Όχι άλλη γενιά σερβιτόρων: Πώς φτιάχνεις χώρα με 1,2 δις
Γράφει ο Ιάκωβος Ποθητός
Η ελληνική οικονομία πάσχει από στενή παραγωγική βάση και χαμηλή προστιθέμενη αξία. Δεν ισχύει το «δεν παράγουμε τίποτα»: η βιομηχανία έχει συνολική επίδραση 31% στο ΑΕΠ αν μετρήσουμε έμμεσες θέσεις. Το πρόβλημα είναι η σύνθεση: Μεταποίηση μόλις 5,4% του ΑΕΠ έναντι 15% μ.ο. ΕΕ. Χάθηκαν 168.000 βιομηχανικές θέσεις από τη δεκαετία ’70. Το 2024 η παραγωγή βοείου κρέατος έπεσε 15,6% και οι εισαγωγές αυξήθηκαν 19,1%.
Έχουμε ορυκτό πλούτο – 1οι στον κόσμο σε περλίτη, 2οι σε μπεντονίτη – αλλά η συμβολή στο ΑΕΠ είναι 2%. Εξάγουμε ακατέργαστο, εισάγουμε τελικό προϊόν. Καμία καθετοποίηση. Όμως 30-35% των βεβαιωμένων κοιτασμάτων είναι σε Natura 2000. Η αξιοποίηση δεν είναι μόνο «πολιτική βούληση».
Γιατί φτάσαμε εδώ: Η πολιτική επιλογή ’80-’90
Η αποβιομηχάνιση δεν έγινε τυχαία. Μεταπολιτευτικά, ποντάραμε σε φθηνό δανεικό χρήμα για κατανάλωση, όχι για επένδυση. Τουρισμός, δημόσιο συνοικοδομή έγιναν το «εύκολο ΑΕΠ». Η βιομηχανία θεωρήθηκε «βρώμικη» και ακριβή. Το αποτέλεσμα το ζούμε σήμερα: εισάγουμε λιπάσματα 100%, ενώ η ενέργεια είναι πανάκριβη για να τα φτιάξουμε εδώ.
Τα 4 συμπτώματα που βιώνει ο πολίτης
1. Brain Drain: 773.000 έφυγαν από το 2010. 7 στους 10 νέους δεν βλέπουν προοπτική. 22% των αποφοίτων ΟΠΑ στο εξωτερικό. «Στην Ελλάδα αδιαφορούν για τα πτυχία», λέει χημικός μηχανικός που δούλευε σερβιτόρος.
2. Μισθοί φτώχειας: 80% στην Έρευνα παίρνει 778 ευρώ έως 1.692 ευρώμικτά. Data Scientist: 1.600 ευρώ /μήνα εδώ, 45.000-55.000 ευρώ /χρόνο Γερμανία. Μελέτη ΙΟΒΕ: 1 ευρώ σε μεταποίηση φέρνει 2,1 ευρώ στο ΑΕΠ. Στον τουρισμό 1,6 ευρώ. Οι καλοί μισθοί είναι στη μεταποίηση.
3. Αγροτική κατάρρευση: 31% των αγροκτημάτων χάθηκε. Η ΚΑΠ ευνοεί βιομηχανικά αγροκτήματα. Ο μικρός κλείνει. Εισάγουμε τρόφιμα, εξάγουμε επιδοτήσεις.
4. Επιδόματα ως ασπιρίνη: Η κυβέρνηση επικαλείται «ευρωπαϊκές οροφές δαπανών». Σωστό. Όμως χωρίς διαρθρωτικές αλλαγές, το fuel pass των 800 εκατ. είναι ανακύκλωση του ΦΠΑ που πληρώσαμε λόγω ακρίβειας. Δεν λύνει την πηγή.
Ο αντίλογος: «Μήπως να γίνουμε η Φλόριντα της Ευρώπης;»
Υπάρχει και η άλλη σχολή: Η Ελλάδα δεν έχει συγκριτικό πλεονέκτημα στη βαριά βιομηχανία. Ενέργεια ακριβή, αγορά μικρή, χωρίς ενδοχώρα. Όλες οι ανεπτυγμένες χώρες αποβιομηχανίζονται. Το μέλλον είναι υπηρεσίες υψηλής αξίας: ναυτιλία, logistics, data centers, τουρισμός 12 μήνες, τεχνολογία.
Η απάντηση: Δεν είναι «ή βιομηχανία ή υπηρεσίες». Είναι «και τα δύο». Γερμανία έχει και Siemens και τουρισμό. Χωρίς παραγωγική βάση, οι υπηρεσίες σου γίνονται σερβιτόροι με 900 ευρώ. Με παραγωγική βάση, γίνονται μηχανικοί R&D με 3.000 ευρώ.
Ασπίδα 1: Δεν πολεμάμε τον τουρισμό. Πολεμάμε τον μονοδρομισμό. Δεν λέμε να κλείσουν καφετέριες. Λέμε να έχει επιλογή το παιδί με πτυχίο: καφετέρια με 900 ευρώ ή εργοστάσιο με 2.500 ευρώ. Σήμερα επιλογή δεν έχει.
Η συνταγή: 3 ρεαλιστικές προτάσεις με κόστος-χρόνο
1. Μπεντονίτης Μήλου: Καθετοποίηση σε 7ετία
Τώρα: Εξαγωγή ακατέργαστου → 100 ευρώ/τόνο.
Πρόταση: ΣΔΙΤ για εργοστάσιο φαρμακευτικής/καλλυντικής ποιότητας.
Κόστος: 180 εκατ. Χρηματοδότηση: 40% RRF, 30% ΕΤΕπ, 30% ιδιώτες. Μηδέν επιβάρυνση κρατικού προϋπολογισμού. Το RRF είναι ευρωπαϊκοί πόροι. Χρόνος: 2 χρόνια αδειοδότηση με fast track, 3 χρόνια κατασκευή, 2 χρόνια πιστοποιήσεις FDA.
Αποτέλεσμα: 2.000 ευρώ/τόνο, 400 θέσεις χημικών-μηχανικών.
Ασπίδα 2: Περιβάλλον και ανάπτυξη πάνε μαζί. Το εργοστάσιο θα γίνει σε ήδη οριοθετημένη λατομική ζώνη, εκτός οικισμών, με μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και εγγύηση αποκατάστασης. Όποιος φοβάται ότι «καταστρέφουμε τη Μήλο», να δει το Λαύριο: από αρχαία μεταλλεία έγινε τουριστικός προορισμός. Η ζημιά δεν είναι η βιομηχανία. Είναι η εγκατάλειψη.
Διασφαλίσεις: Καμία ανάπτυξη σε βάρος περιβάλλοντος. Τα έργα προϋποθέτουν μελέτες Natura, BAT τεχνολογίες, και δεσμεύσεις για τοπικές προσλήψεις. Ο τουρισμός δεν απειλείται: η Μήλος έχει και μπεντονίτη και ξενοδοχεία. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
2. Ελιά-Λάδι: Συνεταιρισμοί νέας γενιάς, όχι κρατισμός
Τώρα: Χύμα 3 ευρώ/λίτρο στους Ιταλούς.
Πρόταση: Όχι «υποχρεωτικοί» συνεταιρισμοί – αντιβαίνει δίκαιο ΕΕ. Αλλά: Κίνητρα σύστασης Ομάδων Παραγωγών με 60% επιδότηση τυποποιητηρίου, εφόσον δεσμεύονται σε 10ετές συμβόλαιο.Όχι άλλη γενιά σερβιτόρων: Πώς φτιάχνεις χώρα με 1,2 δισ.
3. Λιπάσματα: Ενεργειακή αυτονομία για αγρότη
Τώρα: 100% εισαγωγές. Αμμωνία θέλει ρεύμα 24/7.
Πρόταση: Βιομηχανικά πάρκα ΑΠΕ συν αποθήκευση H2 συν ειδικό τιμολόγιο για μονάδες λιπασμάτων/αγροτικής μεταποίησης.
Κόστος: 1,2 δισ. Χρηματοδότηση: RepowerEU συν ιδιώτες.
Χρόνος: 5 χρόνια.
Αποτέλεσμα: Κόστος παραγωγής -40%, τιμές τροφίμων -15%. Λύνεις ακρίβεια στην πηγή. Ναι, οι ΑΠΕ δεν δίνουν 24/7 ρεύμα σήμερα. Γι’ αυτό θες αποθήκευση συν δίκτυα. Χωρίς αυτό, δεν έχεις βιομηχανία.
Συμπέρασμα: Θέμα προτεραιοτήτων, όχι «δεν γίνεται»
Ο Στουρνάρας ζητά «εργαλειοθήκη για αναζωογόνηση». Η εργαλειοθήκη υπάρχει: φθηνή ενέργεια, γρήγορο κράτος, σύνδεση παιδείας-παραγωγής.
Η επιλογή είναι πολιτική: Θέλουμε οικονομία που φτιάχνει πράγματα ή οικονομία που σερβίρει καφέ; Αν θέλουμε το πρώτο, η λύση δεν είναι «να μοιράσουμε λεφτά». Είναι 10ετές σχέδιο με ΣΔΙΤ, RRF, και σύγκρουση με κατεστημένα – από γραφειοκρατία αδειοδότησης μέχρι ιδεοληψίες.
Αλλιώς, θα μετράμε «επενδυτική βαθμίδα» στα excel και θα χάνουμε τους επιστήμονες στα αεροδρόμια. Η απόφαση είναι δική μας.