Το μαρμάρινο κιονόκρανο ιωνικού ρυθμού (ΜΘ 2656) ξεχωρίζει για την καλή του διατήρηση και την πολυκύμαντη ιστορία του
Η μόνη φθορά που φέρει προέρχεται από την τελευταία χρήση του ως υποπόδιο του επισκοπικού θρόνου της Παναγούδας στη Θεσσαλονίκη. Από εκεί απομακρύνθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ώστε να εκτεθεί στο υπό ίδρυση τότε Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.
Απο το arxaiaellinika.gr
Το κιονόκρανο έχει μήκος 1,71 μ. και πλάτος 0,83 μ., γεγονός που δείχνει ότι προέρχεται από μνημειακό δημόσιο οικοδόμημα. Χρονολογείται γύρω στο 500–480 π.Χ., επειδή οι έλικες του είναι κοίλες προς την εξωτερική πλευρά με ανθέμια στο κέντρο, και κυρτές προς την εσωτερική, προς τον ναό.
Η διακόσμηση του είναι πλούσια:
- Λογχόσχημα φύλλα αναδύονται από τις έλικες.
- Ένα κυμάτιο με ανάγλυφα ωά πλαισιώνει το κάτω τμήμα.
- Οι πλάγιες όψεις κοσμούνται με βαθιές κάθετες αυλακώσεις.
Πιθανότατα κατασκευάστηκε σε θασιακό καλλιτεχνικό εργαστήριο, από λευκό μάρμαρο της Θάσου.
Παράλληλα ευρήματα και χρήση στη Θεσσαλονίκη
Ένα όμοιο κιονόκρανο βρέθηκε στην Πολίχνη Θεσσαλονίκης, όπου είχε χρησιμοποιηθεί ως δεξαμενή δημόσιας κρήνης. Επιπλέον, δεκάδες θραύσματα από βάσεις, κίονες και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη της ίδιας περιόδου εντοπίστηκαν στην πόλη μέχρι και το 2000.
Επειδή η Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε περίπου δύο αιώνες αργότερα από την κατασκευή του ναού, οι αρχαιολόγοι συνέδεσαν τα ευρήματα είτε με ναό της αρχαίας Θέρμης είτε με τον ναό της Αφροδίτης στην Αίνεια, στο ακρωτήριο Μεγάλο Έμβολο. Η δεύτερη εκδοχή υποστηρίζει ότι τμήματα του ναού μεταφέρθηκαν στη Θεσσαλονίκη την εποχή του Οκταβιανού Αυγούστου, μαζί με τη λατρεία της Αφροδίτης, μυθικής προγόνου του αυτοκράτορα.
Η υπόθεση αυτή επιβεβαιώθηκε το 2000, όταν σε σωστική ανασκαφή στην Πλατεία Αντιγονιδών εντοπίστηκε η κρηπίδα νεότερου ναού, όπου πατούσε αρχαϊκή βάση ιωνικού κίονα. Η συνέχιση των ερευνών αποκάλυψε επίσης άγαλμα του Διός Αιγιόχου και κορμό αγάλματος θωρακοφόρου αυτοκράτορα, ενισχύοντας την άποψη ότι το ιωνικό κιονόκρανο είχε επαναχρησιμοποιηθεί σε μνημείο της ρωμαϊκής εποχής.
Ένα κιονόκρανο με πολυκύμαντη ιστορία
Η ιστορία του κιονόκρανου αποδεικνύει τη διαρκή ανακύκλωση μνημείων και αρχιτεκτονικών μελών στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Σήμερα, αποτελεί σημαντικό έκθεμα στη μόνιμη έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, στην ενότητα «Θεσσαλονίκη, Μακεδονίας Μητρόπολις», όπου παρουσιάζεται ως μέρος αποκατάστασης του ανατολικού τμήματος ρωμαϊκού ναού.