Σε μια κίνηση που αναμένεται να πυροδοτήσει νέο κύκλο έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο
το κυβερνών κόμμα AKP της Τουρκίας προωθεί νομοσχέδιο που εκχωρεί στον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την απόλυτη εξουσία για την ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).
Σύμφωνα με το Bloomberg, η κίνηση αυτή στοχεύει στη μονομερή διεκδίκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε απόσταση έως και 200 ναυτικών μιλίων, αγνοώντας τις δυνητικές ΑΟΖ γειτονικών κρατών όπως η Ελλάδα και η Κύπρος.
Οι βασικοί πυλώνες του τουρκικού νομοσχεδίου
Το υπό κατάρτιση νομοσχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στον ορισμό θαλασσίων συνόρων, αλλά επεκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα οικονομικών και κυριαρχικών δραστηριοτήτων:
- Οικονομική εκμετάλλευση: Εξουσιοδοτεί τον Ερντογάν να διεκδικήσει δικαιώματα σε αλιεία, εξόρυξη ορυκτών και γεωτρήσεις υδρογονανθράκων.
- Θαλάσσια Πάρκα: Προβλέπει την ίδρυση προστατευόμενων ζωνών ακόμη και σε αμφισβητούμενα ύδατα (contested waters), εργαλειοποιώντας περιβαλλοντικά ζητήματα για την κατοχύρωση κυριαρχίας.
- Πολιτικό μήνυμα: Σύμφωνα με πηγές, η Άγκυρα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι δεν μπορεί να παραγκωνιστεί από τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Ανατολικής Μεσογείου.
Η σύγκρουση με το Διεθνές Δίκαιο και τη UNCLOS
Η κίνηση αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις διεθνώς αναγνωρισμένες πρακτικές, παρά την επιλεκτική επίκληση ορισμένων όρων. Παρόλο που η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει ΑΟΖ έως 200 μίλια, ορίζει ρητά ότι σε στενές θάλασσες απαιτούνται διμερείς συμφωνίες για τις αλληλεπικαλυπτόμενες ζώνες. Η Άγκυρα, που δεν έχει υπογράψει τη UNCLOS, αρνείται ότι τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Υποστηρίζει ότι τα όρια πρέπει να μετρώνται από την ηπειρωτική χώρα και ότι νησιωτικά κράτη όπως η Κύπρος έχουν δικαιώματα μόνο εντός των 12 ναυτικών μιλίων. Η Τουρκία εμπλέκει στις διεκδικήσεις της και το ψευδοκράτος, διεκδικώντας μερίδιο από τους ενεργειακούς πόρους ολόκληρου του νησιού.
Η δημοσιοποίηση αυτών των προθέσεων έρχεται σε μια στιγμή που οι ΗΠΑ πιέζουν για τη διατήρηση του διαλόγου μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη ένα έτοιμο πλαίσιο κυρώσεων κατά της Τουρκίας για παράνομες γεωτρήσεις, το οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί εκ νέου εάν η Τουρκία προχωρήσει σε μονομερείς ενέργειες σε αμφισβητούμενα ύδατα.
Η κίνηση αυτή του AKP ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια «νομιμοποίησης» του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέσω εσωτερικής νομοθεσίας, δημιουργώντας ένα τετελεσμένο γεγονός που θα δυσχεράνει περαιτέρω την εξεύρεση διπλωματικής λύσης.