Η εικόνα κατάρρευσης φέρνει την τουρκική επίθεση ακόμα πιο κοντά.
Του Ανδρέα Μουντζουρούλια απο το directus.gr
Η ημερομηνία της 16ης Απριλίου 2017 ήταν σημείο καμπής για την Τουρκία. Στο δημοψήφισμα ψηφίστηκε η συνταγματική τροποποίηση που ετοίμασε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και υποστηρίχθηκε από το MHP. Η μετάβαση στο Προεδρικό Κυβερνητικό Σύστημα εγκρίθηκε με 51,41 τοις εκατό με δημοψήφισμα, το οποίο έγινε με αμφίβολο τρόπο και όπου υπήρχαν έντονες υποψίες ότι είχαν ”μαγειρευτεί” οι αριθμοί.
Ως αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, όλη η διοίκηση και η εξουσία συγκεντρώθηκαν στα χέρια ενός και μόνο ανθρώπου. Έκτοτε, η οικονομία στην Τουρκία έχει καταρρεύσει, η αδικία έχει εξαπλωθεί σε όλους τους τομείς, οι κρίσεις έχουν γίνει «σταθερές», οι μεγάλες ουρές για φθηνό φαγητό έχουν αρχίσει να εμφανίζονται σε όλη τη χώρα, οι ασυνέπειες στην εξωτερική πολιτική έχουν επανέλθει στο νέο φυσιολογικό , ακόμη και η δημοκρατία έχει γίνει κάτι το περιζήτητο πλέον. Ο πίνακας αποτελεσμάτων που προκύπτει όσο κοιτάζουμε πίσω τα τελευταία 5 χρόνια συνοψίζει τη δεινή κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η χώρα.
Κατάρρευση της Οικονομίας
Με το νέο κυβερνητικό σύστημα, υπήρξε πλήρης κατάρρευση στην οικονομία. Το εθνικό εισόδημα, που ήταν 859 δισ. δολάρια το 2017, έπεσε στα 803 δισ. δολάρια το 2021. Το κατά κεφαλήν εισόδημα μειώθηκε από 10 χιλιάδες 696 δολάρια σε 9 χιλιάδες 539 δολάρια. Ενώ ο αριθμός των ανέργων ήταν 6 εκατομμύρια 525 χιλιάδες το 2017, ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 7 εκατομμύρια 989 χιλιάδες φέτος. Στο μεταξύ οι πολίτες δεν μπορούσαν να αγοράσουν ψωμί. Ο πληθωρισμός των καταναλωτών ήταν 9,22 τοις εκατό το 2017, το ποσοστό αυτό εκτινάχθηκε στο 54,4 τοις εκατό το 2022.
Οι πολίτες, των οποίων τα εισοδήματα έχουν λιώσει από τον πληθωρισμό, βρίσκονται στην ουρά για φτηνό λάδι και ψωμί σχεδόν σε κάθε γειτονιά. Ακόμη και οι πιο βασικές ανάγκες δεν μπορούν πλέον να καλυφθούν. Στις 16 Απριλίου 2017, 1 δολάριο είχε αντιστοιχί 3,69 τουρκικές λίρες. Το 2022, το 1 δολάριο είναι περίπου 14,64 τουρκικές λίες. Τη χρονιά του δημοψηφίσματος η τιμή του λίτρου του πετρελαίου ήταν 4,68 τουρκικές λίρες. Αυτή τη στιγμή, η τιμή του λίτρου ντίζελ έχει ξεπεράσει τις 20 τουρκικές λίρες. Η οικονομική καταστροφή, ο υψηλός πληθωρισμός, η κατάσταση εκατομμυρίων πολιτών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας δεν έχουν επιβραδύνει τις υπερβολικές δαπάνες του Παλατιού. Μόνος του ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ξόδεψε τα εισοδήματα ενός μήνα εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών με το όνομα «κρυφές δαπάνες υπηρεσιών».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε το Υπουργείο Οικονομικών Οικονομικών, ο προϋπολογισμός της κεντρικής κυβέρνησης παρουσίασε έλλειμμα 69 δισεκατομμυρίων τουρκικών λιρών τον Μάρτιο του 2022. Σε αυτήν την περίοδο, η αύξηση των δαπανών κατά 102,3 τοις εκατό σε ετήσια βάση ήταν ο καθοριστικός παράγοντας για την επιδείνωση στις προοπτικές του προϋπολογισμού. Τον Μάρτιο του 2022, οι δαπάνες του προϋπολογισμού της κεντρικής κυβέρνησης ήταν 224,9 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες και τα έσοδα του προϋπολογισμού ήταν 156 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες.
Όπως αποκάλυψαν τα στοιχεία, οι βάναυσες δαπάνες του AKP συνεχίστηκαν. Περίπου 788 εκατομμύρια 491 χιλιάδες τουρκικές λίρες δαπανήθηκαν τον Μάρτιο του 2022, για τα ακαταλόγιστα κρυφά έξοδα εξυπηρέτησης που μόνο ο Πρόεδρος μπορεί να χρησιμοποιήσει. Η αύξηση ενός μηνός στα καλυμμένα έξοδα έφτασε το 366 τοις εκατό. Το συνολικό ποσό της συγκαλυμμένης δαπάνης που δαπανήθηκε το τρίμηνο του τρέχοντος έτους ήταν 1 δισ. 14 εκατ. 688 χιλιάδες τουρκικές λίρες. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία δαπανών, οι συγκαλυμμένες δαπάνες πιστώσεων του Ερντογάν τον Μάρτιο καταγράφηκαν ως ρεκόρ όλων των εποχών. Μόνο οι δαπάνες που έγιναν τον Μάρτιο του 2022, ξεπέρασαν τις ετήσιες δαπάνες για κρυφές αποζημιώσεις που έγιναν το 2006, το 2007, το 2008, το 2009 και το 2010. Το προηγούμενο ρεκόρ κατέρριψε ο Ερντογάν τον Ιούνιο του 2021, με δαπάνες 463 εκατ. τουρκικών λιρών.
Η πρακτική της κυβέρνησης «One Man», η οποία αναθέτει σε εξωτερικούς συνεργάτες σχεδόν κάθε έργο του κοινού με υψηλό κόστος, είχε επίσης βαρύ βάρος στον προϋπολογισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία δαπανών, 3 δισεκατομμύρια 27 εκατομμύρια τουρκικές λίρες δαπανήθηκαν τον Ιανουάριο του 2022, 4 δισεκατομμύρια 862 εκατομμύρια τουρκικές λίρες τον Φεβρουάριο του 2022 και 5 δισεκατομμύρια 74 εκατομμύρια τουρκικές λίρες τον Μάρτιο του 2022 από τη θέση «αγορές υπηρεσιών». Για αγορές υπηρεσιών, 12 δισεκατομμύρια 964 εκατομμύρια τουρκικές λίρες βγήκαν από τα ταμεία του κράτους σε τρεις μήνες. Οι εργολάβοι, που πλούτισαν με έργα κατασκευής, λειτουργίας, μεταφοράς κατά την περίοδο του ΑΚΡ, συνεχίζουν να γεμίζουν τα ταμεία τους το 2022. Το ποσό που δαπανήθηκε για εργολαβικά έξοδα το πρώτο τρίμηνο του 2022 ήταν 7 δισεκατομμύρια 925 εκατομμύρια 622 χιλιάδες τουρκικές λίρες. Μόνο τον Μάρτιο από τον δημόσιο προϋπολογισμό μεταφέρθηκαν 5 δισ. 620 εκατ. τουρκικές λίρες στους εργολάβους. Οι δαπάνες τον Μάρτιο αυξήθηκαν κατά 247 τοις εκατό σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα.
Δημόσια ιδρύματα, τα οποία βρίσκονται στο επίκεντρο των διεκδικήσεων ιδιωτικοποίησης, πήραν επίσης υψηλά χρέη από το Δημόσιο αυτό το μήνα. Ένα από αυτά τα ιδρύματα, η BOTAŞ, δανείστηκε 37 δισεκατομμύρια 800 εκατομμύρια τουρκικές λίρες από το κράτος τον Μάρτιο του 2022. Σε αυτήν την περίοδο, το 18 τοις εκατό των δαπανών του προϋπολογισμού δαπανήθηκε για τη BOTAŞ. Έτσι, το ποσό που διατέθηκε από τον προϋπολογισμό της BOTAS τους τελευταίους 10 μήνες ήταν 126,7 δισ. τουρκικές λίρες. Δάνειο 430 εκατομμυρίων τουρκικών λιρών δόθηκε στη Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεων Τσαγιού, 230 εκατομμύρια τουρκικές λίρες δόθηκαν στην Τουρκική Αρχή Σκληρού Άνθρακα, 55 εκατομμύρια τουρκικές λίρες στην Turkey Rail System Vehicles Industry A.Ş. και 650 εκατομμύρια τουρκικές λίρες στην TCDD.
Εξωτερική πολιτική
Το 2021 δημιουργήθηκαν θερμές επαφές με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία οι Τούρκοι μέχρι πρότινος τα κατηγορούσαν ότι βρίσκονταν πίσω από την απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016. Επιπλέον, άρχισαν να γίνονται βήματα «ομαλοποίησης» με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και την Αρμενία. Η βαθιά οικονομική κρίση βρίσκεται πίσω από τις προσπάθειες του AKP να γίνει φίλος με τους «πρώην εχθρούς» του. Δεδομένου ότι η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την κρίση, έστρεψε την πορεία της προς τις χώρες του Κόλπου αναζητώντας ζεστό χρήμα.
Οι κοινωνικοί δείκτες σημείωσαν επίσης πτώση
Υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση στην κοινωνία ότι η κυβέρνηση του AKP έλαβε ένα αμφισβητήσιμο «ναι» από το δημοψήφισμα. Αυτό που έγινε στο δημοψήφισμα ήταν και ο δείκτης του τελειωτικού χτυπήματος στη δικαιοσύνη. Η κυβέρνηση αύξησε τις πιέσεις της στο δικαστικό σώμα. Σύμφωνα με την έκθεση του World Justice Project, η Τουρκία ήταν 101η στον δείκτη θεμελιωδών δικαιωμάτων το 2017. Στα τέλη του 2021 έπεσε στην 117η θέση. Αν και η κυβέρνηση του AKP υποστηρίζει μια προσέγγιση «μηδενικής ανοχής στα βασανιστήρια», αμέτρητοι άνθρωποι έχουν βασανιστεί στις φυλακές και από τις αρχές επιβολής του νόμου τα τελευταία χρόνια. Η Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης διαπίστωσε ότι υπήρξε μεγάλος αριθμός υποθέσεων βασανιστηρίων στην Τουρκία το 2017 και το 2019.
Η ελευθερία της έκφρασης στην Τουρκία υπό το Προεδρικό Σύστημα έχει επίσης υποφέρει πολύ τα τελευταία 5 χρόνια. Η κυβέρνηση αύξησε την επαγρύπνησή της ενάντια στον ανεξάρτητο Τύπο. Πολλά μέσα ενημέρωσης δόθηκαν σε άτομα που ήταν υπέρ των επιχειρήσεων με δάνεια από δημόσιες τράπεζες. Η Τουρκία κατατάχθηκε στην 155η θέση στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2017 που ανακοινώθηκε από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα. Σύμφωνα με τον ίδιο δείκτη, η Τουρκία κατέλαβε την 154η θέση το 2021. Τα τελευταία 5 χρόνια, αμέτρητοι δημοσιογράφοι και διανοούμενοι κρατήθηκαν και κρατήθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τίποτα δεν άλλαξε στην πίεση στον Τύπο.
Η κυβέρνηση του Ερντογάν δεν έχει σημειώσει καμία πρόοδο στον τομέα της εκπαίδευσης μετά το δημοψήφισμα. Με 39 τοις εκατό, η Τουρκία είναι μία από τις 2 χώρες με τον υψηλότερο αριθμό ατόμων που δεν έχουν βασικές δεξιότητες όπως η κατανόηση ανάγνωσης, οι βασικές γνώσεις μαθηματικών και η απλή επίλυση προβλημάτων στον ΟΟΣΑ. Από το 2022, υπάρχουν περισσότερα από 2 εκατομμύρια παιδιά στην ηλικιακή ομάδα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης που δεν πηγαίνουν σχολείο. Επιπλέον, το «Τεστ τουρκικής γλώσσας σε τέσσερις δεξιότητες» που διεξήχθη από το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας το 2020 αποκάλυψε ότι τα παιδιά έχουν επιτυχία μόνο στην ομιλία.
Η Τουρκία κατέλαβε την 103η θέση μεταξύ 167 χωρών το 2021 στον Δείκτη Δημοκρατίας. Η Τουρκία βρέθηκε στην τελευταία θέση στην περιοχή της Δυτικής Ευρώπης, όπου αξιολογήθηκαν 21 χώρες. Με την κυβέρνηση του ΑΚΡ και τη μετάβαση στο νέο κυβερνητικό σύστημα, οι άνθρωποι είναι πιο δυστυχισμένοι τώρα. Η έκθεση World Happiness Index ολοκλήρωσε τη δέκατη χρονιά της και φέτος οι Σκανδιναβικές χώρες δεν άφησαν σε κανέναν τις πρώτες θέσεις. Η Τουρκία από την άλλη έπεσε 8 θέσεις και έγινε 112η. Σύμφωνα με έρευνες κοινής γνώμης· Το 70 τοις εκατό των πολιτών λέει ότι είναι ενάντια στο σύστημα λόγω του Προεδρικού Κυβερνητικού Συστήματος. Ακόμη και το ποσοστό των ψηφοφόρων του AKP που είπαν «όχι» στο προεδρικό σύστημα ξεπέρασε το 30 τοις εκατό.
Η κυβέρνηση του AKP προκάλεσε επίσης κατάρρευση στον τομέα της υγείας. Η Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία δεν μπόρεσε καν να αποκαλύψει τον αριθμό των θανάτων λόγω του κορωνοϊού. Μεταξύ των χωρών-μελών του ΟΟΣΑ, η Τουρκία ήταν η χώρα που διαθέτει το λιγότερο μερίδιο στις δαπάνες υγείας από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν με 4,7%.
Το δημοψήφισμα για τη Συνταγματική Τροποποίηση του 2017 όχι μόνο οδήγησε τον Ερντογάν και το AKP σε περαιτέρω καταστροφή, αλλά γέννησε και ελπίδα για το μέλλον. Οι άνθρωποι που είπαν «Όχι» στο δημοψήφισμα οδήγησαν στη συγκρότηση ενός ευρύτερου δημοκρατικού μετώπου. Ως αποτέλεσμα των χαμηλότερων από τις αναμενόμενες ψήφους των υποστηρικτών του AKP, τα ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα του νέου συστήματος συνεχίζονται ακόμη. Ο αγώνας του δημοκρατικού μετώπου με επικεφαλής τους αριστερούς σοσιαλιστές ενάντια στην κυβέρνηση Ερντογάν μεγαλώνει μέρα με τη μέρα.
Η συνέργεια το 2017 έδειξε την πρώτη της επίδραση στα αποτελέσματα των Τοπικών Εκλογών του 2019. Αυτοί που ενώθηκαν ενάντια στην κυβέρνηση νίκησαν το ΑΚΡ σε πολλές πόλεις, ιδιαίτερα στην Κωνσταντινούπολη. Η κατάρρευση των ψήφων του ΑΚΡ, που δεν μπορεί να διαχειριστεί τη χώρα, εξιστορεί τις κρίσεις και δυσκολεύει τη ζωή των ανθρώπων κάθε μέρα που περνά, δεν μπορεί να αποτραπεί. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αντιπολίτευση που ξεκίνησε το 2017 μπορεί να μεγαλώσει και να ρίξει την κυβέρνηση στις επερχόμενες εκλογές. Σε όλες σχεδόν τις δημοσκοπήσεις, είναι ξεκάθαρο ότι η Λαϊκή Συμμαχία και ο Ερντογάν ενδέχεται να υποστούν μια μεγάλη ήττα.