Η βύθιση του γερμανικού αντιτορπιλικού ΤΑ 19 (πρώην ιταλικό Calatafimi) στην Σάμο τον Αύγουστο του 1944
Η ανάγκη για νέες ναυτικές μονάδες
Συγγραφέας: Μιχάλης Κατσικαρέλης, Ιστορικός στην Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού methormisakathektou.blog
Η αποδημία του Ελληνικού Στόλου στην Μέση Ανατολή τον Απρίλιο του 1941,
δημιούργησε την ανάγκη αναδιοργάνωσης αλλά και εκσυγχρονισμού. Πολύ γρήγορα τα ελληνικά πλοία ανέλαβαν περιπολίες αλλά και συνοδείες νηοπομπών μετά από επισκευές και τοποθετήσεις νέων σύγχρονων συσκευών όπως το ραντάρ και το A.S.D.I.C.[1] Πάγιο όμως αίτημα των Ελλήνων, ήταν η παραλαβή νέων ναυτικών μονάδων από τους Βρετανούς, προκειμένου να συνεισφέρουν με το συνεχώς αυξανόμενο ανθρώπινο δυναμικό που συγκεντρώνονταν στην Μέση Ανατολή.
Το υποβρύχιο Πιπίνος
Καθώς ο πόλεμος στην Μεσόγειο γινόταν όλο και πιο απαιτητικός, οι Βρετανοί συνειδητοποιούσαν την ακατάβλητη επιμονή των ελληνικών όπλων προς την συνέχιση της συμμαχικής προσπάθειας[2] Αποβλέποντας στην ικανότητα των στελεχών και των πληρωμάτων του Ελληνικού Ναυτικού αλλά και λόγω των μεγάλων απωλειών τους από τον πόλεμο, οι Βρετανοί προχώρησαν το 1943 σε γενναιόδωρες παραχωρήσεις νεότευκτων μονάδων.[3] Ανάμεσα στις μονάδες αυτές, ήταν το υποβρύχιο Πιπίνος το οποίο καθελκύστηκε στο Barrow–in Furness της Δυτικής Αγγλίας στα ναυπηγεία Vickers Armstrongs Ltd και παραλήφθηκε από το Ελληνικό Ναυτικό στις 28 Οκτωβρίου 1943 με την ονομασία «Υ 8».
Μετά από εντατική εκπαίδευσή του πληρώματος υπό τον Πλωτάρχη Αλέξανδρο Ράλλη, το Πιπίνος κατέπλευσε στην Μεσόγειο τον Φεβρουάριο του 1944. Έφερε ως οπλισμό 4 τορπιλοσωλήνες των 21 ιντσών στην πλώρη, ένα πυροβόλο των 3 ιντσών και 3 πολυβόλα Vickers. Η μέγιστη ταχύτητα του ήταν 13 κόμβοι εν επιφανεία και 9 εν καταδύσει. Το εκτόπισμα του ήταν 658 τόνοι και μπορούσε να φτάσει τους 740 σε κατάδυση με 40 άνδρες πλήρωμα.
Οι περιπολίες του Πιπίνος στην Ανατολική Μεσόγειο
Το Πιπίνος είχε ως βάση του την Βρετανική Μάλτα. Στις 7 Απριλίου, ανέλαβε πολεμική δράση και απέπλευσε στα πλαίσια περιπολίας μεταξύ Κυθήρων και Κρήτης ως τις αρχές του Ιουνίου. Στις 12 Ιουνίου, ο Πλωτάρχης Αλέξανδρος Ράλλης παρέδωσε καθήκοντα Κυβερνήτου στον Υποπλοίαρχο Κωνσταντίνο Λούνδρα. Η δεύτερη του περιπολία του διήρκεσε από τις 27 Ιουνίου έως και την 14 Ιουλίου ανάμεσα στον Πειραιά και Ρόδο.
Η τρίτη πολεμική περιπολία του Πιπίνος ξεκίνησε στις 25 Ιουλίου και μέσω του στενού των Αντικυθήρων, εισήλθε στο Αιγαίο στις 10 Ιουλίου το απόγευμα. Παρά τον εντοπισμό εχθρικών ιστιοφόρων στο Στενό της Μυκόνου, δεν μπόρεσε να τα προσβάλει λόγω της συστηματικής παρουσίας γερμανικών αεροπλάνων που εκτελούσαν ανθυποβρυχιακή έρευνα στην περιοχή.
Πιο τυχερό φάνηκε το Πιπίνος, όταν περιπολώντας στις 8 Αυγούστου ανάμεσα στην Ικαρία και την Σάμο, εντόπισε στις 11 το βράδυ στο νοτιοδυτικό άκρο της Σάμου, τρία πλοία, τα οποία φαίνεται να είχαν πορεία προς Βορρά. Επρόκειτο για ένα αντιτορπιλικό του ιταλικού τύπου Curtatone που ακολουθούνταν από ένα δεύτερο πλοίο που ήταν το μικρό φορτηγό Ωρίων Το τελευταίο χρησιμοποιείτο για το ανεφοδιασμό των ελληνικών φάρων προ Κατοχής, αλλά πλέον εξυπηρετούσε τις ανάγκες των Γερμανών, καθώς και ένα μικρότερο.
Το αντιτορπιλικό εξέπεμπε με συσκευή A.S.D.I.C. Με τα εχθρικά πλοία να κατευθύνονται προς τα ανατολικά, ο κυβερνήτης του Πιπίνος καταδύθηκε για να επιτεθεί, αλλά το αντιτορπιλικό έστρεψε τάχιστα προς τις βορειοδυτικές ακτές της Σάμου, ενώ το Ωρίων συνέχισε προς δυτικά προς τις νότιες ακτές τις Σάμου με το μικρότερου εκτοπίσματος πλοίο.
Η προσβολή στο Καρλόβασι
Γρήγορα χάθηκε η επαφή με τα πλοία του Άξονα και για αυτό το Πιπίνος επιδόθηκε σε επίπονη και εξαντλητική έρευνα στις βόρειες ακτές της Σάμου στην οποία βρίσκονται τα δύο μεγαλύτερα λιμάνια της Σάμου, το Καρλόβασι και το Βαθύ. Στις 8 το πρωί της 9ης Αυγούστου, φάνηκαν καπνοί στον λιμένα του Καρλόβασι.[4] Το ελληνικό υποβρύχιο πλησιάζοντας ξεχώρισε ένα ιταλικού τύπου αντιτορπιλικό πιθανότατα της προηγούμενης νύχτας με γερμανική σημαία, παραβεβλημένο εσωτερικά του δυτικού κυματοθραύστη, ενώ το Ωρίωνευρισκόταν ανατολικά. Δύο μικρότερα σκάφη ήταν εντός του λιμανιού επίσης.
Εξαιτίας της στενότητας του ανοίγματος του λιμένα, έμοιαζε αδύνατο να προσβληθούν τα εχθρικά πλοία με τορπίλη η οποία θα εκτοξεύονταν εκτός αυτού. Για αυτό, το Πιπίνος ανέμενε στα ανοιχτά για την έξοδο κάποιου στόχου από το λιμάνι ενεδρεύοντας. Το μεσημέρι το ελληνικό υποβρύχιο αναγκάστηκε να καταδυθεί καθώς ένα γερμανικό υδροπλάνο Dornier πέταξε σε κοντινή απόσταση.
Οι ελπίδες του ελληνικού πληρώματος έγιναν πραγματικότητα, όταν στις 16:58 το αντιτορπιλικό έμοιαζε να κινείται και καθώς εξέρχονταν στις 17:05 του λιμένα, το ελληνικό υποβρύχιο έβαλε προς αυτό από περισκοπικό βάθος[5] δέσμη τεσσάρων τορπιλών. Η δεύτερη τορπίλη έπληξε το αντιτορπιλικό στο ύψος της πλωριάς καπνοδόχου. Στην συνέχεια, το αντιτορπιλικό προσπάθησε να πλησιάσει την ακτή. Όμως στις 17:30 πήρε κλίση προς τα δεξιά, ενώ κόπηκε στη συνέχεια στα δύο και βυθίστηκε καθώς «η πρύμνη του εχθρικού σκάφους ενώθηκε με την πλώρη του προς τα πάνω».[6] Επρόκειτο για το πρώην ιταλικό αντιτορπιλικό Calatafimi[7] το οποίο είχε μετονομαστεί από τους Γερμανούς σε ΤΑ 19.
Ενθαρρυμένος ο κυβερνήτης Υποπλοίαρχος Λούνδρας αποφάσισε να επιτεθεί και κατά των αγκυροβολημένων πλοίων εντός του λιμένα Καρλόβασι. Αποκλείοντας την επίθεση με το πυροβόλο λόγω πιθανών ζημιών στην ίδια την πόλη, λόγω της ύπαρξης γερμανικής πυροβολαρχίας αλλά και του μικρού βάθους του λιμανιού, έβαλε συνολικά τέσσερεις τορπίλες από απόσταση 1000 μέτρων και κάτω, έξω από το λιμάνι. Οι τρεις πρώτες τορπίλες προσέκρουσαν τον κυματοθραύστη και την ακτή αλλά η τέταρτη προσέκρουσε στην πρύμνη του Ωρίων, ενώ καπνός και μεγάλη ποσότητα νερού κάλυψε σχεδόν το πλοίο.
Με την διάλυση του καπνού το Ωρίων συνέχισε να επιπλέει αλλά με εμφανώς βεβλαμένες τις υπερκατασκευές του.[8] Το σκοτάδι που ακολούθησε, δεν επέτρεψε καλύτερη παρατήρηση για τα αποτελέσματα, ενώ το Πιπίνος έλαβε το δρόμο της επιστροφής προς Βορρά, καθώς η διάρκεια περιπολίας του λάμβανε τέλος. Σύμφωνα με τον Ανθυποπλοίαρχο Μάριο Χόρς, τρίτο κατά σειρά στην ιεραρχία του Πιπίνος την περίοδο εκείνη, στο Ωρίων προσβαλλόμενο από την τέταρτη τορπίλη, δημιουργήθηκε μια μεγάλη οπή. Λόγω του μικρού βάθους του λιμανιού στο σημείο εκείνο, το πλοίο χωρίς να πάρει κλίση προσάραξε στα ρηχά. Ένα μήνα μετά, επισκευασμένο και προσπαθώντας να περάσει το Στενό Ικαρίας-Σάμου, βούλιαξε.[9]
Οι έπαινοι
Το Πιπίνος έφτασε στην Μάλτα, την βάση του, στις παραμονές του Δεκαπενταύγουστου. Ο Αρχηγός Στόλου Αντιναύαρχος Πέτρος Βούλγαρης, έστειλε επαινετικό σήμα με ημερομηνία 11 Αυγούστου σε μη επίσημο τόνο το οποίο έγραφε: «Μπράβο σας παιδιά» ενώ στον Ανώτατο Διοικητή Υποβρυχίων(Α.Δ.Υ.) Πλοίαρχο Περικλή Αντωνόπουλο έστειλε την ίδια μέρα: «Θερμά συγχαρητήρια διά του ΠΙΠΙΝΟΝ. Υποβάλλατε προτάσεις δι’ ηθικάς αμοιβάς». Πολλά συγχαρητήρια απέστειλε και ο Άγγλος Στόλαρχος Μεσογείου Ναύαρχος Bernard Rawlings.
Η τολμηρή ενέργεια του Πιπίνος ήταν αποτέλεσμα της εξαιρετικής εκπαίδευσης του πληρώματος του στο νέο υλικό αλλά και της επιμονής του κυβερνήτη, του υποπλοιάρχου Κωνσταντίνου Λούνδρα. Και όλα αυτά, παρά την έντονη ανθυποβρυχιακή δράση του εχθρού στην περιοχή με πλοία αλλά και αεροπλάνα. Η επόμενη του περιπολία πριν την επάνοδο του Ελληνικού Στόλου στο Αιγαίο, ήταν από τα τέλη Αυγούστου έως τις 12 Σεπτεμβρίου και η τελευταία του από τις 9 έως την 16 Οκτωβρίου, όταν και κατέπλευσε στην απελευθερωμένη Μυτιλήνη. Την ίδια μέρα είχε καταπλεύσει και ο υπόλοιπος Ελληνικός Στόλος στο Φάληρο φέρνοντας την πολυπόθητη Ελευθερία!
Βιβλιογραφία
- Γέροντας Παναγιώτης, Μεθ’ Ορμής Ακαθέκτου, Β΄ Έκδοση, Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού, Αθήνα 2019.
- Φωκάς Δημήτριος, Έκθεσις επί της δράσεως του Ναυτικού κατά τον πόλεμον 1940-1944, Τόμος Β΄, Τυπογραφείο ΠΝ, Αθήνα 1953.
- Δημητρακόπουλος Αναστάσιος, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος – Οι πολεμιστές του Ναυτικού Θυμούνται, Τόμος Ε΄,Ναυτικό Μουσείο Ελλάδας, Πειραιάς 2011.
Πηγή διαδικτύου
[1] ΑSDIC: Anti Submarine Detection Investigation Committee. Πρόκειται για συσκευή ανίχνευσης υποβρυχίων. Πηγή: https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/asdic. Ανακτήθηκε την 29/7/2023.
[2] Δημήτριος Φωκάς, Έκθεσις επί της δράσεως του Ναυτικού κατά τον πόλεμον 1940-1944, Τόμος Β΄, Τυπογραφείο ΠΝ, Αθήνα 1953, σ. 317.
[3] Γέροντας Παναγιώτης, Μεθ’ Ορμής Ακαθέκτου, Β’ Έκδοση, Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού, Αθήνα 2019, σ. 537-538.
[4] Δημήτριος Φωκάς, ό.π., σ. 500.
[5] Δημητρακόπουλος Αναστάσιος, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος – Οι πολεμιστές του Ναυτικού Θυμούνται, Τόμος Ε΄,Ναυτικό Μουσείο Ελλάδας, Πειραιάς 201, σ. 288. Το περισκοπικό βάθος ήταν 13 μέτρα.
[6] Στο ίδιο, σ. 288.
[7] Δημήτριος Φωκάς, ό.π., σ. 501. Το πρώην ιταλικό αντιτορπιλικό Calatafimiήταν κλάσεως Curtatone, ναυπηγήσεως 1922, εκτοπίσματος 967 τόνων και μέγιστης ταχύτητας 32 μιλίων ανά ώρα. Μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας το 1943 επιχειρούσε με γερμανικό πλήρωμα.
[8] Στο ίδιο, σ. 501
[9]Δημητρακόπουλος Αναστάσιος, ό.π. , σ. 413.
