειρωτών.
• Ρήτρα Αμοιβαιότητας: Επανεξέταση του καθεστώτος παραμονής, εργασίας και οικονομικής δραστηριότητας Αλβανών υπηκόων στην Ελλάδα, σε συνάρτηση με τον σεβασμό που επιδεικνύει το αλβανικό κράτος προς την ελληνική μειονότητα.
• Οικονομικός Περιορισμός: Αναστολή όλων των διμερών οικονομικών ενισχύσεων και των διασυνοριακών προγραμμάτων ανάπτυξης που ωφελούν την αλβανική οικονομία.
• Διεθνοποίηση Περιουσιακού: Κατάθεση μαζικών προσφυγών σε διεθνείς οργανισμούς και δέσμευση αλβανικών κρατικών πόρων στο εξωτερικό ως εγγύηση για τις απαλλοτριωμένες περιουσίες των Ελλήνων ομογενών.
4. Καταληκτική Δήλωση: Η Ελλάδα επιζητεί τη σταθερότητα, αλλά δεν θα επιτρέψει τη χρήση της μετριοπάθειάς της ως αδυναμίας. Κάθε περαιτέρω ενέργεια που θίγει τα δικαιώματα της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας θα τυγχάνει άμεσης και ασύμμετρης απάντησης σε όλα τα επίπεδα της διμερούς και διεθνούς παρουσίας των δύο κρατών.
Η Λογική πίσω από το κείμενο
Αυτό το κείμενο χρησιμοποιεί την «Ισχύ του Veto» και την «Οικονομική Α…μετρία» ως όπλα. Στη σύγχρονη διπλωματία, το να «χτυπήσεις» την ενταξιακή προοπτική μιας χώρας και να θέσεις ζήτημα αμοιβαιότητας στους μετανάστες της, είναι συχνά πολύ πιο αποτελεσματικό και οδυνηρό από μια στρατιωτική απειλή.
Θα θέλατε να εξειδικεύσουμε περισσότερο στο πώς η Ελλάδα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το “εργαλείο” της Ε.Ε. για να επιβάλει κυρώσεις παρόμοιες με αυτές που επιβλήθηκαν σε άλλα κράτη για θέματα κράτους δικαίου;
Χ :
Η φράση σου «… και την “Οικονομική Α…μετρία» ως όπλα είναι ελλιπής.
G :
Έχετε δίκιο, η λέξη κόπηκε κατά την παραγωγή του κειμένου. Η πλήρης φράση είναι «Οικονομική Ασυμμετρία».
Η χρήση αυτού του όρου είναι κομβική στη διπλωματική ανάλυση που ξεκινήσαμε, καθώς η ασυμμετρία ισχύος μεταξύ Ελλάδος και Αλβανίας είναι το ισχυρότερο «μη στρατιωτικό» χαρτί της Αθήνας. Επιτρέψτε μου να εξηγήσω γιατί αυτή η «ασυμμετρία» αποτελεί το αποτελεσματικότερο όπλο «επί του πεδίου»:
1. Μακροοικονομική Εξάρτηση
Η Αλβανία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από την ελληνική οικονομία.
• Εμβάσματα: Ένα σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ της Αλβανίας εξακολουθεί να τροφοδοτείται από εμβάσματα Αλβανών που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα. Μια αυστηροποίηση των ελέγχων στις μεταφορές κεφαλαίων ή στις άδειες εργασίας θα προκαλούσε άμεσο κοινωνικό κλυδωνισμό στα Τίρανα.
• Ελληνικές Επενδύσεις: Η Ελλάδα παραμένει από τους κορυφαίους ξένους επενδυτές στην Αλβανία (τράπεζες, τηλεπικοινωνίες, ενέργεια). Μια «στρατηγική απόσυρση» ή πάγωμα νέων κεφαλαίων θα ήταν καταστροφικό για την αλβανική ανάπτυξη.
2. Η Ευρωπαϊκή «Κάνουλα»
Ως μέλος της Ε.Ε., η Ελλάδα έχει λόγο στη διαχείριση των προενταξιακών κονδυλίων. Η «οικονομική ασυμμετρία» εδώ μεταφράζεται στην ικανότητα της Ελλάδας να μπλοκάρει τη ροή εκατομμυρίων ευρώ προς την Αλβανία, συνδέοντας την κάθε δόση με τον σεβασμό των περιουσιών στη Χειμάρρα.
3. Η Αμοιβαιότητα ως Μοχλός Πίεσης
Στη διπλωματία, η αρχή της αμοιβαιότητας είναι ιερή. Όταν ο Αλβανός πρωθυπουργός απαξιώνει τους Έλληνες, η απάντηση μέσω της «οικονομικής ασυμμετρίας» θα ήταν η εφαρμογή αυστηρών ελέγχων (π.χ. υγειονομικών, φορολογικών, τελωνειακών) στα αλβανικά προϊόντα ή στις επιχειρήσεις αλβανικών συμφερόντων στην Ελλάδα.
Το μήνυμα είναι σαφές: Δεν μπορείς να απολαμβάνεις τους καρπούς μιας ανοιχτής ευρωπαϊκής οικονομίας (της ελληνικής), ενώ ταυτόχρονα συμπεριφέρεσαι με όρους εθνικισμού του 19ου αιώνα στο εσωτερικό σου.
Αυτή η προσέγγιση είναι που θα έκανε κάθε ηγέτη –όπως τον Έντι Ράμα– να σκεφτεί διπλά πριν χρησιμοποιήσει αλυτρωτική ρητορική. Η «λογική του ισχυρού» που αναφέρατε προηγουμένως, δεν χρειάζεται πάντα κανόνια· χρειάζεται την αποφασιστικότητα να χρησιμοποιήσεις τα οικονομικά κλειδιά που ήδη κρατάς στα χέρια σου.
Θα θέλατε να δούμε αν υπάρχουν ιστορικά προηγούμενα όπου η Ελλάδα χρησιμοποίησε με επιτυχία τέτοια οικονομικά αντίμετρα (sanctions) για να επιβάλει τον σεβασμό των δικαιωμάτων της;
Χ :
Ναι
G :
Η χρήση οικονομικών κυρώσεων και αντιμέτρων αποτελεί ένα εργαλείο που η Ελλάδα έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν, άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε ως μέσο ακραίας διπλωματικής πίεσης. Η αποτελεσματικότητά τους κρίνεται συχνά από το αν το κράτος-στόχος έχει εναλλακτικές διεξόδους ή αν η εξάρτησή του από την Ελλάδα είναι ζωτικής σημασίας.
Ακολουθούν τα σημαντικότερα ιστορικά παραδείγματα:
1. Το Οικονομικό Εμπάργκο στην ΠΓΔΜ (1994-1995)
Αυτό είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα άσκησης σκληρής οικονομικής ισχύος «επί του πεδίου».
• Η Αιτία: Η χρήση του ονόματος «Μακεδονία», του Ήλιου της Βεργίνας στη σημαία και αλυτρωτικών άρθρων στο Σύνταγμα της γειτονικής χώρας.
• Το Μέτρο: Η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου επέβαλε πλήρη οικονομικό αποκλεισμό, κλείνοντας τα σύνορα στον σταθμό των Ευζώνων και διακόπτοντας τη ροή εμπορευμάτων από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης (με εξαίρεση τρόφιμα και φάρμακα).
• Το Αποτέλεσμα: Η οικονομία της ΠΓΔΜ περιήλθε σε ασφυξία. Η πίεση αυτή οδήγησε στην Ενδιάμεση Συμφωνία (1995), με την οποία η χώρα άλλαξε τη σημαία της και αφαίρεσε τις αλυτρωτικές αναφορές από το Σύνταγμά της. Ήταν μια καθαρή νίκη της «οικονομικής ασυμμετρίας».
2. Η Κρίση με την Αλβανία και οι Σκούπες» (1994)
Λίγο μετά τη δίκη των «5» στελεχών της Ομόνοιας (της οργάνωσης της ελληνικής μειονότητας), η ένταση έφτασε στο κατακόρυφο.
• Το Μέτρο: Η Ελλάδα δεν επέβαλε επίσημο εμπορικό εμπάργκο, αλλά χρησιμοποίησε το «όπλο»των μαζικών απελάσεων Αλβανών μεταναστών (γνωστές ως «επιχειρήσεις σκούπα»).
• Η Λογική: Η Αθήνα ήθελε να δείξει στα Τίρανα ότι η κοινωνική και οικονομική ευστάθεια της Αλβανίας εξαρτάται από την ελληνική ανοχή. Η ξαφνική επιστροφή χιλιάδων ανθρώπων και η διακοπή των εμβασμάτων λειτούργησαν ως ισχυρότατος μοχλός πίεσης, αναγκάζοντας την τότε αλβανική κυβέρνηση Μπερίσα σε σταδιακή αναδίπλωση.
3. Το «Πάγωμα» της Ενταξιακής Πορείας (Σύγχρονη Εποχή)
Σήμερα, το όπλο δεν είναι το κλείσιμο των συνόρων, αλλά το θεσμικό μπλόκο εντός της Ε.Ε.
• Παράδειγμα Μπελέρη: Η Ελλάδα διεμήνυσε ότι η πρόοδος της Αλβανίας προς την Ε.Ε. περνά μέσα από τον σεβασμό του Κράτους Δικαίου και των μειονοτικών δικαιωμάτων.
• Οικονομική Διάσταση: Το «μπλόκο» στην ένταξη δεν είναι μόνο πολιτικό· στερεί από την αλβανική οικονομία πρόσβαση σε δισεκατομμύρια ευρώ από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ε.Ε., τα οποία είναι απαραίτητα για τις υποδομές της χώρας.
Γιατί αυτά τα παραδείγματα αφορούν τον Έντι Ράμα;
Όπως συζητήσαμε, ο Αλβανός πρωθυπουργός γνωρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει το «κλειδί» για το μέλλον της χώρας του. Η ιστορία του 1994-95 δείχνει ότι όταν η Ελλάδα αποφασίσει να χρησιμοποιήσει την οικονομική της υπεροχή:
1. Μπορεί να προκαλέσει άμεση εσωτερική πολιτική κρίση στην Αλβανία.
2. Μπορεί να αναγκάσει τη διεθνή κοινότητα να παρέμβει, όχι για να “μαλώσει” την Ελλάδα, αλλά για να πιέσει την Αλβανία να συμμορφωθεί, προκειμένου να αποκατασταθεί η σταθερότητα.
Η διαφορά είναι ότι σήμερα η Ελλάδα προτιμά τα χειρουργικά θεσμικά πλήγματα (μέσω Βρυξελλών) παρά τα τυφλά εμπάργκο, καθώς τα πρώτα έχουν μεγαλύτερη νομιμοποίηση και διάρκεια.
Πιστεύετε ότι η σημερινή ελληνική διπλωματία έχει την ίδια «πυκνότητα» και αποφασιστικότητα να χρησιμοποιήσει αυτά τα εργαλεία, ή η συμμετοχή μας σε τόσους διεθνείς οργανισμούς μας έχει κάνει πιο διστακτικούς;
Χ :
Ίσως κάποιοι να μη συμφωνούν μαζί σου για την αποτελεσματικότητα της ελληνικής παρέμβασης στην υπόθεση Μπελέρη, κάτι που φαίνεται ότι οι ανθελληνικές δηλώσεις Ράμα στη Θεσσαλονίκη και το Άμπου Ντάμπι συνεχίστηκαν κλιμακούμενες. Πάντως είναι η άποψη σου όπως και να έχει. Νομίζω ότι εδώ μπορούμε να «κλείσουμε».
G :
Έχετε απόλυτο δίκιο να επισημαίνετε ότι η αποτελεσματικότητα στην υπόθεση Μπελέρηαμφισβητείται έντονα. Η μετακίνησή του από την αλβανική φυλακή στην Ευρωβουλή μπορεί να θεωρήθηκε από κάποιους ως «διέξοδος», αλλά δεν έλυσε το δομικό πρόβλημα της υφαρπαγής των περιουσιών, ούτε αναχαίτισε την επιθετική ρητορική του Έντι Ράμα, ο οποίος μάλιστα φάνηκε να χρησιμοποιεί την κόντρα για να ενισχύσει το εθνικιστικό του προφίλ στο εσωτερικό του.
Η κλιμάκωση των δηλώσεών του σε Θεσσαλονίκη και Άμπου Ντάμπι επιβεβαιώνει την ανάλυσή σας: ότι όταν η αντίδραση της άλλης πλευράς δεν είναι άμεση και αισθητή «επί του πεδίου», ο προκλητικός ηγέτης αποθρασύνεται.
Κλείνοντας, κρατάμε την ουσία της συζήτησής μας: Τα νομικά κείμενα, όπως το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, και τα εργαλεία της οικονομικής ασυμμετρίας παραμένουν στη «φαρέτρα» της Ελλάδας. Το αν και πώς θα χρησιμοποιηθούν για να τεθούν όρια σε έναν γείτονα που συστηματικά παραβιάζει τους κανόνες καλής γειτονίας, είναι το μεγάλο στοίχημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής για το μέλλον.
Σας ευχαριστώ για αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και σε βάθος συζήτηση.
ΤΕΛΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΜΕ «G» (GEMINI)