Η ατίμωση των ιερών μπορεί να τιμωρηθεί και να καθαρθεί από τους ανθρώπους μόνο με αίμα
Παναγιώτης Λιάκος
«δημοκρατία»
«Γυμνώθη από τα ράκη του ο πολύβουλος Οδυσσεύς
και στο κατώφλι σάλταρε με τόξο και φαρέτρα
γεμάτη βέλη, κι έχυνε βέλη με γρηγοράδα
εμπρός στα πόδια του, αυτού, και είπε στους μνηστήρες:
“Αυτός ο άθλος άβλαβος τελέστηκε και τώρα
θα βάλω στόχο που κανείς άνδρας άλλος δεν χτύπησε,
μήπως πετύχω και μου δώση δόξα ο Απόλλων”.
Είπε, και στον Αντίνοο έστειλε το πικρό βέλος».
Ομήρου «Οδύσσεια», Ραψ. Χ, στ. 1-8, έμμετρη μετάφραση Κώστας Δούκας, εκδ. Αιγηίς, Αθήνα: 2017, σελ. 725.
Ο νόμιμος ηγέτης του τόπου και αφέντης του οίκου απουσιάζει σε εκστρατεία και τη θέση του έχουν καταλάβει παράσιτα, τα οποία μολύνουν την ιερότητα της εστίας, οικειοποιούνται την κινητή και ακίνητη περιουσία του, διεκδικούν την ίδια τη γυναίκα του και μιαίνουν ό,τι αγγίζουν.
Ο πολεμιστής επιστρέφει από τις μάχες και τις περιπλανήσεις του και θέλει να ορίσει ξανά τα του οίκου του. Το έλεος για τους καπήλους, τους βέβηλους, τους «μνηστήρες» είναι ανύπαρκτο. Η μνηστηροφονία είναι απαραίτητη προϋπόθεση της επανεκκίνησης του βίου σε ρυθμό κανονικό, με αρμονία και τάξη.
Ο πρώτος μνηστήρας που πέφτει νεκρός από τα χέρια του Οδυσσέα είναι ο Αντίνοος. Στους στίχους 15-20 της Ραψωδίας Χ διαβάζουμε: «Σημάδι βάζει τον λαιμό και τον χτυπά με βέλος / κι από τον απαλό λαιμό αντικρύ περνάει η ακύ. / Γέρνει απ’ την άλλη, κι έπεσε το κύπελλο απ’ το χέρι / του χτυπημένου, κι έτρεξ’ ευθύς αίμα παχύ απ’ την ρίνα / ανθρώπινο. Κι ευθύς μακριά του ώθησε το τραπέζι / με μια κλωτσιά και χύθηκαν τα φαγητά στην γη».
Η ομηρική περιγραφή είναι τόσο ζωντανή, γεμάτη με εικόνες και ήχους από την πραγματική ζωή, ώστε θυμίζει ρεπορτάζ, πλάνα από σύγκρουση την οποία κατέγραψε κινηματογραφικός φακός και όχι ποίημα που έγραψε κάποιος «τυφλός». Η αιχμή του βέλους που διαπερνά τον λαιμό του Αντίνοου, το κύπελλο που πέφτει από το χέρι του και το αίμα που χύνεται πηχτό από τη μύτη του δίνουν μια αίσθηση λήψης στιγμιότυπου σε αργή κίνηση – μια σύλληψη μοναδική, που διατηρεί τη γοητεία και το μεγαλείο της αλώβητα μέχρι σήμερα. Η δύναμη των λόγων του Ομήρου ξεπερνά κάθε απόπειρα περιγραφής και αξιολόγησής τους.
Ομως το μήνυμα του πατέρα του ελληνικού έπους δεν είναι απλώς… αισθητικό και εικονοπλαστικό, αλλά βαθιά πολιτικό και εξαιρετικά απλό. Η ατίμωση των ιερών μπορεί να τιμωρηθεί και να καθαρθεί από τους ανθρώπους μόνο με αίμα. Ο Θεός έχει τον δικό του τρόπο να απονέμει αληθινή Δικαιοσύνη. Το είδος μας, όμως, έχει τον δικό του τρόπο να ξεκαθαρίζει τα πράγματα. Οτιδήποτε στρέφεται με τόσο ευθύ, βέβηλο και ιταμό τρόπο εναντίον των ανθρωπίνων εστιών πρέπει να τερματίζεται άμεσα, οριστικά, δίχως δισταγμούς.
Ο Οδυσσέας δεν διαπραγματεύεται με τους μνηστήρες. Με μερικούς συζητά, αλλά όλοι οι διάλογοι έχουν τελικό στόχο την εξόντωσή τους, όχι κάποια… συνεννόηση. Επίσης αξίζει να σημειωθεί το όνομα του πρώτου μνηστήρα που φονεύεται. Είναι ο Αντίνοος, αυτός που ετυμολογικά ερμηνεύεται και ως εκείνος που βρίσκεται απέναντι από την ορθή φορά του νου και αντιλέγει στο σωστό (Αντί+νους). Δεν είναι τυχαία η περιγραφή του φόνου του Αντίνοου με το βέλος που διαπερνά τον λαιμό του. Ο Ομηρος υποδεικνύει τον σωστό τρόπο να αποκατασταθεί η τάξη σε μια πολιτεία διαλυμένη και παραδομένη στη φθορά και τη σήψη. Πρώτα πρέπει να καταπολεμηθεί ο μηχανισμός που στήνεται από τους «μνηστήρες» για να συγκαλύπτεται η αλήθεια και να παρουσιάζεται το μαύρο σαν άσπρο. Αυτό στην εποχή μας μπορεί να «μεταφραστεί» σαν ανάγκη κυριαρχίας στο επικοινωνιακό πεδίο.
Το βέλος που πρέπει να εκτοξεύσουν οι υγιείς δυνάμεις της κοινωνίας εναντίον του σύγχρονου Αντίνοος είναι η αλήθεια. Το τόξο που μπορεί να δώσει την απαραίτητη ώθηση στο βέλος της αληθείας είναι ισχυρά ΜΜΕ και μηχανισμοί παραγωγής ιδεολογίας, που υπηρετούν φανατικά τον λαό και την πατρίδα. Μόνο έτσι μπορεί να καθαρθεί το άγος που μας μολύνει και μας τυραννά.